Madde Kullanma Eğilimi Ölçeği

Özet

Madde Kullanma Eğilimi Ölçeği (MKEÖ), bireylerin madde kullanımına yönelik psikolojik yatkınlıklarını ve eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi ve ilk geçerlik-güvenilirlik çalışmaları 2001 yılında Ceyhun, Oğuztürk ve Ceyhun tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin farklı klinik ve normal popülasyonlardaki ayırt ediciliğini ve iç tutarlılığını incelemeyi amaçlamıştır. Ölçek, özellikle Madde Bağımlılığı riskini değerlendirmede potansiyel bir tarama aracı olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Madde Kullanma Eğilimi, Bağımlılık, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenilirlik, Klinik Psikiyatri, Madde Kötüye Kullanımı.

Yazarlar

Ceyhun, B., Oğuztürk, Ö., Ceyhun, A. G.

Amaç

Madde Kullanma Eğilimi Ölçeği’nin temel amacı, henüz madde bağımlılığı tanısı almamış veya bağımlılık belirtileri göstermeyen ancak risk altında bulunan bireylerde, madde kullanımına yönelik mevcut eğilimi ve yatkınlığı tespit etmektir. Bu tespit, erken müdahale programlarının planlanması açısından kritik önem taşımaktadır.

Ölçek, klinik araştırmalarda ve saha çalışmalarında, madde kullanım bozukluklarının etiyolojisini anlamaya yönelik çalışmalar için güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, bireyin madde kullanımına karşı tutumlarını, beklentilerini ve sosyal etkilenmeye açıklığını yansıtan psikolojik yapıları ölçmektedir. Geliştirme çalışması, MKEÖ’nün yapısal olarak madde bağımlılığı potansiyelini öngörebilen faktörleri içerdiğini varsaymaktadır. Ölçeğin derecelendirme formatı orijinal kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik geliştirme sürecinde bu tür ölçeklerin genellikle Likert tipi bir yanıt formatı kullandığı varsayılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, MAC (Madde Kullanma Eğilimi Ölçeği) ve SAP (Sosyal Arzu Edilebilirlik Ölçeği) değerleri arasındaki korelasyonların incelenmesi yoluyla gerçekleştirilmiştir. Bu analizler farklı klinik gruplar (Alkol bağımlılığı, Psikiyatri hastaları, Normal Kontrol) ve Madde bağımlılığı grubu üzerinde ayrı ayrı yapılmıştır.

Bulgulara göre, Madde bağımlılığı grubu dışındaki tüm gruplarda MAC ve SAP değerleri arasında istatistiksel olarak önemli bir ilişki saptanmıştır:

• Alkol bağımlılığı grubu: r= 0.524; P= 0.000
• Normal kontrol grubu: r= 0.417; P= 0.000
• Psikiyatri grubu: r= 0.479; P= 0.000

Ancak, Madde bağımlılığı grubunda ise bu ilişki hem önemsiz hem de ters yönde bulunmuştur (r= -0.173; P= 0.23). Bu durum, madde bağımlılarının sosyal arzu edilebilirlik kaygısı taşımadan madde kullanım eğilimlerini raporlama biçimlerinin diğer gruplardan farklı olabileceğine işaret etmektedir.

Güvenilirlik

MKEÖ’nün güvenilirlik çalışması, test-tekrar test yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. Ölçek, 60 denekten oluşan bir gruba 5 hafta arayla iki kez uygulanmıştır.

Elde edilen veriler, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon tekniği ile analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, ölçeğin toplam puan korelasyonu (test-tekrar test güvenilirliği) değeri .63 olarak tespit edilmiştir. Bu değer, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verme konusunda orta düzeyde bir güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde ölçeğin faktör yapısına dair detaylı bir bilgi (örneğin, kaç faktörden oluştuğu veya faktör yükleri) açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçeğin bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla faktör analizinin yürütülmüş olması muhtemeldir. Ölçeğin madde kullanma eğiliminin altında yatan farklı boyutları ölçtüğü varsayılmaktadır.

Enstrüman

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Derecelendirme formatı orijinal çalışmada belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik (Madde bağımlılığı, Alkol bağımlılığı, Psikiyatri) ve Normal popülasyonlar.

Age Group: Çalışma popülasyonunun yaş aralığı orijinal kaynakta kesin olarak belirtilmemiştir, ancak ergen veya yetişkin popülasyonu üzerinde kullanıldığı varsayılmaktadır.

Population Details: Geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları için kullanılan gruplar: Madde bağımlılığı grubu, Alkol bağımlılığı grubu, Psikiyatri grubu ve Normal kontrol grubu.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Güvenilirlik için Test-Tekrar Test yöntemi, geçerlik için ise diğer psikometrik araçlarla (SAP) korelasyon analizi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

MKEÖ, Madde Kullanım Riski, Psikiyatri, Test Tekrar Test, Korelasyon Analizi, Psikolojik Yatkınlık.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not available)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Not available)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Not available)

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, 2001 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri için orijinal yayıncılara veya yazarlara başvurulması gerekmektedir.

Orijinal yayın, Klinik Psikiyatri dergisinde yer almaktadır. Makalenin dijital bağlantısı şu adresten erişilebilir: klinikpsikiyatri.org.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: madde-kullanma-egilimi-olceginin-gecerlik-ve-guvenilirligi-toad.pdf

Kaynaklar

Ceyhun, B., Oğuztürk, Ö. ve Ceyhun, A. G. (2001). Madde kullanma eğilimi ölçeğinin geçerlik ve güvenilirliği. Klinik Psikiyatri, 4, 87-93.

Madde Kullanma Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Orijinal kaynakta ölçeğin maddeleri metin olarak sağlanmamıştır. Maddelerin tam içeriği için yukarıda belirtilen referans makaleye (Ceyhun, Oğuztürk ve Ceyhun, 2001) başvurulması gerekmektedir.