Lider-Üye Etkileşim Ölçeği

Özet

Uyarlama türünde bir psikometrik araç olan Lider-Üye Etkileşim Ölçeği, Necati Öztürk tarafından 2015 yılında doktora tezi kapsamında Türk kültürüne kazandırılmıştır. Bu ölçek, özellikle eğitim örgütleri bağlamında, liderler (okul yöneticileri) ile üyeler (öğretmenler) arasındaki ilişkinin kalitesini ve niteliğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, örgüt kültürü ve öğretmen liderliği gibi kritik örgütsel değişkenler üzerindeki lider-üye etkileşiminin aracılık rolünü inceleyen geniş kapsamlı bir çalışmanın parçası olarak kullanılmıştır. Bu araç, yüksek kaliteli lider-üye ilişkilerinin örgütsel sonuçlar üzerindeki etkilerini analiz etmek için önemli bir veri kaynağı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Lider-Üye Etkileşimi, LMX, Öğretmen Liderliği, Örgüt kültürü, Eğitim Yönetimi, Uyarlama, Psikometrik Ölçek.

Yazarlar

Necati ÖZTÜRK

Amaç

Lider-Üye Etkileşim Ölçeği’nin temel amacı, lider-üye etkileşimi (LMX) kuramının temelini oluşturan, bir lider ile takipçisi arasındaki ilişkinin kalitesini değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması özel olarak, eğitim örgütleri içerisindeki yöneticiler ve öğretmenler arasındaki profesyonel ilişkilerin algılanan düzeyini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, liderlik süreçlerinin ve örgütsel çıktıların anlaşılmasında kritik bir rol oynayan bu ilişkilerin yüksek (iç grup) veya düşük (dış grup) kalitede olup olmadığını belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, liderliğin etkililiğini ve çalışanların örgütsel bağlılık düzeylerini artırmaya yönelik stratejilerin geliştirilmesine katkıda bulunur.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel liderlik modellerinden biri olan Lider-Üye Etkileşimi (LMX) kuramına dayanmaktadır. Bu yapı, liderler ve üyeler arasındaki ilişkilerin kalitesinin, karşılıklı güven, saygı, yükümlülük ve profesyonel destek düzeylerine göre değiştiğini varsayar. Yüksek kaliteli LMX ilişkileri, genellikle üyelerin daha fazla sorumluluk üstlenmesine ve liderden daha fazla kaynak/destek almasına yol açar.

Ölçek, bu etkileşimlerin çok boyutlu yapısını yakalamayı amaçlar. Temel olarak, ilişkinin duygusal ve görev odaklı yönlerini ayrı ayrı veya birleşik bir biçimde ele alarak, üyelerin liderleriyle olan bağlarını nasıl algıladıklarını nicel olarak ifade etmeyi sağlar. Bu bağlamda, ölçek liderlik araştırmaları ve örgütsel davranış alanları için temel bir ölçüm aracıdır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynakta sunulan verilerinde spesifik geçerlik analiz sonuçlarına (“-“) rastlanmamıştır. Ancak, bir ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması sürecinde standart olarak izlenen adımlar mevcuttur. Bu adımlar genellikle dilsel eşdeğerlik, içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarını içerir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlı olup olmadığını belirlemek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) çalışmalarının yapılmış olması beklenir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru temsil ettiğini gösterir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta ölçeğe ait spesifik güvenirlik katsayıları (“-“) belirtilmemiştir. Psikometrik araçların kalitesini belirlemek için güvenirlik analizleri zorunludur.

Uyarlama çalışmalarında en yaygın kullanılan güvenirlik yöntemi, ölçeğin iç tutarlılığını ölçen Cronbach Alfa katsayısıdır. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği de ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini kontrol etmek amacıyla uygulanabilir.

Faktör Analizi

Ölçeğin adaptasyon çalışmasında uygulanan faktör analizi sonuçları detaylı olarak belirtilmemiştir. Ancak, Lider-Üye Etkileşim Ölçeği gibi köklü yapıları ölçen araçların uyarlamasında, ölçeğin orijinal çok faktörlü yapısının (eğer varsa) Türkçe örneklemde de doğrulanması esastır.

Bu amaçla, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. DFA, Öztürk’ün çalışmasında yer alan öğretmen ve yöneticilerden oluşan örneklemde, ölçeğin LMX yapısını temsil eden alt boyutlarının (örneğin, karşılıklı güven, profesyonel destek) kültürel olarak geçerli olduğunu göstermeyi amaçlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamasına rağmen, LMX ölçekleri tipik olarak 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim örgütlerinde çalışan profesyoneller (Öğretmenler ve Yöneticiler).

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan doktora tezinin örneklem grubunu oluşturan eğitim sektörü çalışanlarıdır.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı anket metodolojisi.

Anahtar Kelimeler

LMX Teorisi, İlişki Kalitesi, Örgütsel Davranış, Eğitim, Geçerlik, Güvenirlik, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin adaptasyon çalışması 2015 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya akademik amaçlı kullanımı için gerekli izinlerin ve olası ücretlendirme bilgilerinin, sorumlu yazar Necati Öztürk ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmesi gerekmektedir.

Referanslar

Ölçeğin adaptasyonuna ilişkin temel referans aşağıda sunulmuştur.

• Öztürk, N.(2015). Eğitim örgütlerinde örgüt kültürü ve öğretmen liderliği: Lider-üye etkileşiminin aracılık rolü, (Yayımlanmamış doktora tezi), Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: lider-uye-etkilesim-olcegi-toad.pdf

Lider-Üye Etkileşim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik kaynak girişi için ölçeğin maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için Necati Öztürk’ün 2015 tarihli doktora tezine başvurulmalıdır.