Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği, Adem Akkuş tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin bilim, mühendislik veya ilgili alanlardaki laboratuvar ortamlarında başarılı olma yeteneklerine dair inançlarını ve algılarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirme çalışması, YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi‘nde yayımlanmıştır ve laboratuvar çalışmalarına yönelik motivasyon, beceri ve güven düzeylerini standartlaştırmayı hedeflemektedir.

Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı literatür taraması ve uzman görüşleri temel alınarak yürütülmüş olup, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını sağlamaya odaklanmıştır. Bu araç, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin laboratuvar öğrenme ortamlarındaki yeterlik algılarını değerlendirmede güvenilir bir metodoloji sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Laboratuvar Öz Yeterlik, Öz Yeterlik, Psikometri, Eğitim Bilimleri, Laboratuvar Becerileri, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Adem Akkuş

Amaç

Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin (genellikle üniversite veya lise öğrencilerinin) laboratuvar ortamlarında karşılaşacakları deneysel görevleri, alet kullanımını ve bilimsel süreçleri başarıyla tamamlama konusundaki öz yeterlik inançlarını belirlemektir. Bu inançlar, öğrencilerin öğrenme çıktılarını ve laboratuvar derslerindeki performanslarını doğrudan etkilediğinden, ölçeğin bulguları eğitim programlarının geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir.

Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında laboratuvar yeterlik algısını ölçen geçerli ve güvenilir bir araç eksikliğini gidermeyi hedeflemiştir. Ölçek, öğrencilerin hangi laboratuvar becerilerinde kendilerini daha yeterli gördüklerini veya hangi alanlarda desteğe ihtiyaç duyduklarını tespit etmeye yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan Öz Yeterlik (Self-Efficacy) yapısını laboratuvar uygulamaları bağlamında ölçmektedir. Laboratuvar Öz Yeterliği, bireyin laboratuvar tekniklerini doğru uygulama, hipotez kurma, veri toplama, deney tasarlama ve sonuçları yorumlama gibi karmaşık görevleri başarıyla yerine getirebileceğine dair kişisel yargısıdır.

Bu psikolojik yapı, genellikle çok boyutlu olarak ele alınır ve ölçek maddeleri, laboratuvar sürecinin farklı aşamalarına (planlama, uygulama, analiz ve raporlama) odaklanabilir. Yüksek laboratuvar öz yeterliğine sahip öğrencilerin, laboratuvar derslerine karşı daha olumlu tutum sergilemeleri, daha az kaygı yaşamaları ve daha yüksek akademik başarı göstermeleri beklenir.

Geçerlik

Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği’nin geliştirme çalışması, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü kanıtlamak için çeşitli Geçerlik analizlerini içermiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, ölçek geliştirme süreci genellikle Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri ile), Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) ve Kriter Geçerliği (ilgili dış kriterlerle korelasyon) aşamalarını kapsamaktadır.

Özellikle Yapı Geçerliği, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu alt boyutlara sahip olup olmadığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Akkuş (2020) çalışmasında, elde edilen faktör yapısının laboratuvar öz yeterliğinin teorik boyutlarını temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani ölçümlerin tutarlılığı ve kararlılığı, geliştirme çalışmasında detaylı olarak incelenmiştir. Orijinal kaynak özetinde doğrudan katsayılar sunulmamış olsa da, ölçek geliştirme sürecinde genellikle Cronbach Alfa (Güvenirlik) iç tutarlılık katsayısı ve muhtemelen Test-Tekrar Test güvenilirliği analizleri kullanılmıştır.

Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar uyumlu olduğunu gösterir. Akkuş (2020) çalışması, ölçeğin laboratuvar öz yeterlik düzeyini tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ve dolayısıyla yüksek bir Güvenirlik düzeyine sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği’nin yapısal boyutlarını belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA ve/veya Confirmatory Factor Analysis – CFA) uygulanmıştır. EFA, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve bu alt boyutların hangi maddelerden oluştuğunu keşfetmek için kullanılır.

Geliştirme çalışması, laboratuvar öz yeterliğinin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu istatistiksel olarak test etmiştir. Tipik olarak bu tür ölçekler, Deneysel Süreç Yeterliği, Alet Kullanım Yeterliği ve Veri Analizi Yeterliği gibi faktörlere ayrılabilir. Akkuş’un çalışması, ölçeğin nihai formunu ve faktör yapısını bu analizler sonucunda kesinleştirmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Öz Yeterlik Algısı)

Format: Kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi verilmemiştir; ancak öz yeterlik ölçekleri genellikle 5’li veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (Örn: “Hiç Yeterli Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite ve/veya Lise Öğrencileri (Laboratuvar dersleri alan bireyler).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve genç yetişkinlik (Yaklaşık 15-25 yaş arası).

Popülasyon Detayları: Ölçek, fen bilimleri, mühendislik veya teknik eğitim programlarına kayıtlı öğrencilerin laboratuvar uygulamalarına yönelik öz yeterlik inançlarını ölçmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde, öz bildirim yöntemiyle uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Akademik Başarı, Deneysel Yeterlik, Laboratuvar Eğitimi, Eğitim Psikometrik Araçlar, Öz Yeterlik, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir (Genellikle yazarın bağlı olduğu üniversite adresi kullanılır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında Akkuş (2020) tarafından geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya bilimsel araştırmalarda kullanımı için yazar Adem Akkuş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemekle birlikte, yazardan resmi izin alınması önerilir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. Orijinal PDF’ye buradan ulaşılabilir: laboratuvar-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Akkus, A. (2020). Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği geliştirme çalışması. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(1), 991-1014. doi: 10.33711/yyuefd.800917

Laboratuvar Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için Akkuş (2020) tarafından yayımlanan orijinal makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.