Kronik Ağrı Kabulü Ölçeği

Özet

Kronik Ağrı Kabulü Ölçeği (KAAÖ), bireylerin kronik ağrı deneyimlerini kabul etme derecelerini ve bu ağrıya rağmen aktif bir yaşam sürdürme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 20 maddeden ve iki temel alt boyuttan oluşmaktadır: Aktiviteye Bağlılık ve Ağrıya Karşı İsteklilik. Bu ölçek, özellikle Kronik Ağrı Kabulü kavramını, yani ağrıyı kontrol etme çabası yerine, ağrıyla birlikte yaşamayı ve değer temelli faaliyetlere devam etmeyi değerlendirmesi açısından önemlidir. Ölçek, kronik ağrı yönetimi ve Kabul ve Kararlılık Terapisi (ACT) araştırmalarında yaygın olarak kullanılmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını sağlamlaştırmış olup, kronik ağrı çeken Türk popülasyonunda klinik ve araştırma amaçlı kullanımına olanak tanımıştır.

Anahtar Kelimeler

Kronik Ağrı Kabulü, Kronik Ağrı, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Aktiviteye Bağlılık, Faktör Analizi, Güvenirlik.

Yazarlar

H. E. Akmaz, M. Uyar, Y. Y. Kuzeyli, E. K. Akın.

Amaç

Kronik Ağrı Kabulü Ölçeği’nin temel amacı, kronik ağrı yaşayan bireylerin ağrılarını kabul etme düzeylerini ve ağrılarına rağmen yaşam kalitelerini koruma ve değerli buldukları faaliyetlere katılma derecelerini nicel olarak ölçmektir. Bu kabul düzeyi, ağrıya karşı gösterilen kaçınma davranışlarının tersine, psikolojik esnekliğin önemli bir göstergesi olarak kabul edilir.

Ölçek, klinik ortamlarda hastaların tedaviye yanıtlarını değerlendirmede ve özellikle bilişsel-davranışçı yaklaşımların etkinliğini araştırmada bir sonuç ölçütü olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun uyarlanması, Türk kültüründe kronik ağrı kabulü kavramının geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, temel olarak Kronik Ağrı Kabulü yapısını ölçmektedir. Bu yapı, iki birbiriyle ilişkili bileşenden oluşur:

• Aktiviteye Bağlılık (Activity Engagement): Ağrının varlığına rağmen hayattan zevk alma, günlük aktiviteleri sürdürme ve değer temelli hedeflere yönelme eğilimi.
• Ağrıya Karşı İsteklilik (Willingness to Experience Pain): Ağrı deneyimlerinden kaçınmak yerine, onları olduğu gibi kabul etme ve ağrının kendisiyle savaşmak yerine enerjiyi yaşamsal hedeflere yönlendirme.

Yüksek puanlar, bireyin ağrıyı kabul etme ve işlevselliğini sürdürme konusunda daha yüksek bir düzeye sahip olduğunu gösterir. Bu yapı, ağrı yönetimi literatüründe önemli bir rol oynamaktadır çünkü ağrıyı kabul etmenin, ağrının şiddetinden bağımsız olarak daha iyi psikososyal sonuçlarla ilişkili olduğu bulunmuştur.

Geçerlik

Türkçe Kronik Ağrı Kabulü Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve amaca hizmet etme yeteneğini doğrulamıştır. Çalışma sonucunda ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak 20 madde ve 2 alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir.

• Faktör analizinde, alt faktörlerin toplam varyansın %56.33‘ünü açıkladığı görülmüştür. Bu oran, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen güçlü bir bulgudur.
• Ölçek maddeleri için hesaplanan faktör yükleri 0.41 ile 0.79 arasında değişmekte olup, tüm maddelerin ilgili alt boyutlara yeterli düzeyde katkı sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık açısından yüksek sonuçlar vermiştir.

• Ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) 0.94 olarak hesaplanmıştır, bu da ölçeğin mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterir.
• Alt ölçeklerin tutarlılık katsayıları sırasıyla 0.89 ve 0.91 olarak bulunmuştur.
• İki hafta arayla yapılan test-tekrar test uygulamaları arasındaki korelasyonlar yüksek bulunmuştur (sırasıyla 0.890 ve 0.841), bu da ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.
• Ayrıca, Spearman ve Brown katsayısı 0.899 olarak rapor edilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizi, 20 maddenin iki faktörlü yapıda toplandığını ortaya koymuştur.

Örneklem yeterliliğini değerlendirmek için yapılan istatistiksel testlerde, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi sonucu 0.880 olarak bulunmuştur. Bu değer, örneklemin faktör analizi için son derece uygun olduğunu (0.80’in üzeri) göstermektedir. Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin uygunluğunu test eden Bartlett Testi de anlamlı bulunmuştur, bu da verilerin faktörleştirilebilir olduğunu teyit etmektedir. Açıklanan toplam varyans %56.33 ile tatmin edici düzeydedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish), Orijinal İngilizce (Original English)

Population Group: Kronik ağrı çeken yetişkinler.

Age Group: Yetişkin Popülasyon

Population Details: Kronik ağrı şikayeti olan klinik veya genel popülasyon. (Uyarlama çalışması detayları için referansa bakınız.)

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1-Hiçbir zaman, 5-Her zaman).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018 (Yayın yılı).

Sorumlu Yazar: Esra Akın Korhan

İletişim: [email protected]

İzinler ve Ücret: Ticari olmayan akademik ve klinik amaçlar için kullanım genellikle orijinal ve uyarlama yazarlarının iznine tabidir. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Akmaz, H. E., Uyar, M., Kuzeyli, Y. Y., & Akın, E. K. (2018). Validity and reliability of the Turkish Chronic Pain Acceptance Questionnaire. Balkan Medical Journal, 35(3), 238-244. DOI: 10.4274/balkanmedj.2016.1998

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: chronic-pain-acceptance-questionnaire-toad.pdf

Kronik Ağrı Kabulü Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 20 maddeden ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li likert tipindedir (1-Hiçbir zaman, 5-Her zaman).

• Aktiviteye Bağlılık (11 m): Kronik ağrıma rağmen dolu dolu bir hayat yaşıyorum.
• Ağrıya Karşı İsteklilik (9 m): Ağrımdan kaçmak için konsantre olmalıyım.