Kredi Kartı Tutum Ölçeği

Özet

Kredi Kartı Tutum Ölçeği (KKTÖ), bireylerin kredi kartı kullanımına yönelik tutumlarını, alışkanlıklarını ve algılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Bu ölçek, özellikle finansal psikoloji ve tüketici davranışları alanlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik analizleri, Yapısal Eşitlik Modeli (YEM) çerçevesinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, KKTÖ’nün faktör yapısının Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir olduğunu istatistiksel olarak kanıtlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Kredi Kartı Tutumu, Tüketici Davranışı, Finansal Psikoloji, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Ölçek Uyarlama, Gizil Değişkenler

Yazarlar

N. Girginer, A. Erken-Çelik, N. Uçkun

[quads id=5]

Amaç

Kredi Kartı Tutum Ölçeği’nin (KKTÖ) temel amacı, bireylerin kredi kartlarına yönelik sahip olduğu tutumları ve bu tutumların altında yatan boyutları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu özel uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki popülasyon bağlamında psikometrik özelliklerini incelemeyi ve mevcut faktör yapısının istatistiksel olarak doğrulanabilirliğini saptamayı hedeflemiştir.

Çalışma, aynı zamanda, daha önceki araştırmalarla elde edilen faktör yapısının (beş boyutlu) geçerlilik derecesini, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile yeniden test ederek, daha sağlam ve parsimonik bir model (dört boyutlu) sunmayı amaçlamıştır. Bu analizler, ölçeğin kuramsal yapısının ampirik verilerle ne ölçüde uyumlu olduğunu belirlemede kritik rol oynamıştır.

Yapı

Kredi Kartı Tutum Ölçeği, bireylerin kredi kartı kullanımına ilişkin bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini temsil eden çok boyutlu bir yapı ölçmektedir. Bu yapı, muhtemelen kredi kartının bir ödeme aracı olarak algılanması, borçlanma eğilimi, dürtüsel harcama potansiyeli ve finansal risk algısı gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçeğin nihai olarak Doğrulayıcı Faktör Analizi ile doğrulanan yapısı, 14 madde ve 4 faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, bireylerin kredi kartlarını sadece bir finansal araç olarak mı yoksa bir tüketim teşvik edicisi olarak mı gördüğünü ayrıştırmaya yardımcı olmaktadır. Bu yapı, gizil değişkenler (latent variables) aracılığıyla ölçülen gözlenen değişkenlerin (maddelerin) ilgili oldukları kuramsal yapıyı ne kadar iyi temsil ettiğini değerlendirmek için kullanılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliliği, Girginer, Erken-Çelik ve Uçkun (2011) tarafından yapılan çalışmada, 2008 yılından elde edilen anket verileri kullanılarak incelenmiştir. Geçerlik araştırması, ölçeğin boyut yapısının kuramsal beklentilere uygunluğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemine odaklanmıştır.

Araştırma bulguları, DFA ile analiz edilen dört boyutlu yapının, önceki çalışmalarda Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile elde edilen beş boyutlu yapıya kıyasla daha yüksek bir geçerlilik derecesine sahip olduğunu göstermiştir. Bu sonuç, 14 maddelik ve 4 faktörlü modelin, kredi kartı tutum yapısını daha tutarlı ve istatistiksel olarak daha iyi açıkladığını ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, gizil değişkenler (faktörler) altında tanımlanan gözlenen değişkenlerin (maddelerin) ilgili oldukları yapıları ne derece tutarlı bir şekilde betimlediğini değerlendirmek amacıyla incelenmiştir. Bu değerlendirme için gizil faktörlerin güvenilirlik ve açıklanan varyans tahminlerine başvurulmuştur.

Güvenirlik ölçümlerinde, Nunnally (1978) ve Hair ve ekibi (1998) tarafından belirlenen standartlar esas alınmıştır. Bu standartlara göre, ölçek güvenilirlik tahminlerinin %70’in (0.70) üzerinde olması ve açıklanan varyans ölçümüne ilişkin tahminin ise 0.50’nin üstünde olması gerekmektedir. 14 maddelik ve 4 faktörlü KKTÖM’ndeki gizil değişkenlerin güvenilirlik dereceleri ve açıklanan varyans yüzdeleri, belirtilen formüller aracılığıyla hesaplanarak yüksek düzeyde iç tutarlılık sağlanmıştır.

Faktör Analizi

Kredi Kartı Tutum Ölçeği’nin faktör yapısı, öncelikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile belirlenen beş boyutlu bir modelden, daha sonra Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kapsamında uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile dört boyutlu nihai bir modele evrilmiştir.

DFA uygulaması, ölçeğin faktör yapısının kuramsal açıdan daha anlamlı ve istatistiksel olarak daha güçlü olduğunu kanıtlamıştır. Bu analiz, 2008 yılındaki anket verilerini kullanarak, 14 maddenin 4 temel faktöre dağıldığı ve bu 4 faktörlü yapının geçerlilik derecesinin, önceki 5 faktörlü yapıya göre daha yüksek uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Psikometrik Doğrulama

Format: Anket Temelli, Muhtemelen Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Muhtemelen yetişkinler veya üniversite öğrencileri)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Yetişkinler olduğu varsayılmaktadır)

Popülasyon Detayları: Çalışmada 2008 yılında yapılan anket verileri kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak psikometrik doğrulama.

Anahtar Kelimeler

Kredi Kartı Tutum Ölçeği, Psikometri, Tüketici Finansı, Finansal Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nurullah UÇKUN

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Eskişehir Osmangazi Üniversitesi (Sorumlu yazarın kurum adresi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım ve izinler için sorumlu yazar Nurullah Uçkun ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Veri Yılı: 2008 (Analizlerde kullanılan anket verilerinin toplandığı yıl).

Yayın Yılı: 2011 (Uyarlama ve doğrulama çalışmasının yayınlandığı yıl).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kredi-karti-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Girginer, N., Erken- Çelik, A. ve Uçkun, N. (2011). Kredi Kartı Tutum Ölçeği üzerine bir yapısal eşitlik modeli uygulaması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 17-30.

Hair, J. F., Anderson, R. E., Tatham, R. L., & Black, W. C. (1998). Multivariate data analysis (5th ed.). Prentice Hall.

Nunnally, J. C. (1978). Psychometric theory. McGraw-Hill.

Yılmaz, V. ve Çelik, H. E. (2009). Çok değişkenli istatistiksel yöntemler. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

[quads id=5]

Kredi Kartı Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için orijinal yayıncı ile iletişime geçilmesi veya belirtilen referansın incelenmesi gerekmektedir.