Kriminal Düşünce Ölçeği

Özet

Kriminal Düşünce Ölçeği (KDÖ), bireylerin suç işlemeye yönelik kriminal düşünce yapısını, bilişsel çarpıtmalarını ve antisosyal tutumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, U. Duyguner ve Z. B. Gölge tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Ölçek, özellikle adli ve klinik popülasyonlarda suçla ilişkili bilişsel çarpıtmaların belirlenmesi ve müdahale programlarının etkinliğinin ölçülmesinde kritik bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlilik ve güvenilirlik değerlerini ortaya koymayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kriminal Düşünce, Psikometri, Suçlu Bilişleri, Bilişsel Çarpıtmalar, Uyarlama, Adli Psikoloji, Zeynep Belma Gölge.

Yazarlar

U. Duyguner, Zeynep Belma Gölge.

Amaç

Kriminal Düşünce Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin suç davranışlarını sürdürmelerine veya gerekçelendirmelerine neden olan hatalı düşünce kalıplarını ve tutumlarını objektif olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle ceza infaz kurumlarında veya denetimli serbestlik kapsamında çalışan profesyoneller için, suçluların rehabilitasyon potansiyelini değerlendirmede ve bilişsel yeniden yapılandırma terapilerini planlamada standart bir araç sunar.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki adli psikoloji alanında güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı boşluğunu doldurmaktır. Bu sayede, Türk popülasyonunda suçla ilişkili bilişsel risk faktörlerinin bilimsel yöntemlerle tespiti mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Ölçek, Yochelson ve Samenow’un veya Walters’ın teorik modellerine dayanan, suçlu bireylerin kendilerini ve çevrelerini algılama biçimlerini yansıtan bir dizi kriminal düşünce stilini ölçer. Bu yapılar genellikle; kendini haklı çıkarma, mağduru suçlama, sorumluluktan kaçınma, duygusal tepkileri yanlış yorumlama ve geleceğe yönelik kısa vadeli düşünme gibi bilişsel çarpıtmaları içerir.

Bu bilişsel yapı, bireyin suça yatkınlığını ve risk seviyesini belirlemede merkezi bir rol oynar. Ölçek, bu farklı düşünce boyutlarını alt ölçekler aracılığıyla ayrı ayrı değerlendirerek, klinisyenlere müdahale edilmesi gereken spesifik bilişsel hedefler hakkında detaylı bilgi sunar.

Geçerlilik

Orijinal uyarlama çalışmasında (Duyguner & Gölge, 2019), ölçeğin yapısal geçerliliğinin incelenmesi için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe formda da korunduğunu veya kültürel bağlama uygun, kabul edilebilir bir faktör yapısı sergilediğini göstermeyi amaçlamıştır.

Ek olarak, ölçeğin ölçüt geçerliliğini değerlendirmek amacıyla, KDÖ puanlarının antisosyal davranışları veya diğer ilgili psikopatoloji ölçümlerini (örneğin, dürtüsellik veya öfke ölçekleri) yordama gücü incelenmiştir. Bu tür çalışmalar, ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla anlamlı korelasyonlar gösterdiğini kanıtlamıştır.

Güvenilirlik

Kriminal Düşünce Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilirliği, genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile rapor edilmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek için test-tekrar test güvenilirliği yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu yöntem, belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna ölçeğin tekrar uygulanmasıyla elde edilen puanlar arasındaki korelasyonun incelenmesini içerir ve ölçeğin kararlı bir ölçüm sağladığını teyit eder.

Faktör Analizi

Duyguner ve Gölge (2019) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek üzere Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yürütülmüştür. Bu analiz, ölçeğin çok boyutlu yapısının (örneğin, 3 ila 5 farklı kriminal düşünce stilini ölçen alt boyutlar) Türk popülasyonunda ne ölçüde temsil edildiğini belirlemiştir.

Elde edilen faktör yapısının, teorik beklentilerle ve orijinal ölçeğin yapısıyla uyumlu olduğu, ancak kültürel farklılıklar nedeniyle bazı maddelerin faktör yüklerinde küçük değişiklikler gözlemlenmiş olabileceği varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir temel üzerine inşa edildiğini doğrulamıştır.

Enstrüman

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Genellikle 4 veya 5 noktalı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan Dil), Orijinal Dil (Genellikle İngilizce).

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, özellikle adli popülasyon (hükümlüler, denetimli serbestlik altındaki bireyler), yüksek riskli ergenler ve klinik örneklemler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması (Duyguner & Gölge, 2019) büyük olasılıkla ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin, sunulan her bir ifadeye ne ölçüde katıldıklarını veya katılmadıklarını belirtmeleri istenen Likert tipi derecelendirme. Puanlama, kriminal düşünce yapısının yoğunluğuna göre yapılır; yüksek puanlar daha fazla kriminal düşünce stilini yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Adli Psikoloji, Suç Davranışı, Psikometri, Bilişsel Terapi, Kriminal Düşünce, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgileri kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Zeynep Belma Gölge (Sorumlu Yazar) için: [email protected]

Yazışma Adresi: Kurum bilgileri kaynakta detaylı olarak belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlarla kullanımı için genellikle sorumlu yazar (Zeynep Belma Gölge) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım koşulları ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazarın e-posta adresi ([email protected]) kullanılabilir.

Kaynaklar

Kriminal Düşünce Ölçeği’nin Türkçe uyarlama, geçerlilik ve güvenilirlik çalışması aşağıdaki akademik kaynakta detaylı olarak sunulmuştur:

• Duyguner, U. ve B. Gölge, Z. (2019). Kriminal Düşünce Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 11(1), 9-23. doi:10.18863/pgy.515760

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

• kriminal-dusunce-olcegi-toad.pdf

Kriminal Düşünce Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Kriminal Düşünce Ölçeği’nin maddeleri, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen Duyguner ve Gölge (2019) referansının tam metninin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek maddeleri, genellikle yazar referansında belirtilen PDF dosyasının ekinde yer almaktadır.