Korunum Kavramını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Korunum Kavramını Değerlendirme Ölçeği, Kırcaali (1987) tarafından Jean Piaget’nin bilişsel gelişim teorisi çerçevesinde geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, işitme engelli sekiz yaşındaki öğrencilerin temel korunum kavramı düzeylerini ve bu kavramları edinme süreçlerini değerlendirmektir. Ölçek, özellikle özel eğitim gereksinimi olan bir popülasyonun bilişsel yeteneklerini standart gelişim normlarıyla karşılaştırmak üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, Eskişehir Sağırlar Okulu ve Anadolu Üniversitesi İşitme Engelli Çocuklar Eğitim Merkezi’nde gerçekleştirilen bir yüksek lisans tezinin ürünüdür.

Ölçek, korunumun farklı türlerini (sayı, miktar, uzunluk vb.) değerlendiren deneysel görevlerden oluşmaktadır. Geliştirme çalışması, işitme engelli çocukların soyut düşünme becerilerine geçiş aşaması olan somut işlemler dönemi öncesindeki bilişsel yapılarını anlamlandırmaya odaklanmıştır. Bu bağlamda, ölçek, özel eğitim alanındaki gelişimsel değerlendirme literatürüne önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Korunum kavramı, Piaget, bilişsel gelişim, işitme engeli, değerlendirme ölçeği, somut işlemler dönemi.

Yazarlar

Kırcaali, G.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, 8 yaşındaki işitme engelli öğrencilerin korunum kavramını ne ölçüde edindiklerini ve bu kavramın farklı alt boyutlarında (örneğin, madde, uzunluk ve sayı korunumu) hangi gelişim düzeyinde bulunduklarını belirlemektir. Çalışma, işitme engelinin bilişsel gelişim üzerindeki potansiyel etkilerini incelemek ve özel eğitim müfredatlarının bu bulgular ışığında nasıl düzenlenebileceğine dair veri sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, Piaget’nin korunum görevlerine dayanarak, çocukların zihinsel tersine çevirme (reversibility) ve merkezden uzaklaşma (decentration) gibi temel mantıksal işlemleri kullanma becerilerini saptamayı hedefler. Bu araç, işitme engelli popülasyonda korunumun değerlendirilmesi için standardize edilmiş bir yöntem sunarak, bu alandaki deneysel araştırmaların temelini oluşturmayı amaçlamıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, İsviçreli psikolog Jean Piaget tarafından tanımlanan ve çocukların somut işlemler dönemi (yaklaşık 7-11 yaş) öncesinde edindikleri kritik bir bilişsel kilometre taşı olan korunum kavramıdır. Korunum, bir nesnenin görünümü değişse bile, temel fiziksel özelliklerinin (hacim, kütle, sayı) aynı kaldığını anlama yeteneğidir.

Ölçek, özellikle işitme engelli çocukların, dil gelişimindeki olası kısıtlılıklara rağmen, mantıksal düşünme ve problem çözme yeteneklerini ne ölçüde geliştirdiklerini incelemektedir. Korunumun edinilmesi, çocuğun dünyayı daha sistematik ve mantıksal bir şekilde anlamlandırmaya başladığını gösterir. Ölçek, korunumun varlığını veya yokluğunu, ayrıca çocuğun verdiği cevabın gerekçelendirilmesini değerlendiren nitel ve nicel görevler sunar.

Geçerlik

Kaynak referansta geçerliğe dair spesifik istatistiksel bilgi (örneğin, kapsam geçerliği, yapı geçerliği veya ölçüt bağımlı geçerlik katsayıları) belirtilmemiştir (-). Ancak, ölçek bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, geçerlik çalışmalarının genellikle uzman görüşü alınarak kapsam geçerliği temelinde yürütüldüğü varsayılabilir.

Piagetian görevlere dayanan bu tür geliştirme ölçeklerinde, genellikle teorik yapıya uygunluğunu kanıtlamak amacıyla yapı geçerliğine odaklanılır. Bu, ölçeğin gerçekten korunum kavramını ölçüp ölçmediğini belirlemek için diğer bilişsel gelişim testleriyle karşılaştırmalı çalışmalar yapılmasını gerektirir. Gelecekteki araştırmalar, bu ölçeğin farklı popülasyonlarda yapısal geçerliğini yeniden incelemelidir.

Güvenirlik

Kaynak materyalde güvenirlik analizlerine dair spesifik bir veri sunulmamıştır (-). Geliştirme çalışmalarında güvenirlik genellikle test-tekrar test güvenirliği veya iç tutarlılık (Cronbach alfa) yöntemleriyle belirlenir. Ancak, bu ölçeğin doğası gereği (birebir görüşmeye dayalı, deneysel görevler), test-tekrar test yönteminin uygulanması, özellikle kısa zaman aralıklarında, öğrenme etkisinden dolayı zorluklar yaratabilir.

Tipik olarak, bu tür bilişsel performans görevlerinde, farklı değerlendiricilerin sonuçlarının tutarlılığını ölçmek amacıyla değerlendiriciler arası güvenirlik (inter-rater reliability) katsayısı önemlidir. Kırcaali’nin tezinde bu katsayının hesaplanıp hesaplanmadığına dair bilgi eksiktir, bu da ölçeğin kullanımından elde edilen sonuçların tutarlılığı hakkında kesin yargıya varmayı engellemektedir.

Faktör Analizi

Korunum Kavramını Değerlendirme Ölçeği’ne dair faktör analizi verisi kaynakta belirtilmemiştir. Piagetian korunum görevleri genellikle tek bir bilişsel yapıyı (korunum yeteneği) ölçmeyi amaçladığından, klasik psikometrik ölçeklerdeki gibi keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizine nadiren tabi tutulurlar.

Ancak, ölçek farklı korunum türlerini (sayı, uzunluk, madde) içeriyorsa, bu alt boyutların birbirinden ayrışıp ayrışmadığını veya tek bir genel korunum faktörü altında toplanıp toplanmadığını incelemek amacıyla bir faktör analizi çalışması faydalı olabilir. Bu, özellikle işitme engeli gibi özel bir popülasyonda bilişsel yapının standart popülasyondan farklılık gösterip göstermediğini anlamak için kritik olabilir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Yüksek Lisans Tezi Kapsamında Geliştirilmiş)

Format: Birebir uygulama gerektiren, deneysel görevlere dayalı performans testi.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: İşitme engelli öğrenciler.

Yaş Grubu: 8 yaş.

Popülasyon Detayları: Eskişehir Sağırlar Okulu ve Anadolu Üniversitesi İşitme Engelli Çocuklar Eğitim Merkezi’nde eğitim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Uygulama, Piaget’nin klasik korunum görevlerini (sıvı, sayı, kütle, uzunluk vb. değişmezliğini içeren) içerir. Çocuğun sadece cevabı değil, aynı zamanda cevabının gerekçesi (açıklaması) de kaydedilerek nitel bir değerlendirme yapılır.

Anahtar Kelimeler

Özel eğitim, Piaget görevleri, korunum, işitme engelli çocuklar, gelişimsel psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ticari kullanımına dair net bir bilgi olmamakla birlikte, akademik amaçlar için genellikle tezin referans gösterilmesi ve yazara atıf yapılması koşuluyla erişilebilir olduğu varsayılır.

Ücret: Ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: 1987.

Kaynaklar

1. Kırcaali, G. (1987). 8 yaşındaki işitme engelli öğrencilerde korunum kavramının değerlendirilmesi (Eskişehir sağırlar okulu ve Anadolu Üniversitesi İşitme Engelli Çocuklar Eğitim Merkezi’nde bir uygulama) (Yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.

Korunum Kavramını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam içeriği için Kırcaali’nin (1987) yüksek lisans tezine başvurulması gerekmektedir.

Ancak, Piagetian korunum görevlerinin tipik olarak içerdiği temalar şunlardır:

• Sayı Korunumu: İki eşit sıra nesnenin, bir sıranın aralıkları değiştirildiğinde hala eşit sayıda olup olmadığının değerlendirilmesi.
• Madde (Kütle) Korunumu: İki eşit kil topundan birinin şekli değiştirildiğinde (örneğin, sosis haline getirildiğinde) kütlelerinin aynı kalıp kalmadığının değerlendirilmesi.
• Sıvı (Hacim) Korunumu: İki eşit bardaktaki sıvının, biri daha ince ve uzun bir bardağa aktarıldığında hacminin aynı kalıp kalmadığının değerlendirilmesi.
• Uzunluk Korunumu: İki eşit çubuğun, biri diğerinin önüne kaydırıldığında uzunluklarının aynı kalıp kalmadığının değerlendirilmesi.