Koronavirüs Kaygısı Ölçeği

Özet

Koronavirüs Kaygısı Ölçeği (KAÖ), COVID-19 pandemisi sırasında ortaya çıkan spesifik kaygı semptomlarını ve fizyolojik tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe versiyonunun uyarlama ve psikometrik değerlendirme çalışması, Koç ve Arslan (2021) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu, tek faktörlü yapısını ve klinik olarak anlamlı düzeyde güvenilirliğini göstermiştir. KAÖ, bireylerin koronavirüs ile ilgili haberlere veya düşüncelere maruz kaldıklarında yaşadıkları somatik ve bilişsel kaygı tepkilerini tespit etmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Koronavirüs, COVID-19, Kaygı, Psikometrik değerlendirme, Ölçek Uyarlaması, Tek Faktör, Somatik Semptomlar.

Yazarlar

Hayri Koç, Cemal Arslan.

Amaç

Koronavirüs Kaygısı Ölçeği (KAÖ)’nin temel amacı, COVID-19 pandemisi bağlamında bireylerin yaşadığı işlevsiz kaygı tepkilerini hızlı ve etkili bir şekilde ölçmektir. Orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilmesi için psikometrik özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır.

Bu adaptasyon çalışması, klinisyenlere ve araştırmacılara, pandeminin yarattığı stres ve kaygının yaygınlığını ve şiddetini değerlendirmede standartlaştırılmış bir araç sunarak, ruh sağlığı müdahalelerinin planlanmasına katkıda bulunmayı hedeflemiştir.

Yapı (Konstrukt)

Koronavirüs Kaygısı Ölçeği, doğrudan koronavirüs (COVID-19) tehdidine odaklanan ve bu tehdit karşısında ortaya çıkan akut kaygı ve stres tepkilerini temsil eden semptomları ölçer. Yapısal olarak ölçek, bilişsel ve somatik belirtilerin bir kombinasyonunu içerir.

Ölçekte yer alan maddeler, koronavirüs hakkındaki düşüncelere, haberlere veya bilgiye maruz kalmaya bağlı olarak ortaya çıkan baş dönmesi, uyku sorunları, iştah kaybı, mide bulantısı ve donma/felç olma hissi gibi spesifik fiziksel ve davranışsal tepkileri sorgulamaktadır. Bu semptomlar, bireyin günlük yaşamını olumsuz etkileyen işlevsiz kaygıyı yansıtmaktadır.

Geçerlik

KAÖ Türkçe versiyonunun yapısal ve ölçüt geçerliği çeşitli analizlerle incelenmiştir. Benzerlik geçerliliği (Convergent Validity) için kullanılan Tükenmişlik Ölçeği ile KAÖ arasında anlamlı pozitif bir ilişki (r = 0.39, p < 0.01) bulunmuştur. Bu bulgu, koronavirüs kaygısı düzeyleri yüksek olan bireylerin aynı zamanda tükenmişlik yaşama eğiliminde olduğunu göstermektedir.

Ayırt edici geçerliliği (Discriminant Validity) değerlendirmek amacıyla kullanılan Kısa Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ile KAÖ arasında ise anlamlı negatif bir ilişki (r = -0.23, p < 0.01) tespit edilmiştir. Bu ilişki, ölçeğin ölçtüğü kaygı yapısının, psikolojik sağlamlık gibi zıt bir yapıyla beklenildiği yönde ilişkilenerek yapıyı başarılı bir şekilde ayırt ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı (Internal Consistency Coefficient) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, KAÖ Türkçe versiyonunun iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) 0.81 olarak belirlenmiştir.

Genellikle psikometrik çalışmalarda 0.70 ve üzeri Cronbach’s Alpha değerleri ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu gösterirken, 0.81 değeri KAÖ’nün yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Bu sonuç, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Orijinal ölçek yapısını koruyan tek faktörlü modelin test edilmesi sonucunda elde edilen uyum indeksleri, modelin mükemmel bir uyum sergilediğini göstermiştir.

DFA bulguları şunlardır: Ki-kare serbestlik derecesi oranı (χ² /df) = 0.99; Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = 1.00; Standartlaştırılmış Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) = 0.006; Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) = 0.00. Bu değerler (özellikle χ² /df oranının 3’ün altında, CFI’nın 0.95’in üzerinde ve RMSEA ile SRMR’nin 0.08’in altında olması), tek faktörlü modelin veriyle mükemmel bir uyum içinde olduğunu kesinleştirmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 5 maddeden oluşan, tek boyutlu, kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce).

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: COVID-19 pandemisi döneminde kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: KAÖ, bireylerin son iki hafta içinde yaşadıkları semptomların sıklığını değerlendiren 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Ölçek, yüksek kaygı düzeylerini hızlıca taramak için uygundur.

Derecelendirme:

• 0 – Hiç
• 1 – Nadir, bir veya iki günden az
• 2 – Birkaç gün
• 3 – Yedi günden fazla
• 4 – Son iki hafta içinde hemen hemen her gün

Anahtar Kelimeler

Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik, Psikolojik Sağlamlık, Tükenmişlik, COVID-19 Kaygısı.

Yazarların İletişim Bilgileri

Sorumlu Yazar: Hayri KOÇ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2021 (Türkçe Adaptasyon Yayım Yılı).

Referanslar

Koç, H. & Arslan, C. (2021). Adaptation and Psychometric Evaluation of the Turkish Version of the Coronavirus Anxiety Scale. Journal of Cognitive Behaviour Psychotherapy Research, Advance online publication.

DOI: https://doi.org/10.5455/JCBPR.16563

Makalenin ResearchGate bağlantısı: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: koronavirus-kaygisi-olcegi-toad.pdf

Koronavirüs Kaygısı Ölçeği Maddeleri

1. Koronavirüs ile ilgili haberleri okuduğumda ya da dinlediğimde başım döndü, sersemlemiş veya baygın hissettim.
2. Koronavirüs hakkında düşündüğüm için uykuya dalma veya uykuda kalma konusunda sorun yaşadım.
3. Koronavirüs hakkında düşündüğümde ya da bilgiye maruz kaldığımda felç olmuş veya donmuş gibi hissettim.
4. Koronavirüs hakkında düşündüğümde ya da bilgiye maruz kaldığımda yemek yemeye ilgimi kaybettim.
5. Koronavirüs hakkında düşündüğümde ya da bilgiye maruz kaldığımda mide bulantısı hissettim veya mide problemleri yaşadım.