Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği

Özet

Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği (HPU-ÖBÖ), bireylerin kronik hastalık durumlarına verdikleri psikolojik ve sosyal tepkileri değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle hastalığa karşı geliştirilen tutumları, algı düzeylerini, adaptasyon süreçlerini ve öz-bakım yönelimlerini öz bildirim formatında ölçmeyi hedefler. Ölçeğin Türkiye’deki psikometrik çalışmaları, M. Adaylar tarafından 1995 yılında tamamlanan bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, kronik bir rahatsızlıkla yaşamanın getirdiği zorluklara karşı bireyin ne kadar başarılı bir psikososyal uyum sağladığını belirlemek için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hastalığa uyum, psikososyal uyum, öz bildirim, kronik hastalık, adaptasyon, öz-bakım.

Yazarlar

M. Adaylar (Uyarlama Yazarı)

Amaç

Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği’nin temel amacı, kronik hastalığı olan bireylerin, hastalıklarının yaşamları üzerindeki etkisine karşı geliştirdikleri psikososyal uyum düzeylerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, bireylerin hastalığa yönelik tutumlarını, adaptasyon mekanizmalarını, hastalığa dair algılarını ve günlük yaşamdaki öz-bakım davranışlarını kapsamaktadır. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, özellikle kronik sağlık sorunlarıyla yaşayan hastaların psikolojik destek ihtiyaçlarını belirlemede ve müdahale programlarının etkinliğini ölçmede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin Türkiye’ye uyarlanması, kültürel farklılıkların adaptasyon ve başa çıkma stratejileri üzerindeki etkilerini dikkate alarak, yerel popülasyonlarda güvenilir ve geçerli sonuçlar elde etmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki sağlık psikolojisi araştırmalarına önemli bir katkı sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin hastalığının fiziksel, duygusal ve sosyal boyutlarına karşı gösterdiği entegre tepkileri ölçen psikososyal uyum yapısını değerlendirir. Bu yapı genellikle iki ana bileşenden oluşur: hastalığın neden olduğu stresle başa çıkma yeteneği ve yaşam kalitesini sürdürme becerisi. Ölçek, tutum, algı, adaptasyon ve öz-bakım gibi alt boyutları içererek, kronik bir duruma adaptasyon sürecinin çok yönlülüğünü yakalamayı hedefler.

Ölçek formatı öz bildirime dayalı olduğundan, bireyin kendi deneyimlerini ve algılarını doğrudan yansıtmasına olanak tanır. Bu, özellikle subjektif deneyimlerin ve içsel süreçlerin değerlendirilmesinde önemli bir avantaj sağlar. Psikososyal uyum, sadece semptomların yokluğu değil, aynı zamanda hastalığa rağmen işlevselliğin ve yaşam doyumunun sürdürülmesi anlamına gelir.

Geçerlik

Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları hakkında detaylı bilgiler, sağlanan özet içerikte mevcut değildir. Ancak, ölçeğin uyarlanma sürecinin temelini oluşturan M. Adaylar’ın 1995 tarihli doktora tezinde kapsamlı geçerlik analizlerinin (örneğin, yapı geçerliği, içerik geçerliği ve ölçüt geçerliği) sunulmuş olması beklenmektedir. Geçerlik, ölçeğin amaçladığı psikolojik yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü gösteren en kritik psikometrik özelliktir. Bu tür bir uyarlama çalışmasında, genellikle orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün Türk popülasyonunda korunup korunmadığı faktör analizi yoluyla incelenir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri de sağlanan kaynak özetinde yer almamaktadır. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında, iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı gibi), test-tekrar test güvenirliği veya yarımlama güvenirliği gibi yöntemlerle güvenirlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne ölçüde tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için hayati önem taşır.

Faktör Analizi

Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği’nin faktör yapısına dair spesifik bir bilgi mevcut olmamakla birlikte, bir uyarlama çalışması olarak, ölçeğin boyutluluğunu incelemek amacıyla açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizinin uygulanmış olması muhtemeldir. Faktör analizi, ölçeğin maddelerinin hangi psikososyal uyum alt boyutlarını temsil ettiğini ve bu boyutların Türk örnekleminde orijinal ölçek yapısıyla ne kadar örtüştüğünü ortaya koyar. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak desteklenip desteklenmediğini gösterir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kronik hastalığı olan bireyler

Age Group: Yetişkinler (Doktora tezi bağlamından çıkarılmıştır)

Population Details: Kronik bir rahatsızlığa sahip olan ve hastalığa karşı tutum, adaptasyon ve öz-bakım becerileri değerlendirilen bireyler.

Test Methodology: Derecelendirme Ölçeği (Likert tipi derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Anahtar Kelimeler

Psikometri, uyarlama çalışması, doktora tezi, tutum, öz-bakım, yaşam kalitesi, psikososyal uyum, öz bildirim.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlanma yılı 1995‘tir. Kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için, uyarlama yazarı M. Adaylar veya ölçeğin orijinal geliştiricileri ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım, genellikle ilgili doktora tezine atıfta bulunmayı gerektirir.

Kaynaklar

Adaylar, M. (1995). Kronik hastalığı olan bireylerin hastalıktaki tutum, adaptasyon, algı ve öz – bakım yönelimleri (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: hastaliga-psikososyal-uyum-oz-bildirim-olcegi-toad.pdf

Hastalığa Psikososyal Uyum-Öz Bildirim Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için, M. Adaylar’ın 1995 tarihli doktora tezinin tamamına başvurulması gerekmektedir.