Kısa Şema Modu Envanteri

Özet

Kısa Şema Modu Envanteri (KSME), bireylerin anlık duygusal durumlarını ve başa çıkma tepkilerini temsil eden farklı şema modlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu envanter, Şema Terapi modelinin temelini oluşturan mod kavramlarını hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmeyi hedefler. Sunulan versiyon, Aytaç, Köse Karaca ve Karaosmanoğlu (2020) tarafından gerçekleştirilen Türkçe adaptasyon çalışmasının ürünüdür. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne özgü geçerlik ve güvenirlik özelliklerini inceleyerek klinik ve araştırma ortamlarında kullanımını sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Şema Terapi, Şema Modları, Kısa Şema Modu Envanteri, Psikometrik Özellikler, Türkçe Uyarlama, Klinik Psikoloji, Başa Çıkma Modları.

Yazarlar

Merve Aytaç, Bahar Köse Karaca, Ali Karaosmanoğlu.

[quads id=5]

Amaç

Kısa Şema Modu Envanteri’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı 14 ila 16 arasında değişen temel şema modunu hızlı ve güvenilir bir şekilde saptamaktır. Bu modlar, Çocuksuluk Modları, İşlevsiz Başa Çıkma Modları, İşlevsiz Ebeveyn Modları ve Sağlıklı Yetişkin Modu gibi geniş kategoriler altında gruplandırılmıştır. Ölçek, özellikle Şema Terapi sürecindeki danışanların baskın modlarını belirleyerek tedavi planlamasına rehberlik etmek üzere tasarlanmıştır.

Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik kalitesini ve yapısal geçerliğini Türk popülasyonunda koruyarak, klinisyenlere ve araştırmacılara kültürel olarak uygun bir değerlendirme aracı sunmayı amaçlamıştır.

Yapı

Ölçek, Jeffrey Young tarafından geliştirilen Şema Terapi kuramının temel bileşenleri olan şema modlarını ölçmektedir. Şema modları, bireyin çocuklukta karşılanmayan temel duygusal ihtiyaçları sonucu gelişen ve stres altında aktive olan geçici, yoğun duygusal ve bilişsel durumlar ile başa çıkma tepkileridir.

KSME, genellikle dört ana şema modu alanını kapsamaktadır: Çocuk Modları (örneğin, Kırılgan Çocuk), İşlevsiz Ebeveyn Modları (örneğin, Cezalandırıcı Ebeveyn), İşlevsiz Başa Çıkma Modları (örneğin, Uysal Boyun Eğici, Kaçıngan Koruyucu) ve Sağlıklı Yetişkin Modu. Bu yapı, bireyin kişilik dinamiklerini ve psikopatolojisini anlamada kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgileri detaylı olarak belirtilmemiş olsa da, Aytaç ve arkadaşları (2020) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğinin incelenmesi esastır. Bu süreçte genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin 14-16 faktörlü orijinal yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığı araştırılmıştır.

Yapı geçerliğinin yanı sıra, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, temel şemalar veya kişilik bozukluğu belirtileri) olan ilişkisi ölçüt bağımlı geçerlik açısından da incelenmiştir. Bu analizler, KSME’nin şema modlarını doğru bir şekilde ölçtüğünü ve teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermeyi amaçlar.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Türkçe adaptasyon çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach’s Alpha değerlerinin her bir şema modu alt ölçeği için hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek alfa değerleri, maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu, ölçekten elde edilen puanların kısa bir zaman aralığında istikrarlı kaldığını doğrulamaya yardımcı olur.

Faktör Analizi

Kısa Şema Modu Envanteri’nin faktör yapısı, Şema Terapi teorisine dayanarak çok boyutludur. Adaptasyon çalışmasında kullanılan faktör analizi, şema modlarının birbirinden ayrışan ancak ilişkili psikolojik yapılar olduğunu doğrulamayı hedefler.

Tipik olarak, faktör analizinde dört ana mod alanının (Çocuk, Ebeveyn, Başa Çıkma ve Sağlıklı Yetişkin) varlığı desteklenir ve her bir alan içindeki spesifik modların (örneğin, Öfkeli Çocuk, Talepkar Ebeveyn) ayırt ediciliği gösterilir. Bu analizler, ölçeğin yapısal uygunluğunu teyit eden temel psikometri adımlarıdır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory)

Language Available: Türkçe (Turkish), Orijinal İngilizce (Original English)

Population Group: Yetişkin Klinik ve Klinik Olmayan Popülasyonlar (Adult Clinical and Non-Clinical Populations)

Age Group: 18 yaş ve üzeri (18 years and above)

Population Details: Türk kültürüne ait bireyler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Bireylerin belirli durumlar veya duygusal tepkiler karşısındaki tipik davranış ve hislerini derecelendirmelerini gerektiren likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanır.

Anahtar Kelimeler

Şema Modları, Kısa Şema Modu Envanteri, Yapı Geçerliği, Güvenirlik, Yetişkin Psikopatolojisi, Şema Odaklı Tedavi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bahar Köse Karaca

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları ile ilgili detaylı izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Bahar Köse Karaca ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım şartları, yayınlandığı derginin (Clinical Psychology & Psychotherapy) politikalarına tabidir.

Kaynaklar

Aytaç, M., Köse Karaca, B., & Karaosmanoğlu, A. (2020). Turkish adaptation of the Short Schema ModeI Inventory. Clinical Psychology & Psychotherapy, 1-18. DOI: https://doi.org/10.1002/cpp.2432

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: kisa-sema-modu-envanteri-toad.pdf

[quads id=5]

Kısa Şema Modu Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta Kısa Şema Modu Envanteri’nin maddeleri belirtilmemiştir. Maddeler, telif hakları nedeniyle yalnızca yayınlanmış makalede veya ölçek kullanım izni alındıktan sonra temin edilebilir.