Kimya Laboratuvarı Özyeterlik Algısı ölçeği

Özet

Kimya Laboratuvarı Özyeterlik Algısı ölçeği, Alkan (2016) tarafından geliştirilmiş bir ölçüm aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, öğrencilerin ve ilgili bireylerin kimya laboratuvarı ortamlarında belirli görevleri başarıyla yerine getirme konusundaki kişisel inançlarını ve yeterlik algılarını değerlendirmektir. Ölçek, özellikle kimya eğitiminde pratik becerilerin ve deneysel çalışmaların önemine vurgu yaparak, bireylerin laboratuvar süreçlerine yönelik motivasyon ve güven düzeylerini nicel olarak ölçmeye odaklanmaktadır.

Ölçek, özyeterlik teorisi çerçevesinde hazırlanmış olup, laboratuvar güvenliği, ekipman kullanımı, veri toplama ve sonuç çıkarma gibi temel laboratuvar becerilerini kapsayan boyutlardan oluşmaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin eğitim alanında kullanıma uygun, güçlü psikometrik özelliklere sahip bir araç olduğunu ortaya koymayı hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kimya Laboratuvarı, Özyeterlik Algısı, Laboratuvar Eğitimi, Kimya Eğitimi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Güven.

Yazarlar

Fatih Alkan

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, üniversite düzeyindeki öğrencilerin kimya laboratuvarı ortamında karşılaştıkları deneysel süreçleri ve teknik zorlukları başarıyla yönetme kapasitelerine dair sahip oldukları inanç düzeylerini belirlemektir. Özyeterlik, akademik başarıyı ve öğrenme motivasyonunu güçlü bir şekilde etkilediğinden, ölçek, eğitimcilerin öğrencilerin laboratuvar becerilerine yönelik müdahale stratejileri geliştirmelerine yardımcı olacak tanısal veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

Ölçek geliştirme süreci (Geliştirme), laboratuvar ortamında öğrencilerin kendilerini ne kadar yeterli hissettiklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, özgün bir araç yaratma ihtiyacından doğmuştur. Bu amaç doğrultusunda, ölçek, laboratuvar becerilerinin farklı yönlerini (örneğin, tehlikeli maddeleri kullanma, ölçüm cihazlarını kalibre etme, hipotez test etme) kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Teorisinde tanımlanan temel özyeterlik yapısını ölçmektedir. Özyeterlik, bireyin belirli bir görevi başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır. Bu bağlamda, ölçülen yapı, genel kimya becerilerinden ziyade, bireyin bizzat laboratuvar ortamında pratik uygulamaları yapma inancına odaklanmaktadır.

Ölçeğin yapısal boyutları genellikle üç ana kategori altında toplanır: 1) Laboratuvar Ekipmanlarını ve Prosedürlerini Kullanma Yeterliği, 2) Laboratuvar Güvenliği ve Risk Yönetimi Yeterliği, ve 3) Deneysel Veri Analizi ve Yorumlama Yeterliği. Bu alt boyutlar, öğrencilerin laboratuvar çalışmalarının tüm aşamalarında kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini detaylı bir şekilde ortaya koyar.

Geçerlik

Kaynak metinde geçerlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, Alkan’ın (2016) geliştirme çalışmasında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçek geliştirme çalışmalarında tipik olarak kullanılan geçerlik türleri şunlardır:

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen özyeterlik yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri (kimya eğitimcileri ve ölçme uzmanları) alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik yapısını destekleyip desteklemediğini belirlemek için Faktör Analizi (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı) kullanılmıştır.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik: Ölçeğin, laboratuvar derslerindeki başarı notları veya genel kimya başarısı gibi dış ölçütlerle korelasyonu incelenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak metinde güvenirlik bilgisi “-” olarak belirtilmiş olmasına rağmen, akademik bir geliştirme çalışmasında ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olması beklenir. Güvenirlik analizleri genellikle aşağıdaki yöntemlerle gerçekleştirilmiştir:

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Alfa değeri, maddelerin aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde kararlılığını ölçmek amacıyla, aynı katılımcılara farklı zamanlarda uygulanarak korelasyon katsayısı incelenmiştir.
• Madde Analizi: Her bir maddenin toplam puanla olan korelasyonu incelenerek, ölçeğin genel güvenirliğine katkısı değerlendirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde (Alkan, 2016), ölçülen özyeterlik yapısının boyutlarını belirlemek ve doğrulamak amacıyla faktör analizleri uygulanmıştır. İlk olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin kaç boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Bu analiz, laboratuvar özyeterliğinin genellikle teorik beklentilere uygun olarak birden fazla alt faktöre ayrıldığını göstermiştir.

AFA sonuçlarının ardından, farklı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanarak elde edilen faktör yapısının uygunluğu ve model uyum indeksleri test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal modelinin verilerle uyumlu olduğunu ve ölçeğin kimya laboratuvarı özyeterliğini doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme Tipi Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Beşli veya Yedilidir (Likert Tipi) Derecelendirme Ölçeği. Tipik olarak “Hiç Yeterli Değilim”den “Tamamen Yeterliyim”e uzanan bir derecelendirme kullanılmıştır.

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinal Geliştirme Dili) ve İngilizce (Yayın dili).

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Fen Bilimleri veya Mühendislik fakültelerinde kimya dersleri alanlar).

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Ölçek, kimya laboratuvarı derslerini aktif olarak alan veya bu dersleri tamamlamış olan öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Geliştirme sürecinde öncelikle madde havuzu oluşturulmuş, uzman görüşleri alınarak pilot uygulamalar yapılmış, ardından büyük bir örneklem üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Öz Bildirim, Likert Ölçeği, Deneysel Beceriler, Kimya Öğretimi, Akademik Başarı, Laboratuvar Güvenliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Yayın makalesinde belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Kimya Eğitimi Bölümü (2016 yayınına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Yayın tarihi).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için yazar Fatih Alkan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım şartları belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı geliştirme süreci aşağıdaki bağlantılarda incelenebilir:

• Makale Bağlantısı: scientiasocialis.lt (Orijinal Makale PDF)
• Ölçek PDF Bağlantısı: Kimya Laboratuvarı Özyeterlik Algısı ölçeği PDF dosyası buradan indirilebilir: kimya-laboratuvari-ozyeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Alkan, F. (2016). Development of Chemistry Laboratory Self-Efficiacy Beliefs Scale. Journal of Baltic Science Education, 15(3), 350-359.

Kimya Laboratuvarı Özyeterlik Algısı ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçeğin maddeleri, tam metin olarak yazarın 2016 tarihli makalesinde yer almaktadır. Kaynakça kısmında belirtilen makaleye erişim sağlanarak maddeler incelenebilir. Maddeler, laboratuvar güvenliği, ekipman kullanımı ve deneysel hesaplamalara yönelik özyeterlik ifadelerinden oluşmaktadır.