Biyoloji Laboratuvarı Tutum Ölçeği

Özet

Biyoloji Laboratuvarı Tutum Ölçeği, biyoloji öğretmen adaylarının laboratuvar derslerine ve genel olarak bilimsel etkinliklere yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla 2008 yılında Nurcan Uzel tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında oluşturulmuş olup, öğrencilerin laboratuvar çalışmalarına karşı duydukları güven, endişe ve bu çalışmaların öğrenmeye katkısına dair algılarını değerlendirmektedir. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmakta ve yapılan analizler sonucunda yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir.

Bu ölçek, biyoloji eğitiminde laboratuvar uygulamalarının etkinliğinin değerlendirilmesi ve öğrencilerin duyuşsal alanlardaki gelişimlerinin izlenmesi açısından önemli bir araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde hem kapsam geçerliliği hem de yapı geçerliliği çalışmaları titizlikle yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Biyoloji laboratuvarı, tutum ölçeği, fen eğitimi, öğretmen adayları, tutum, bilimsel süreç becerisi, laboratuvar uygulamaları.

Yazarlar

Nurcan UZEL

Amaç

Ölçeğin temel amacı, biyoloji öğretmen adaylarının laboratuvar derslerine ve bilimsel etkinliklere yönelik sahip oldukları duyuşsal eğilimleri, yani tutumları belirlemektir. Bu tutumların belirlenmesi, laboratuvar temelli öğretim yöntemlerinin öğrenci başarısına ve bilimsel süreç becerisi gelişimine olan etkisini inceleyen daha büyük bir araştırmanın parçasıdır.

Ölçek, adayların laboratuvar ortamına karşı geliştirdikleri olumlu veya olumsuz duygusal ve bilişsel tepkileri nicel olarak ifade etmeye olanak tanır. Böylece eğitimciler, tutumları olumsuz yönde etkileyen faktörleri tespit edebilir ve bu durumu iyileştirmeye yönelik pedagojik müdahaleler geliştirebilirler.

Yapı (Kavramsal Yapı)

Biyoloji Laboratuvarı Tutum Ölçeği, öğrencilerin laboratuvar çalışmalarına ilişkin üç temel boyutta yoğunlaşan tutum yapısını ölçmektedir: Laboratuvar Çalışmalarına Yönelik Güven ve Beceri Algısı, Laboratuvar Çalışmalarına Yönelik Endişe ve Korku, ve Laboratuvar Çalışmalarının Değerine ve Gerekliliğine Yönelik Algı.

Ölçek maddeleri, öğrencilerin deney yapmaya olan istekliliklerini (madde 5, 6, 10, 12), laboratuvar ortamında hissettikleri yeterlilik ve güven duygularını (madde 1, 2, 15), başarısızlık korkusu ve endişe düzeylerini (madde 3, 4, 7), ve laboratuvar derslerinin biyoloji öğrenimi ve mesleki gelişim için ne kadar gerekli ve faydalı olduğunu düşündüklerini (madde 9, 11, 14, 16) kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu çok boyutlu yapı, laboratuvar tutumunun karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme aşamasında, ölçme aracının amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünden emin olmak için kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Kapsam geçerliliği, alanında uzman kişilerin görüşlerine başvurularak sağlanmıştır. Uzman görüşleri, ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen tutum alanını yeterince temsil edip etmediğini kontrol etmek için kullanılmıştır.

Ayrıca, ölçeğin altında yatan teorik yapıyı desteklemek amacıyla yapı geçerliliği çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, ölçek maddelerinin faktör yapısını ortaya koymak üzere faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen yapıyı gösterdiğini teyit etmiştir.

Güvenirlik

Biyoloji Laboratuvarı Tutum Ölçeği’nin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik çalışması yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen Cronbach alfa güvenirlik katsayısı değeri 0,93 olarak rapor edilmiştir.

Genel olarak, psikometride 0,90 ve üzeri Cronbach alfa değerleri, ölçeğin maddeleri arasında mükemmel düzeyde bir iç tutarlılık olduğunu gösterir. Bu yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin biyoloji laboratuvar tutumunu tutarlı ve güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek için uygulanan faktör analizi, ölçeğin maddelerinin hangi temel boyutlar etrafında toplandığını ortaya koymuştur. Bu analiz, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu bir yapıyı mı temsil ettiğini anlamak için kritik öneme sahiptir.

Yapılan analizler, ölçek maddelerinin biyoloji laboratuvarına yönelik tutumu temsil eden temel bileşenlere ayrıldığını göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yalnızca tek bir genel tutumu değil, aynı zamanda laboratuvar çalışmalarına yönelik farklı duyuşsal yönleri (örneğin, kaygı ve değer algısı) de ölçme yeteneğine sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme)

Format: 5’li Likert Tipi ( 5=tamamen katılıyorum – 1=kesinlikle katılmıyorum )

Language Available: Türkçe

Population Group: Biyoloji Öğretmen Adayları

Age Group: Üniversite öğrencileri (Genellikle 18-24 yaş aralığı)

Population Details: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde öğrenim gören öğretmen adayları üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Bireysel raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan, kağıt tabanlı anket.

Anahtar Kelimeler

Biyoloji eğitimi, laboratuvar tutumu, güvenirlik katsayısı, bilimsel etkinlikler, Uzel (2008), pedagojik formasyon, yapı geçerliliği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: N/A

Affiliation Email addresses: N/A

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Çalışmanın yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Nurcan Uzel’in 2008 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için izinler, genellikle akademik çalışmanın yapıldığı enstitü veya yazar ile iletişime geçilerek sağlanmalıdır. Ölçek, bir akademik tezin eki olduğu için ticari bir ücretlendirme bilgisi bulunmamaktadır.

Ölçeğin referans tezi, T.C. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. İlgili tezin bağlantısı aşağıda sunulmuştur.

Kaynaklar

Uzel, N. (2008). Bilimsel etkinliklerin biyoloji öğretmen adaylarının bilimsel süreç becerisine, kavram başarısına ve tutumuna etkisi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

• YÖK Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

• Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: biyoloji-laboratuvari-tutum-olcegi-toad.pdf

Biyoloji Laboratuvarı Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Laboratuvarda deney yapmak kendime olan güvenimi artırır.
2. Laboratuvar derslerinde çok yetenekliyimdir.
3. Laboratuvar derslerinde başarısız olmaktan ve hata yapmaktan korkarım.
4. Laboratuvar derslerine hazırlanırken sıkıntı ve endişe duyarım.
5. Biyoloji deneyleri ile ilgili daha çok bilgi edinmek isterim.
6. Daha uzun süre laboratuvar çalışması yapmak isterim.
7. Laboratuvarda deney yapmak beni her zaman korkutur.
8. Laboratuvarda deney yapmak bana zaman kaybı olarak gelir.
9. Laboratuvarda yapılan çalışmaların öğrenmemi kolaylaştırdığını düşünürüm.
10. Her dersi laboratuvarda yapmak isterim.
11. Laboratuvar ders saatlerinin artırılması çok önemlidir.
12. Laboratuvarda deney yaparken zaman çok zevkli geçer.
13. Laboratuvar dersleri biyoloji öğrenimi için gerekli değildir.
14. Laboratuvar çalışmaları sistemli düşünme yeteneği kazandırır.
15. Laboratuvar dersleri bilgi ve yeteneğimi göstermemi sağlar.
16. Biyoloji laboratuvar derslerinin mesleğime katkısı yoktur.