Kendilik Algısı ölçeği

Özet

Kendilik Algısı Ölçeği, genellikle Susan Harter tarafından geliştirilen ve okul öncesi dönemi çocuklarının kendilik algılarını çok boyutlu olarak değerlendirmeyi amaçlayan bir ölçek metodunun Türkçe adaptasyonudur. Bu psikometrik araç, çocukların bilişsel yeterlilik, fiziksel yeterlilik, akran kabulü ve genel öz-değer gibi alanlardaki algılarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkiye uyarlaması, A. Önder tarafından 1997 yılında Marmara Üniversitesi’nde tamamlanan bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, özellikle okul öncesi dönemi çocuklarında kendilik algısı düzeylerinin yaş, cinsiyet, prematüre doğma durumu ve okula devam etme süresi gibi değişkenlerle ilişkisini incelemeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Kendilik Algısı, Öz-Değer, Okul Öncesi Dönem, Çocuk Psikolojisi, Psikometrik Uyarlama, Gelişim Psikolojisi, Harter Ölçekleri.

Yazarlar

Adaptasyon Yazarı: Önder, A.

Amaç

Bu ölçek, küçük çocuklar için geliştirilmiş olan orijinal Kendilik Algısı Ölçeği’nin (muhtemelen Harter tarafından geliştirilen) Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamayı amaçlamaktadır. Temel amaç, Türkiye’deki okul öncesi dönem çocuklarının kendilik algısı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, çok boyutlu bir değerlendirme aracı sunmaktır.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, çocukların kendilik algılarının gelişimsel süreç içerisinde nasıl farklılaştığını belirlemek ve bu algıların demografik ve gelişimsel faktörlerle (yaş, cinsiyet, okul deneyimi) olan ilişkisini analiz etmek için temel bir araç sağlamıştır. Bu sayede eğitim ve psikolojik müdahale programlarının planlanmasına bilimsel zemin oluşturulması hedeflenmiştir.

Yapı

Kendilik Algısı Ölçeği, bireyin kendine dair sahip olduğu tanımlayıcı ve değerlendirici düşüncelerin bütünü olan kendilik algısı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, tek boyutlu olmaktan ziyade, Harter’ın teorik çerçevesine uygun olarak çeşitli alt boyutlardan oluşur. Küçük çocuklar için uyarlanan versiyonlar genellikle bilişsel yeterlilik (okul becerileri), fiziksel yeterlilik (spor ve oyun becerileri), akran kabulü (sosyal ilişkiler) ve genel öz-değer (küresel benlik değeri) gibi temel alanları içerir.

Ölçek, çocukların benlik değerlendirmelerini objektif bir gözlemden ziyade, kendi içsel referans çerçevelerinden yola çıkarak yansıtmasını sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu çok boyutlu yaklaşım, araştırmacıların ve uygulayıcıların, çocuğun hangi alanda güçlü, hangi alanda desteğe ihtiyacı olduğunu daha net anlamasına olanak tanır.

Geçerlik

Önder (1997) tarafından yürütülen uyarlama çalışması kapsamında ölçeğin yapısal geçerlik çalışmalarının titizlikle yapıldığı varsayılmaktadır, ancak kaynak içerikte spesifik istatistiksel değerler sunulmamıştır. Tipik bir uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını incelemek amacıyla geçerlik analizleri (örneğin, yapı geçerliği ve ayırt edici geçerlik) gerçekleştirilmiştir.

Yapılan bu geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten de amaçladığı psikolojik yapıyı (kendilik algısının alt boyutlarını) ölçtüğünü ve Türk popülasyonunda kültürel olarak anlamlı sonuçlar verdiğini doğrulamayı amaçlamıştır. Bu çalışmalar, genellikle uzman görüşü, dilsel eşdeğerlik ve istatistiksel analizleri içerir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında (Önder, 1997), ölçeğin güvenilirliğini sağlamak için gerekli psikometrik incelemelerin yapıldığı kabul edilmektedir. Güvenirlik analizleri genellikle Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerini içerir. İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir.

Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini ve maddelerin birbirleriyle uyumlu olduğunu gösterir. Bu, özellikle küçük çocukların değerlendirildiği durumlarda (cevaplardaki değişkenlik nedeniyle) kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Türkçe adaptasyon sürecinde (Önder, 1997), orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi tekniklerinin kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bu analizler, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) şeklinde uygulanır.

Faktör analizi, ölçekteki maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını ve bu boyutların orijinal teorik yapıyı ne ölçüde yansıttığını belirlemeye yarar. Küçük çocuklar için geliştirilen kendilik algısı ölçeklerinde, faktör yapısının kültürel farklılıklara rağmen tutarlı kalması, ölçeğin uluslararası geçerliliği açısından önemlidir.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Orijinal Harter ölçekleri genellikle yapılandırılmış görüşme veya resimli (pictorial) format kullanır. Çocukların kendilerini en iyi tanımlayan cümleyi seçmelerini gerektiren “yapılandırılmış alternatif” formatı yaygındır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar

Age Group: Okul Öncesi Dönem Çocukları (Genellikle 4-7 yaş arası)

Population Details: Erken çocukluk dönemi, farklı gelişimsel ve demografik özelliklere sahip çocuklar (prematüre doğanlar, okula devam edenler/etmeyenler).

Test Methodology: Bireysel uygulama gerektiren, sözel veya resimli materyallerle desteklenen yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi.

Anahtar Kelimeler

Öz-Saygı, Bilişsel Yeterlilik, Akran Kabulü, Kendilik Algısı, Ölçek, Okul Öncesi Eğitim, Psikometrik Özellikler, Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (1997 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 1997.

Ölçeğin orijinal versiyonunun telif hakları muhtemelen orijinal yazarlara (Susan Harter veya ilgili kurum) aittir. Türkçeye uyarlama çalışması akademik bir doktora tezi kapsamında yapılmıştır. Ticari kullanımı veya genel dağıtımı için orijinal telif hakkı sahiplerinden ve uyarlama yazarından izin alınması gerekebilir. Ölçek maddeleri kamuya açık değildir.

Kaynaklar

• Önder, A. (1997). Küçük çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması ve okul öncesi çocuklarında kendilik algısının yaş cinsiyet premature doğma ve okula devam etme süresine ilişkin olarak incelenmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

• (Ek Bilgi: Orijinal ölçeğin referansı, genellikle Harter, S. (1985). Manual for the Self-Perception Profile for Children. Denver, CO: University of Denver olarak belirtilir.)

Kendilik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir. Maddelerin tamamı, Önder (1997) doktora tezinin ekler bölümünde yer almaktadır.