Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeği

Özet

Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeği (KÇKÖ) Türkiye bağlamında, özellikle okul öncesi dönemdeki çocukların kendilik algısı düzeylerini ve yetkinlik algılarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikolojik bir araçtır. Ölçeğin uyarlama çalışması, 1997 yılında A. Önder tarafından bir doktora tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik analizlerini yaparak, okul öncesi çocuklarında kendilik algısının yaş, cinsiyet, prematüre doğma durumu ve okula devam etme süresi gibi değişkenlerle olan ilişkisini incelemeyi amaçlamıştır. KÇKÖ, çocukların kendilerini farklı alanlarda (akademik, sosyal, fiziksel) nasıl algıladıklarını ölçmeye odaklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kendilik Algısı, Okul Öncesi, Psikolojik Ölçek, Çocuk Gelişimi, Uyarlama, Marmara Üniversitesi.

Yazarlar

Önder, A. (Uyarlayan).

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okul öncesi çağdaki (genellikle 4 ila 6 yaş) çocukların çok boyutlu kendilik algısı yapılarını güvenilir ve geçerli bir biçimde ölçebilecek Türkçe bir araç sağlamaktır. Uyarlama çalışması (Önder, 1997), aynı zamanda Türkiye’deki okul öncesi popülasyonunda kendilik algısının gelişimsel özelliklerini ve demografik faktörlerle ilişkisini ampirik olarak incelemeyi hedeflemiştir.

Bu ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, çocukların öz saygı ve yetkinlik algılarındaki potansiyel risk veya gelişim alanlarını erken yaşta tespit etmelerine olanak tanır. Elde edilen veriler, erken çocukluk müdahale programlarının tasarlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı

KÇKÖ, psikolojideki temel yapı taşlarından biri olan kendilik algısı (self-perception) yapısını ölçmektedir. Kendilik algısı, bireyin kendi özelliklerine, yeteneklerine ve değerine ilişkin düşünce ve duygularının bütünüdür. Okul öncesi dönemde bu yapı genellikle fiziksel yetkinlik, sosyal kabul ve genel yetkinlik gibi alt boyutlarda incelenir.

Ölçeğin orijinal yapısı, çocukların kendilerini farklı alanlarda değerlendirmelerini gerektirir. Önder’in uyarlaması, bu çok boyutlu yapının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test etmeyi gerektirmiştir. Bu tür ölçekler genellikle Harter’ın teorik çerçevesine dayanır, burada kendilik algısı, çocuğun belirli alanlardaki yeterlilik algısından türetilir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamakla birlikte, Önder’in (1997) doktora tezinde ölçeğin geçerlik (validity) çalışmaları detaylıca ele alınmıştır. Bir ölçeğin uyarlanması sürecinde genellikle Yapı Geçerliği (Construct Validity) ve Kriter Geçerliği (Criterion Validity) analizleri yapılır.

Yapı geçerliğini sağlamak için, ölçeğin kuramsal olarak ölçmesi beklenen yapıyı ölçüp ölçmediği incelenmiştir. Bu, muhtemelen diğer öz saygı veya gelişimsel ölçeklerle korelasyon analizleri yapılarak gösterilmiştir. Ayrıca, yaş ve okula devam süresi gibi gelişimsel olarak kendilik algısını etkilemesi beklenen değişkenlere göre beklenen farklılıkların ortaya çıkıp çıkmadığı (ayrışma geçerliği) test edilmiştir.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgisi yer almamasına rağmen, uyarlama çalışmalarının olmazsa olmazı olan güvenirlik (reliability) analizleri Önder (1997) tarafından gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçüm aracının tutarlılığını ifade eder.

Bu analizler tipik olarak İç Tutarlılık (Internal Consistency) ve Test-Tekrar Test Güvenirliği (Test-Retest Reliability) yöntemlerini içerir. İç tutarlılık, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek için hesaplanmıştır. Test-tekrar test güvenirliği ise, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında aynı sonuçları verme tutarlılığını göstermek için kullanılmıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin boyut yapısının hedef kültürde korunup korunmadığını belirlemek için faktör analizi kritik öneme sahiptir. Önder’in (1997) çalışmasında, büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) kullanılarak ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığı incelenmiştir.

Bu analiz, ölçeğin kuramsal olarak öngörülen alt boyutlarının (örneğin, fiziksel yetkinlik, sosyal kabul) Türk örnekleminde de bağımsız yapılar olarak ortaya çıkıp çıkmadığını doğrulamayı amaçlamıştır. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, ölçeğin yapısal geçerliğine önemli bir kanıt sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle resimli veya sözlü sunum gerektiren, çocukların yaşına uygun formatta. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak dörtlü veya beşli Likert benzeri derecelendirme (ya da Harter’ın zorunlu seçim formatı) kullanılmış olabilir.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama Dili). Orijinal ölçeğin dili büyük ihtimalle İngilizcedir.

Popülasyon Grubu: Okul Öncesi çocuklar.

Yaş Grubu: 4 ila 6 yaş.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de okul öncesi eğitime devam eden çocuklar. Örneklem, tezin kapsamına göre İstanbul’daki Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından belirlenmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel uygulama. Çocuklara maddeler okundu ve/veya resimler gösterildi. Cevaplar, çocuğun kendini algılama düzeyine göre işaretlendi.

Anahtar Kelimeler

Öz Saygı, Prematüre Doğum, Çocuk Psikolojisi, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (1997 itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 1997

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izni ve ücreti için uyarlama çalışmasını yapan Önder’in veya Marmara Üniversitesi’nin ilgili birimleriyle iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalar için genellikle izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

1. Önder, A. (1997). Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması ve okul öncesi çocuklarında kendilik algısının yaş cinsiyet premature doğma ve okula devam etme süresine ilişkin olarak incelenmesi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

[quads id=5]

Küçük Çocuklar İçin Kendilik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için Önder (1997) tarafından hazırlanan doktora tezine başvurulması gerekmektedir.