Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) Formu

Özet

Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) Formu, bireylerin cilt kanserinin erken tanısı amacıyla gerçekleştirdikleri deri muayenesi davranışlarının sıklığını ve kalitesini ölçmek için geliştirilmiş bir araçtır. Bu formun Türkçe uyarlaması, Koştu, Erkin ve Bayık Temel (2014) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle melanoma gibi ciddi cilt hastalıklarının erken teşhisinde kritik öneme sahip olan kişisel sağlık tarama davranışlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, formun Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda psikometrik özelliklerini (geçerlilik ve güvenilirlik) ortaya koymayı hedeflemiştir.

KKDM Formu, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, risk altındaki popülasyonlarda kendi kendine muayene alışkanlıklarını belirleme ve bu davranışları teşvik etmeye yönelik eğitim programları geliştirmede önemli bir veri sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM), deri muayenesi, cilt kanseri, melanoma, sağlık davranışı, erken teşhis, uyarlama.

Yazarlar

Nazan Koştu, Öznur Erkin, Ayşe Bayık Temel

Amaç

Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) Formunun temel amacı, bireylerin ciltlerindeki şüpheli lezyonları veya değişiklikleri tespit etme amacıyla ne kadar düzenli ve sistematik bir şekilde kendi kendilerine deri muayenesi yaptıklarını ölçmektir. Bu ölçek, bireyin deri muayenesi sıklığını, kullanılan yöntemleri ve muayene sırasında dikkat edilen noktaların farkındalık düzeyini belirlemeyi hedefler.

Formun Türkçe uyarlaması, Türk toplumunda bu önemli koruyucu sağlık davranışının yaygınlığını ve kalitesini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilmek için yapılmıştır. Elde edilen veriler, halk sağlığı kampanyalarının ve hemşirelik girişimlerinin odak noktasını belirlemede kullanılabilir.

Yapı

KKDM Formu, ağırlıklı olarak Sağlık Davranışı ve Erken Tanı Davranışı yapılarını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sağlık tehditlerine (örneğin, cilt kanseri) karşı proaktif olarak gösterdiği davranışsal çabaları kapsar. Ölçek, sadece bilginin varlığını değil, bilginin pratiğe dökülme derecesini, yani bireyin kendi vücudunu tehlikeli olabilecek değişimlere karşı izleme konusundaki sorumluluk alma düzeyini değerlendirir.

Form, bireyin vücudun zor görülen bölgelerini (ayak tabanları, saç derisi vb.) muayene etme sıklığı ve muayene sırasında aynalar veya yardımcı araçlar kullanma gibi yöntemlere odaklanarak, davranışın kapsamlılığını ve etkinliğini ölçer. Bu bağlamda, ölçülen temel yapı, Kendi Kendine Muayene Yeterliliği ve Sıklığı olarak tanımlanabilir.

Geçerlilik

Koştu, Erkin ve Bayık Temel (2014) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal ve içerik geçerliliği incelenmiştir. Orijinal kaynakta geçerliliğe dair özet istatistikler sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının temel amacı, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı Türk popülasyonunda doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermektir.

Çalışmada genellikle dilsel ve kültürel eşdeğerlik, uzman görüşleri ile içerik geçerliliği ve faktör analizi gibi yöntemlerle yapı geçerliliği değerlendirilmiştir. Detaylı geçerlilik katsayıları ve istatistiksel analizler için okuyucuların Koştu ve arkadaşları (2014) referansına başvurması gerekmektedir.

Güvenilirlik

Orijinal kaynakta güvenilirliğe dair özet istatistikler belirtilmemiştir. Ancak uyarlama çalışması, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını (test-tekrar test güvenilirliği) ve iç tutarlılığını (Cronbach Alfa katsayısı) incelemiş olmalıdır. Güvenilirlik analizi, bireylerin kendi kendine deri muayenesi davranışlarını ölçmede formun ne kadar kararlı sonuçlar verdiğini belirlemek için hayati öneme sahiptir.

Tipik olarak, sağlık davranışlarını ölçen ölçeklerde kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyi (Cronbach Alfa değeri) beklenir. Koştu ve arkadaşlarının (2014) çalışması, KKDM Formunun Türkçe versiyonunun kabul edilebilir düzeyde psikometrik güvenilirlik özelliklerine sahip olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Kendi Kendine Deri Muayenesi Formunun Türkçe uyarlamasında yapı geçerliliği kapsamında keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmış olmalıdır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak tek bir yapıyı mı (tek boyutluluk) yoksa muayene tekniği, sıklığı ve farkındalık gibi birden fazla alt boyutu mu ölçtüğünü belirlemeyi amaçlar.

Faktör analizi sonuçları, formun orijinal yapısının Türkçe popülasyonunda da korunduğunu veya kültürel farklılıklar nedeniyle bazı maddelerin farklı bir boyuta yüklendiğini ortaya koyar. Bu bulgular, ölçeğin puanlanma biçimini ve yorumlanmasını doğrudan etkilemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim formu (Self-Report Questionnaire).

Maddelerin Sayısı: (Kaynakta belirtilmemiştir. Orijinal formun yapısına bağlıdır.)

Derecelendirme: Kaynakta belirtilmemiştir. Genellikle Likert tipi veya sıklık (hiçbir zaman, bazen, düzenli olarak) temelli derecelendirme kullanılır.

Kullanılabilir Diller: Türkçe (Uyarlama sonrası).

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu, özellikle cilt kanseri riski taşıyan bireyler veya sağlık eğitimi alan öğrenciler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması tipik olarak üniversite öğrencileri veya genel hastane/sağlık merkezi ziyaretçileri üzerinde gerçekleştirilir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, katılımcıların kendi deri muayenesi davranışlarına ilişkin soruları yanıtladığı bir anket formatıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımına ilişkin detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle ücretsizdir, ancak referans gösterimi zorunludur.

Sorumlu Yazar: Nazan Koştu

Kaynaklar

Koştu, N., Erkin, Ö. ve Bayık Temel, A. (2014). Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) Formunun Türkçe uyarlaması: Geçerlilik çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi, 7(1), 7-11.

The original PDF can be downloaded here: kendi-kendine-deri-muayenesi-kkdm-formu-toad.pdf

Kendi Kendine Deri Muayenesi (KKDM) Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu formun maddeleri, yazar telif hakları nedeniyle veya kaynak içerikte belirtilmediği için bu akademik girişte sunulmamaktadır. Maddelerin tam içeriği ve puanlama yönergeleri için lütfen Koştu, Erkin ve Bayık Temel (2014) tarafından yayınlanan orijinal uyarlama makalesine başvurunuz.

Genel olarak, KKDM Formu maddeleri aşağıdaki konuları sorgulamaktadır:

• Bir ay içinde deri muayenesi yapma sıklığı.
• Vücudun belirli bölgelerini (sırt, saç derisi, ayak tabanları) kontrol etme durumu.
• Muayene sırasında ayna, büyüteç veya başka bir kişiden yardım alma durumu.
• Benlerin veya lezyonların rengi, boyutu ve şeklindeki değişiklikleri takip etme farkındalığı (ABCDE kuralı ile ilişkili).