Kaya Tırmanışı Öz-Yeterlilik Ölçeği

Özet

Kaya Tırmanışı Öz-Yeterlilik Ölçeği, bireylerin kaya tırmanışı aktiviteleri bağlamında kendi yeteneklerine duydukları inancı, yani öz-yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Dicle Aras ve arkadaşları tarafından 2019 yılında geçerlik ve güvenirlik çalışması tamamlanan bu ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup 10 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, kabul edilebilir uyum indeksleri ve yüksek iç tutarlılık katsayısı ile spor psikolojisi alanında kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaya Tırmanışı, Öz-Yeterlilik, Spor Psikolojisi, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Faktör Analizi, Güvenirlik.

Yazarlar

Dicle Aras, Fırat Koçak, Gökhan Çetinkaya

Amaç

Ölçeğin temel amacı, kaya tırmanışı sporuyla uğraşan bireylerin bu spesifik aktivite alanındaki yeterlilik inançlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda bilimsel araştırmalarda ve uygulamalarda kullanılmasına olanak sağlamıştır.

Öz-yeterlilik, spor performansını, motivasyonu ve zorluklarla başa çıkma becerisini anlamada kritik bir rol oynar. Bu nedenle, ölçek sporcuların psikolojik durumlarını değerlendirmek ve performans artırıcı müdahaleler geliştirmek için önemli bir araç sunmaktadır.

Yapı

Kaya Tırmanışı Öz-Yeterlilik Ölçeği, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Teorisinin merkezi bir kavramı olan öz-yeterlilik yapısını ölçmektedir. Öz-yeterlilik, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gereken eylemleri başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancıdır. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak kaya tırmanışı disiplinindeki teknik, fiziksel ve psikolojik zorluklarla başa çıkma inancını değerlendirir.

Yapılan analizler sonucunda ölçek, beklenen şekilde tek boyutlu bir yapı sergilemiştir. Bu tek boyutluluk, kaya tırmanışına dair genel bir yeterlilik algısının ölçüldüğünü göstermektedir. Ölçek toplam 10 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin toplam varyansın %47,86’sını açıklayan tek faktörlü bir yapıyı desteklediğini göstermiştir.

DFA sonuçları, yapısal modelin veri ile uyumunu değerlendirmek için kullanılmıştır. Elde edilen uyum indeksleri şunlardır: χ²=172,12, χ²/df=2,29, GFI=0,93, AGFI=0,89, RMSEA=0,68, PGFI=0,92, NFI=0,95, CFI=0,92 ve RMR=0,050. Bu değerler incelendiğinde, modelin genel olarak kabul edilebilir uyum sınırları içinde yer aldığı ve tek boyutlu yapının doğrulandığı tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık analizi ve madde-toplam puan ilişki katsayıları incelenerek değerlendirilmiştir. İç tutarlılığı belirlemek amacıyla Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır.

Yapılan analizler sonucunda ölçeğin güvenirlik katsayısı 0,87 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin orijinal formunun güvenirlik katsayısına benzer düzeyde olup, ölçeğin maddelerinin kendi aralarında yüksek derecede tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek için çok aşamalı bir yaklaşım benimsenmiştir. İlk olarak uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 10 maddenin tek bir faktör altında toplandığını ve bu faktörün toplam varyansın %47,86’lık önemli bir kısmını açıkladığını ortaya koymuştur.

Yapının teorik beklentilerle uyumunu test etmek için kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise tek boyutlu yapıyı desteklemiştir. Elde edilen uyum indeksleri (özellikle χ²/df=2,29, GFI=0,93 ve CFI=0,92) modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin kaya tırmanışı öz-yeterliliğini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 10 maddelik, tek boyutlu öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kaya Tırmanışı Sporcuları

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin sporcular)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, kaya tırmanışı yapan bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik temelli, öz bildirimli likert tipi ölçek (Derecelendirme bilgisi kaynakta yer almamaktadır).

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Dicle ARAS

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi (E-posta adresinden çıkarım yapılmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Türkçe uyarlama çalışmasının yayın yılıdır.)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izin süreçleri hakkında detaylı bilgi almak için sorumlu yazar Dicle ARAS ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine bu bağlantıdan ulaşılabilir: kaya-tirmanisi-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Aras, D., Koçak, F. ve Çetinkaya, G. (2019). Kaya Tırmanışı Öz-Yeterlilik Ölçeği Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(1), 113-124. doi: 10.33689/spormetre.492619.
2. Makalenin çevrimiçi bağlantısı Dergipark üzerinden mevcuttur: dergipark.org.tr

Kaya Tırmanışı Öz-Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.