Karşılıklı Bağımlılık Algısı Ölçeği

Özet

Karşılıklı Bağımlılık Algısı Ölçeği (KBÖ), Doğancan Çavmak tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, özellikle sağlık hizmetleri bağlamında bireylerin karşılıklı etkileşim ve dayanışma durumlarına dair algılarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerini, özellikle yapı ve kapsam geçerliliğini, ayrıca iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenilirliğini kanıtlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, alan araştırmalarında bağımlılık ilişkilerinin algılanış biçimini nicel olarak değerlendirmek için güçlü bir araç sunmaktadır.

Ölçeğin geliştirilme aşamasında, yapısal geçerliliğin sağlanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış; güvenilirlik ise hem iç tutarlılık (Cronbach Alfa) hem de zamana bağlı istikrar (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Karşılıklı Bağımlılık, Algı, Sağlık Hizmetleri, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Güvenilirlik, Geçerlilik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Doğancan Çavmak

Amaç

Karşılıklı Bağımlılık Algısı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyal veya kurumsal bir ortamda (özellikle sağlık hizmetleri alanında) diğer bireylere veya sistemlere olan bağımlılıklarını nasıl algıladıklarını ve bu bağımlılığın karşılıklı doğasını ne derece hissettiklerini bilimsel olarak ölçmektir. Bu algı, işbirliği, ekip çalışması ve kurumsal verimlilik açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, sağlık çalışanlarının birbirlerine olan fonksiyonel ve duygusal bağımlılık düzeylerini belirleyerek, bu dinamiklerin hizmet kalitesi ve çalışan memnuniyeti üzerindeki etkilerini araştırmacılara sunmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojide ve organizasyonel davranışta merkezi bir kavram olan Karşılıklı Bağımlılık Algısı (Perception of Interdependence) yapısını ölçmektedir. Karşılıklı bağımlılık, bir sistemdeki üyelerin amaçlarına ulaşmak için birbirlerine güvenmeleri ve birbirlerinin eylemlerinden etkilenmeleri durumunu ifade eder.

Bu ölçek, bireyin sadece kendisinin başkalarına olan ihtiyacını değil, aynı zamanda başkalarının da kendisine olan ihtiyacını nasıl algıladığını ve bu karşılıklı ilişkinin genel işleyişe katkısını değerlendirmektedir.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçeğin kapsam geçerliliğinin sağlanması için alanında uzman akademisyen ve uygulayıcıların görüşlerine başvurulmuştur. Uzman görüşleri, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil ettiğini doğrulamıştır. Tüm analizler için istatistiksel paket programlar olan SPSS 22.0 ve Lisrel 8.8 kullanılarak veriler analiz edilmiş ve raporlanmıştır.

Güvenilirlik

Karşılıklı Bağımlılık Algısı Ölçeği’nin güvenilirliği, hem iç tutarlılık hem de zamana karşı istikrar açısından değerlendirilmiştir.

• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Ölçeğin zamana bağlı tutarlılığı test-tekrar test yöntemi ile ölçülmüştür. İki ölçüm ortalaması arasındaki korelasyon katsayısı 0.90 olarak bulunmuş ve bu değer istatistiksel olarak yüksek düzeyde anlamlı kabul edilmiştir. Bu sonuç, ölçeğin farklı zamanlarda tutarlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.
• İç Tutarlılık Güvenilirliği: Ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile hesaplanmıştır. Hesaplanan Cronbach α katsayısı 0.728 olarak raporlanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir bir iç tutarlılık seviyesini işaret etmektedir.

Güvenilirlik analizleri de yapı geçerliliği çalışmalarında olduğu gibi SPSS 22.0 ve Lisrel 8.8 programları kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme çalışmasında temel olarak yapı geçerliliğini saptamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenmiş faktör yapısına ne ölçüde uyduğunu test etmeye yarayan bir yöntemdir.

Çavmak (2018) çalışmasında, DFA sonuçları incelenerek ölçeğin sağlık hizmetlerindeki karşılıklı bağımlılık algısını ölçen tek veya çok boyutlu yapısının doğruluğu onaylanmıştır. Bu analizler, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: “Forced Likert” formatında derecelendirme kullanılmıştır. Cevap seçenekleri dört puan üzerinden değerlendirilmektedir:

• 1 puan: “Kesinlikle katılmıyorum”
• 2 puan: “Katılmıyorum”
• 3 puan: “Katılıyorum”
• 4 puan: “Kesinlikle katılıyorum”

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Hizmetleri Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan popülasyon)

Popülasyon Detayları: Ölçek, sağlık sektöründe görev yapan profesyonellerin kurum içi karşılıklı bağımlılık algılarını ölçmek üzere spesifik olarak geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Uygulama ve analizler SPSS 22.0 ve Lisrel 8.8 istatistik programları ile yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kurumsal Algı, İşbirliği, Karşılıklı Bağımlılık, Psikometrik Özellikler, DFA, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma detayları için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılabilir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında Doğancan Çavmak tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında en güncel bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Ölçeğin orijinal makalesi ve ek dökümanları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• Orijinal PDF makalesine ulaşmak için: sosyalarastirmalar.com
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi: saglik-hizmetlerinde-karsilikli-bagimlilik-algi-olcegi-toad.pdf
• Ölçeğin orijinal DOC belgesi: saglik-hizmetlerinde-karsilikli-bagimlilik-algi-olcegi-toad.doc

Referanslar

1. Çavmak, D. (2018, Şubat). Sağlık Hizmetlerinde Karşılıklı Bağımlılık Algı Ölçeği geliştirme çalışması. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), doi: 10.17719/jisr.20185537252.

Karşılıklı Bağımlılık Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.