Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği

Özet

Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği (KHSYDÖ), Berrin Eylen tarafından 2002 yılında geliştirilmiş, kanser hastalarının algıladıkları sosyal destek düzeylerini ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Ölçek, 35 maddeden oluşmakta olup, sosyal desteği üç temel alt boyutta (Güven Desteği, Duygusal Destek ve Bilgi Desteği) değerlendirmektedir. Beşli Likert tipi derecelendirme formatını kullanan KHSYDÖ, yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda yüksek iç tutarlılık (Alpha=.92) ve kabul edilebilir yapı geçerliği göstermiştir. Bu araç, kanser tedavi sürecinde hastaların sosyal destek ihtiyaçlarını ve bu desteğin kalitesini belirlemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kanser, Sosyal Destek, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi, Onkoloji, Duygusal Destek.

Yazarlar

Berrin Eylen

Amaç

Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği’nin temel amacı, kanser tanısı almış bireylerin aileleri ve yakın çevrelerinden aldıkları veya algıladıkları sosyal destek miktarını ve türünü (duygusal, bilgilendirici, güven) sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, hastaların zorlu tedavi süreçlerinde psikososyal yönden hangi alanlarda daha fazla desteğe ihtiyaç duyduklarının belirlenmesine olanak tanıyarak, müdahale programlarının planlanmasına bilimsel bir temel sağlamayı hedeflemektedir.

Yapı

Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği (KHSYDÖ), sosyal desteği çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda ölçeğin, sosyal desteğin üç ana boyutunu ölçtüğü belirlenmiştir:

• Güven Desteği: Hastanın kendini güvende hissetmesi ve ailesinin veya çevresinin ona olan inancını algılaması.
• Duygusal Destek: Hastanın duygusal ihtiyaçlarının karşılanması, teselli edilmesi ve endişelerinin paylaşılması.
• Bilgi Desteği: Hastalığı, tedavisi ve geleceği ile ilgili doğru ve yeterli bilgilerin sağlanması ve paylaşılması.

Bu üç faktör, kanser hastalarının hem pratik hem de psikolojik ihtiyaçlarının karşılanma derecesini kapsamlı bir şekilde yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğinin belirlenmesi amacıyla açımlayıcı faktör analizi yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analizde, varyans yüzdeleri incelenmiş ve ölçüm aracının beklenen şekilde üç faktör altında toplanabileceği görülmüştür. 35 maddeyi üç faktör altında gruplayacak biçimde ve Varimax rotasyonu uygulanarak yeniden faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu üç faktör, toplam varyansın % 49.76’sını açıklamaktadır. Bu varyans açıklama oranının, söz konusu psikometrik çalışmada ölçeğin kullanılabilmesi için yeterli olduğu kabul edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin iç tutarlılık çalışmalarına temel teşkil eden madde analizinde, tüm sorular için hesaplanan Pearson momentler korelasyon katsayıları (iki kuyruklu) .01 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır. Madde-toplam korelasyon katsayıları incelendiğinde, en düşük korelasyon katsayısı 35. maddede .43 olarak hesaplanırken, en yüksek korelasyon katsayısı 21. madde için .90 olarak hesaplanmıştır. Bu değerler, maddelerin ölçtükleri yapıyla tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Toplam ölçek için iç tutarlık katsayısı (n=89 örneklem büyüklüğü ve 35 madde sayısı ile) Alpha = .92 olarak bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçeğin mükemmel derecede iç tutarlılığa sahip olduğunu ve aynı yapıyı ölçen maddelerden oluştuğunu kanıtlamaktadır.

Alt ölçeklerin güvenirlik düzeyleri de ayrı ayrı hesaplanmıştır. Alt ölçeklerin Cronbach Alfa katsayıları şöyledir:

• Güven Desteği alt ölçeği: .88 (n=89, 13 madde)
• Duygusal Destek alt ölçeği: .88 (n=89, 12 madde)
• Bilgi Desteği alt ölçeği: .87 (n=89, 10 madde)

Tüm alt ölçeklerin .87 ve üzerinde Alpha katsayısı göstermesi, her bir alt boyutun da yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Madde-toplam korelasyonları ise .285 ile .639 arasında değişmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilme sürecinde yapısal geçerliği test etmek amacıyla Temel Bileşenler Faktör Analizi (Principal Components Factor Analysis) kullanılmıştır. Analiz, sosyal destek kavramının üç farklı boyutta (Güven Desteği, Duygusal Destek ve Bilgi Desteği) toplandığını ortaya koymuştur. 35 maddenin bu üç faktör altında gruplanması, teorik beklentilerle uyumlu bir yapı göstermiştir.

Uygulanan Varimax rotasyonu sonrasında, belirlenen üç faktörün toplam varyansın % 49.76’sını açıkladığı tespit edilmiştir. Bu sonuç, Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği’nin kanser hastalarından algılanan sosyal desteği ölçme konusunda yeterli düzeyde yapısal bütünlüğe sahip olduğunu göstermektedir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 35 maddelik, üç alt boyutlu kendini değerlendirme ölçeği.

Derecelendirme: Beşli Likert tipi ölçek (1’den 5’e kadar).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kanser Hastaları

Yaş Grubu: Çalışma yetişkin hastalar üzerinde yürütülmüştür.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması 89 kişilik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin, kendilerine sunulan destek ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

KHSYDÖ, Sosyal Destek Ölçeği, Kanser Psikolojisi, Duygusal Destek, Güven Desteği, Bilgi Desteği, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Berrin Eylen

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2002

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Berrin Eylen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal makalenin yayımlandığı dergiye atıf yapılması zorunludur.

Kaynaklar

1. Eylen, B. (2002). Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği’nin geçerlik, güvenirlik ve faktör yapısı üzerine bir çalışma. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15 (1), 109- 117.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kanser-hastasi-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf

Kanser Hastası Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 35 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme formatı beşli likert tipi ölçek üzerindedir:

• (5) “benim durumuma çok uygun”
• (4) “benim durumuma uygun”
• (3) “benim durumuma kısmen uyuyor”
• (2) “benim durumuma uygun değil”
• (1) “benim durumuma hiç uygun değil”

Örnek maddeler şunlardır: “kendimi kötü hissettiğimde ailem beni teselli eder”, “gelecekle ilgili endişelerimi ailemle paylaşamıyorum”, “ailem uzun süren ve yıpratıcı olan tedavilerim sırasında acılarımı paylaşır”, “ailem bana maddi yönden destek olmaya çalışır”, “ailem hastalığımla ilgili bilgileri benden saklıyor”.