Takıma İlişkin Elde Edilebilir Sosyal Destek Ölçeği

Özet

Takıma İlişkin Elde Edilebilir Sosyal Destek Ölçeği (TİESDÖ), sporcuların takımlarından algıladıkları ve elde edebilecekleri sosyal destek düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama aracıdır. Orijinal ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2018 yılında sporcu öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ölçek, spor psikolojisi alanında takımdaki sosyal etkileşimlerin ve destek mekanizmalarının nicel olarak değerlendirilmesi için önemli bir kaynak sunmaktadır. TİESDÖ, 16 madde ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır: Duygusal, Saygı, Bilgi ve Somut destek.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Destek, Takım Sporları, Spor Psikolojisi, Ölçek Uyarlaması, Faktör Analizi, Geçerlik, Güvenirlik, Sporcu Performansı

Yazarlar

Şenel, E., Yıldız, M., Ulaş, M.

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, sporcu bireylerin kendi takımları içinden elde edebilecekleri veya algıladıkları sosyal destek türlerini ve düzeylerini belirlemektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk sporcu popülasyonunda kullanıma uygunluğunu test etmek ve psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) sağlamlaştırmak amacıyla yapılmıştır.

Sosyal desteğin sporcu motivasyonu, takım uyumu ve performansı üzerindeki kritik rolü göz önüne alındığında, TİESDÖ spor ortamlarındaki destek dinamiklerini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi hedeflemektedir.

Yapı

Takıma İlişkin Elde Edilebilir Sosyal Destek Ölçeği, takım temelli sosyal destek kavramını ölçmektedir. Ölçek, 16 madde aracılığıyla bu yapıyı dört ayrı ancak ilişkili alt boyutta incelemektedir. Bu dört alt boyut, sporcuların takım arkadaşlarından veya antrenörlerinden almayı bekledikleri farklı destek biçimlerini temsil eder.

Ölçeğin ölçtüğü dört alt boyut şunlardır:

• Duygusal Destek: Sporcunun kendini iyi hissetmesini sağlayan, sevgi, şefkat ve güven gibi duygusal bağları ifade eden destek.
• Saygı Destek: Sporcunun yeteneklerinin, çabalarının ve kişiliğinin takım arkadaşları tarafından takdir edildiğini ve değer verildiğini hissetmesi.
• Bilgi Destek: Sporcuya performansını artırmak, sorunları çözmek veya belirsizlikleri gidermek için gerekli olan tavsiye, rehberlik ve geribildirim sağlanması.
• Somut Destek: Maddi yardım, araç gereç sağlama veya fiziksel görevlerde yardım etme gibi doğrudan eyleme dayalı destek türleri.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Sporcu öğrenciler tarafından verilen cevapların ortalama değerleri, ölçek maddelerinin kültürel olarak uygun ve anlaşılır olduğunu göstermiştir.

Kapsam Geçerliği analizlerinde, ölçek maddelerine ilişkin Kapsam Geçerlik İndeksleri (ICVI) 0.83 ile 1.0 arasında değişirken, tüm ölçeğe ilişkin Kapsam Geçerliği (SCVI) 0.94 olarak belirlenmiştir. Evrensel Anlaşma Hesaplama Yöntemi (SCVI/UA) ile hesaplanan değer ise 0.5 olarak bulunmuştur. Bu bulgular, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayıları ve Bileşik Güvenirlik (Composite Reliability) değerleri ile değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğe ilişkin alfa katsayıları ve bileşik güvenirlik değerlerinin 0.69 ile 0.78 arasında değiştiği saptanmıştır.

Bu değerler, psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırlarda yer almakta olup, TİESDÖ’nün alt boyutlarının ve genel ölçeğin, ölçmek istediği yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) uygulanmıştır. Analizler, ölçeğin orijinal yapısına uygun olan dört faktörlü modeli desteklemiştir. Bu modelde, ki kare değeri istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (x²=214.76, P(x²)<0.05).

Modele ilişkin uyum indeksleri, modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermiştir. Dört faktörlü modele ilişkin RMSEA (Yaklaşık Hata Karelerinin Ortalama Kökü) değeri 0.06 olarak bulunmuştur; bu değer, iyi uyumu işaret eden kabul edilebilir sınırların içindedir. Ayrıca, SRMR (Standardize Edilmiş Kök Ortalama Kare Kalıntısı) değeri 0.04 olarak belirlenmiştir. Tüm faktör yükleri istatistiksel olarak anlamlıdır ve 0.50’nin üzerinde değerler almıştır (Faktör yükleri 0.52 ile 0.78 arasındadır). Bu bulgular, dört alt boyutun da yapıyı başarılı bir şekilde açıkladığını teyit etmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: 16 maddeden oluşan ve 4 alt boyuta ayrılmış bir öz bildirim ölçeğidir.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (0= hiç – 4= oldukça çok).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sporcular

Yaş Grubu: Genç ve yetişkin sporcular (Uyarlama çalışması sporcu öğrenciler üzerinde yapılmıştır).

Popülasyon Detayları: Çeşitli spor dallarından lise ve üniversite düzeyindeki sporcu öğrenciler.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların takım arkadaşlarından ne kadar sosyal destek elde edebileceklerini değerlendirmeleri esasına dayanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Destek, Likert Ölçeği, RMSEA, Sporcu, Psikometri, Takım Uyumu, Doğrulayıcı Faktör Analizi

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Ender ŞENEL

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum adresi (Detaylı bilgi mevcut değildir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: takima-iliskin-elde-edilebilir-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Şenel, E., Yıldız, M. ve Ulaş, M. (2018). Takıma İlişkin Elde Edilebilir Sosyal Destek Ölçeği: Türkçe uyarlaması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Spormetre Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 16(4), 21-36. doi: 10.1501/Sporm_0000000391

[quads id=5]

Takıma İlişkin Elde Edilebilir Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

Ölçek Yapısı: 16 madde ve 4 alt boyut

• Duygusal
• Saygı
• Bilgi
• Somut

Derecelendirme Sistemi: 5’li Likert (0= hiç – 4= oldukça çok).