Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği

Özet

Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği, çocuk ve ergenlerin sağlık davranışlarına yönelik algıladıkları sosyal destek düzeyini ölçmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, Emriye Hilal Yayan ve Ayten Çelebioğlu tarafından 2016 yılında yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışması ile alana kazandırılmıştır.

60 maddeden ve beş faktörden oluşan bu ölçek, yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayıları 0.92 ile 0.98 arasında) ve güçlü bir yapısal geçerlik sergilemektedir. Ölçeğin derecelendirilmesi, maddelerin niteliğine göre hem 6’lı Likert hem de 3’lü Likert formatlarını bir arada kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuk, Ergen, Sağlık Davranışları, Sosyal Destek, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Emriye Hilal Yayan, Ayten Çelebioğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çocuk ve ergenlerin sağlıklı yaşam tarzlarını sürdürmeleri veya geliştirmeleri konusunda çevrelerinden (aile, arkadaş, okul vb.) aldıkları sosyal destek miktarını ve kalitesini belirlemektir. Bu araç, özellikle hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında koruyucu sağlık hizmetleri ve müdahale programlarının planlanmasında kritik öneme sahip veriler sunmayı hedefler.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve diline uygunluğunu test ederek, alanda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı eksikliğini gidermeyi amaçlamıştır. Bu sayede, gençlerin sağlık davranışları ile sosyal çevre arasındaki karmaşık ilişki daha sistematik bir şekilde incelenebilmektedir.

Yapı

Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği, gençlerin sağlıkla ilgili algıladıkları desteği çok boyutlu olarak inceleyen bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek toplam 60 maddeden oluşmakta olup, faktör analizi sonucunda elde edilen beş temel alt boyuta sahiptir. Bu alt boyutlar, bireyin sağlık motivasyonu, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite ve genel sağlık tutumları gibi alanlarda aldığı desteği kapsamaktadır.

Ölçek, sosyal desteği sadece varlığı açısından değil, aynı zamanda algılanan önem ve sıklık açısından da değerlendirerek, psikolojik yapının derinliğini yakalamayı amaçlamaktadır. 60 maddenin bu beş faktöre dağılımı, ölçeğin kapsam geçerliliğini ve yapısal tutarlılığını desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesi sonucunda yüksek düzeyde geçerlik bulgularına ulaşılmıştır. Yapılan analizlerde, ölçeğin maddelerinin ölçmek istediği yapıyı temsil etme derecesini gösteren Kapsam Geçerlilik İndeksi (KGI) değeri 0.99 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin kapsam geçerliliğinin mükemmel düzeyde olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, yapı geçerliliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen Faktör Analizi çalışmaları, teorik olarak beklenen yapının doğrulandığını göstermiştir. Ölçek maddeleri, toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan, özdeğeri 1’in üzerinde olan beş ayrı faktör altında toplanmıştır.

Güvenirlik

Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği, iç tutarlılık açısından oldukça güvenilir sonuçlar vermektedir. Güvenirlik analizlerinde kullanılan Cronbach Alfa katsayıları, hem ölçeğin bütünü hem de alt boyutlar için 0.92 ile 0.98 gibi çok yüksek bir aralıkta bulunmuştur.

Bu yüksek alfa değerleri, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin hata payının düşük olduğunu işaret etmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan Faktör Analizi (Açımlayıcı Faktör Analizi), ölçek maddelerinin beş temel faktörde toplandığını göstermiştir. Bu beş faktörlü yapı, ölçeğin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır ve toplam varyansın %66.92’sini açıklamaktadır.

Özdeğeri (eigenvalue) 1’i aşan bu beş faktörün varyansın önemli bir bölümünü açıklaması, ölçeğin yapısal geçerliliğinin güçlü olduğunu ve teorik olarak beklenen alt boyutları başarılı bir şekilde ayrıştırdığını kanıtlamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin Türk örnekleminde sağlam bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendini Bildirim Ölçeği (60 madde, 5 faktörlü yapı).

Derecelendirme: Ölçek iki farklı Likert tipi kullanmaktadır:

• 6’lı Likert Tipi (Sıklık İçin): 1=hiçbir zaman, 2=nadiren, 3=bazen, 4=çoğunlukla, 5=hemen her zaman ve 6=her zaman.
• 3’lü Likert Tipi (Önem İçin): 1=önemli değil, 2=önemli ve 3=çok önemli.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak okul çağındaki çocuklar ve ergenler (genellikle 10-18 yaş aralığı) hedeflenmektedir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, ölçeğin Türk çocuk ve ergen popülasyonuna uygulanabilirliğini kanıtlamıştır.

Test Metodolojisi: Açımlayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alfa katsayısı ve Kapsam Geçerlilik İndeksi hesaplamaları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Destek Ölçeği, Çocuk Sağlığı, Ergen Sağlığı, Davranış Bilimleri, Psikometri, Hemşirelik Araştırmaları, Faktör Yapısı

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emriye Hilal Yayan

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi, Malatya (Uyarlama çalışması dönemine ait bilgi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar (Emriye Hilal Yayan) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cocuk-ergen-saglik-davranislari-sosyal-destek-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Yayan, E. H., & Çelebioğlu, A. (2016). Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(2), 79-85.

Çocuk Ergen Sağlık Davranışları Sosyal Destek Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin yapısı 60 maddelik, beş faktörlü bir yapıya sahiptir. Maddelerin orijinal içeriği için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurulmalıdır.