Kalite Algı Ölçeği

Özet

Kalite Algı Ölçeği (KAÖ), sağlık çalışanlarının görev yaptıkları hastane ortamındaki kalite geliştirme çabalarına, yönetim uygulamalarına ve genel hizmet kalitesine dair algılarını sistematik olarak ölçmek amacıyla Nükhet Bayer ve Ülkü Baykal tarafından geliştirilmiş özgün bir ölçme aracıdır. Ölçek, kaliteyi yedi farklı boyutta ele alarak, çalışanların kurumsal kalite süreçlerine yönelik tutum ve inançlarını derinlemesine incelemektedir. Elde edilen veriler, hastane yönetimlerinin süreç iyileştirme ve kalite güvence stratejilerini belirlemesinde kritik bir rol oynamaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması 2018 yılında tamamlanmış olup, geçerlik ve güvenirlik analizleri güçlü istatistiksel uyum indeksleri sunmuştur. Bu ölçek, özellikle sağlık hizmetlerinde kalite yönetiminin subjektif boyutunu, yani çalışanların bakış açısını, nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Kalite algısı, sağlık çalışanları, hastane yönetimi, hizmet kalitesi, ölçek geliştirme, iç tutarlılık, yapı geçerliliği.

Yazarlar

Nükhet Bayer, Ülkü Baykal

Amaç

Kalite Algı Ölçeği’nin temel amacı, sağlık kurumlarında çalışan profesyonel personelin, kurumun genel kalite süreçlerine, yönetim uygulamalarına ve bu süreçlerin çalışanlar, kurum ve hastalar üzerindeki potansiyel faydalarına yönelik algı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemektir.

Bu ölçüm sayesinde, hastane yöneticileri kalite eksikliklerinin algılandığı alanları tespit edebilir ve böylece mevcut kalite geliştirme stratejilerini daha hedef odaklı hale getirebilirler. Ölçek, çalışanların kaliteye katılım düzeylerini ve kalite kültürüne olan inançlarını yansıtan önemli bir geri bildirim mekanizması sunar.

Yapı

Kalite Algı Ölçeği, sağlık çalışanlarının kaliteyi çok boyutlu bir perspektiften algılayışını yansıtan yedi ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, kalite yönetiminin sadece çıktıları değil, aynı zamanda süreçleri ve kurumsal kültürü de kapsadığını göstermektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir sağlık kuruluşundaki kalite kültürünün ve uygulama standartlarının çalışanlar tarafından nasıl içselleştirildiğini ve değerlendirildiğini kapsamaktadır. Yedi alt boyut şunlardır:

• Yönetim ve Liderlik: Kalite çabalarında yönetimin rolü.
• İnsan Kaynakları Kullanımı: İşe alım ve personel süreçlerinin kalite çerçevesinde yürütülmesi.
• Kalite Eğitimi: Kalite çalışmalarına yönelik verilen eğitim ve oryantasyonun yeterliliği.
• Ölçme ve Değerlendirme: Mesleki yeniliklerin kullanımı ve performans takibi.
• Kurum Yararı: Kalite çalışmalarının kuruma sağladığı bilimsel ve çağdaş hizmet sunumu katkısı.
• Çalışan Yararı: Kalite çalışmalarının çalışanların tutum ve davranışlarını olumlu yönde değiştirmesi.
• Hasta Yararı: Kalite çalışmalarının hastaların uluslararası standartlarda hizmet almasını sağlaması.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini değerlendirmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, ölçek maddelerinin faktör yüklerinin 0,40 ile 0,97 arasında olduğu tespit edilmiştir. Bu değerler, her bir maddenin kendi faktörünü yüksek düzeyde temsil ettiğini ve ölçeğin güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Modelin uyum iyiliği indeksleri incelenmiş ve mükemmel düzeyde uyum sağlandığı belirlenmiştir. Bu uyum indeksleri, teorik modelin sağlık çalışanlarından toplanan verilerle tutarlı olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Kalite Algı Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ölçeğin toplam puanı için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0,94 gibi oldukça yüksek bir değerde bulunmuştur. Ayrıca, yedi alt boyutun güvenirlik katsayıları (alfa değerleri) 0,78 ile 0,94 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, ölçeğin genel olarak ve her bir alt boyutta yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında yapısal geçerliliği test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin yedi faktörlü yapısının veri setine yüksek düzeyde uyum sağladığını göstermektedir. Elde edilen uyum indeksleri aşağıda listelenmiştir:

• Ki-Kare Uyum Testi (Chi-Square Goodness, x2): 8171.15
• X2/sd Oranı: 2.88 (3.0’ün altında olması iyi uyumu gösterir)
• Yaklaşık Hataların Ortalama Karekökü (Root Mean Square Error of Approximation, RMSEA): 0,067 (0,08 altında olması kabul edilebilir uyumu gösterir)
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (Comparative Fit Index, CFI): 0,96
• Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (Non-Normed Fit Index, NNFI): 0,96
• Normlaştırılmış Uyum İndeksi (Normed Fit Index, NFI): 0,93
• İyilik Uyum İndeksi (Goodness of Fit Index, GFI): 0,96

Bu indeks değerlerinin tamamı, önerilen yedi faktörlü modelin yapısal olarak güçlü ve istatistiksel açıdan kabul edilebilir bir uyuma sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Orijinal ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sağlık Çalışanları

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Hastane ortamında görev yapan hemşireler, doktorlar, teknisyenler ve diğer idari/destek personeli dahil tüm profesyonel sağlık personeli.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, çok boyutlu tutum ve algı ölçümü.

Anahtar Kelimeler

Kalite yönetimi, sağlık hizmetleri, Likert ölçeği, Cronbach Alfa, faktör yükü, hastane kalitesi, kurumsal kültür.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Lokman Hekim Üniversitesi (Bilgi mevcut değil).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazar Nükhet Bayer ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlar için izin prosedürleri yazara bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kalite-algi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Bayer, N., ve Baykal, Ü. (2018). Sağlık Çalışanları Kalite Algı Ölçeğinin geliştirilmesi. Sağlık ve Hemşirelik Yönetimi Dergisi 5(2), 86-99.

Kalite Algı Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 1- Kesinlikle katılmıyorum, 2- Katılmıyorum, 3- Kısmen katılıyorum, 4- Katılıyorum ve 5- Tamamen katılıyorum

Yönetim ve Liderlik

1. Hastane yönetimi, kalite geliştirme çabasında öncü ve itici güçtür.

İnsan Kaynakları Kullanımı

1. Hastanenin işe alım kuralları ve süreci kalite çalışmaları çerçevesinde oluşturulur.

Kalite Eğitimi

1. Hastanede kalite çalışmalarına yönelik eğitim ve oryantasyon yapılır.

Ölçme ve Değerlendirme

1. Sağlık çalışanlarının mesleki yenilikleri kullanmalarına olanak sağlanır

Kurum Yararı

1. Kalite çalışmaları hastanede bilimsel ve çağdaş hizmet sunumunu sağlar.

Çalışan Yararı

1. Kalite çalışmaları, sağlık çalışanlarının hizmet kalitesiyle ilgili tutum ve davranışlarını değiştirir.

Hasta Yararı

1. Kalite çalışmaları hastaların uluslararası standartlarda hizmet almasını sağlar.