Kalsiyuma-Özgü Besin Sıklığı Anketi (KABSA)

Özet

Kalsiyuma-Özgü Besin Sıklığı Anketi (KABSA), kalsiyum içeriği yüksek olan besinlerin tüketim sıklığını nesnel bir şekilde ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Sözlü ve Karabudak (2016) tarafından özellikle çocuk ve ergen popülasyonunda kullanılmak üzere geliştirilmiş ve geçerlik ile güvenirlik analizleri yapılmıştır. KABSA, katılımcıların belirli bir zaman dilimi içerisindeki kalsiyum kaynaklı gıda tüketim alışkanlıklarını 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile değerlendirmesine olanak tanır.

Bu ölçek, beslenme araştırmalarında ve halk sağlığı çalışmalarında, bireylerin kemik sağlığı için kritik öneme sahip olan kalsiyum alım düzeylerini hızlı ve güvenilir bir şekilde saptamak için önemli bir rol oynamaktadır. Ölçek yapısı itibarıyla bir besin tüketim sıklığı anketi formunda olup, adaptasyon ve geliştirme süreçleri detaylı bir bilimsel makale ile sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kalsiyum, Beslenme, Besin Sıklığı Anketi, Çocuk ve Ergen, Psikometri, Gıda Tüketimi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sözlü, S., Karabudak, E.

Amaç

Kalsiyuma-Özgü Besin Sıklığı Anketi’nin (KABSA) temel amacı, çocuk ve ergenler gibi hassas gruplarda kalsiyum içeren besinlerin tüketim düzeylerini ve sıklığını belirlemektir. Büyüme ve gelişme dönemlerinde yeterli kalsiyum alımı hayati önem taşıdığından, bu ölçek, beslenme uzmanlarına ve araştırmacılara bireysel veya toplumsal düzeyde risk altındaki grupları tespit etme imkanı sunar.

Ölçek, diyet değerlendirmesi süreçlerini standartlaştırmayı ve kalsiyum eksikliği ile ilişkili potansiyel sağlık sorunlarını önlemeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini izlemeyi hedeflemektedir. KABSA, kalsiyum alımının beslenme kalitesi üzerindeki etkisini ölçmek için uyarlanmış ve geliştirilmiş bir araçtır.

Yapı

KABSA, bireylerin belirli kalsiyum kaynaklarını (örneğin, süt ve süt ürünleri, bazı yeşil yapraklı sebzeler) ne kadar sık tükettiklerini ölçen bir davranışsal beslenme yapısı üzerine kurulmuştur. Ölçek, katılımcıların geçmişteki beslenme davranışlarını yansıtan frekans verilerini toplamaktadır.

Ölçülen yapı, genel beslenme alışkanlıklarının aksine, doğrudan vücut için esansiyel bir mineral olan kalsiyum alımına odaklanmıştır. Bu odaklanma, araştırmacılara besin tüketiminin spesifik bir yönü hakkında derinlemesine ve nicel veriler elde etme fırsatı sağlar.

Geçerlik

Sözlü ve Karabudak (2016) tarafından yürütülen geliştirme çalışmasında, KABSA’nın gerekli psikometrik standartları karşıladığından emin olmak için geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten kalsiyum tüketim sıklığını doğru ve anlamlı bir şekilde ölçüp ölçmediğini kanıtlamaya odaklanmıştır.

Bu analizler genellikle içerik geçerliği (uzman görüşleri ile madde uygunluğunun değerlendirilmesi) ve yapı geçerliği (faktör analizi ile teorik yapının doğrulanması) bileşenlerini içerir. Çalışmanın başlığı, geçerlik değerlendirmesinin ölçek geliştirme sürecinin ayrılmaz bir parçası olduğunu açıkça belirtmektedir.

Güvenirlik

KABSA’nın bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabilmesi için güvenirlik çalışmaları da yapılmıştır. Güvenirlik, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı koşullar altında uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder.

Genellikle bu tür anketlerde iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı, yani kalsiyum tüketim sıklığını, tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Faktör Analizi

Kalsiyuma-Özgü Besin Sıklığı Anketi’nin geliştirilmesi aşamasında, ölçeğin yapısal boyutlarını belirlemek ve ölçülen yapının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu saptamak amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, kalsiyum kaynaklarının farklı besin grupları altında toplanıp toplanmadığını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Faktör analizi sonuçları, anketin teorik olarak beklenen kalsiyum tüketim yapısıyla uyumlu olduğunu göstererek, ölçeğin yapısal bütünlüğünü desteklemiştir. Bu, KABSA’nın beslenme araştırmalarında sağlam bir teorik temele dayandığını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama ve Geliştirme Ölçeği (Besin Sıklığı Anketi)

Format: Yazılı Anket

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi (Örnek: Hiçbir Zaman’dan Her Gün’e)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Olmayan/Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Popülasyon Detayları: Kalsiyum açısından zengin gıdaların tüketim sıklığını değerlendirmek istenen okul çağındaki çocuklar ve ergenler.

Test Metodolojisi: Katılımcılardan, belirlenen kalsiyum içeren besin gruplarını ne sıklıkla tükettiklerini belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Kalsiyum Tüketimi, Çocuk ve Ergen Sağlığı, Beslenme Değerlendirmesi, Ölçek Uyarlama, Halk Sağlığı, Diyet Araçları.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Efsun Karabudak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

KABSA, 2016 yılında Sözlü ve Karabudak tarafından bilimsel literatüre sunulmuştur. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler, sorumlu yazar Efsun Karabudak ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin kullanımına dair herhangi bir ücret bilgisi (telif ücreti) kaynakta belirtilmemiştir, ancak akademik veya ticari kullanımlar için yazarla doğrudan temas kurulması önerilir.

Kaynaklar

1. Sözlü, S., & Karabudak, E. (2016). Çocuk ve Ergenler İçin Kalsiyuma-Özgü Besin Tüketim Sıklığı Anketinin (KABSA) Geliştirilmesi, Geçerlilik ve Güvenirliğinin Değerlendirilmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 44(1), 10-17.

Makalenin orijinal bağlantısı: beslenmevediyetdergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kalsiyuma-ozgu-besin-sikligi-anketi-kabsa-toad.pdf

Kalsiyuma-Özgü Besin Sıklığı Anketi (KABSA) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan bulunmamaktadır. Maddelerin tam listesi, yukarıda referans verilen ve bağlantısı paylaşılan 2016 tarihli bilimsel makalede (PDF) yer almaktadır.