Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği

Özet

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği (AKYÖBDÖ), Avrupa kökenli bir ölçme aracının Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle Kalp Yetersizliği hastalarının hastalık yönetimi süreçlerinde sergiledikleri Öz Bakım davranışlarını sistematik bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. 2013 yılında Canan Baydemir ve arkadaşları tarafından Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır. Ölçek, 12 maddeden oluşmakta olup, bireylerin kendi sağlıklarını koruma ve semptomları yönetme yetkinliklerini 5’li Likert tipinde derecelendirmektedir.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, psikometrik açıdan verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermiş ve elde edilen uyum indeksleri, ölçeğin Türkçe yapısının orijinal yapıya benzer şekilde geçerli olduğunu kanıtlamıştır. Bu araç, klinisyenler ve araştırmacılar için Kalp Yetersizliği hastalarında öz bakımın düzeyini belirlemede önemli bir kaynak sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği, Kalp Yetersizliği, Öz Bakım, Uyarlama, Psikometri, Kronik Hastalık Yönetimi, Davranış Ölçeği.

Yazarlar

Baydemir, C., Özdamar, K., Ünalır, A.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Kalp Yetersizliği tanısı almış bireylerin hastalıklarının yönetimi ile ilgili sergiledikleri öz bakım davranışlarının sıklığını ve kalitesini ölçmektir. Bu öz bakım davranışları genellikle diyet, ilaç takibi, fiziksel aktivite ve semptom izleme gibi hayati öneme sahip alanları kapsamaktadır.

AKYÖBDÖ, hastaların tedavi rejimine uyum düzeylerini ve hastalığın kötüleşmesini önlemeye yönelik proaktif adımları ne kadar etkili uyguladıklarını belirleyerek, sağlık profesyonellerine kişiselleştirilmiş müdahale planları geliştirmede yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Yapı

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği, bireylerin kronik bir hastalık olan Kalp Yetersizliği ile başa çıkmak için kullandıkları bilişsel, duygusal ve davranışsal stratejileri içeren çok boyutlu bir Öz Bakım yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle “bakım” ve “yönetim” olmak üzere iki ana bileşene ayrılır. Bakım, günlük rutinlere uyumu (ilaç alma, kilo takibi) içerirken; yönetim, semptomların kötüleşmesi durumunda uygun tepkileri (doktora başvurma, tuz kısıtlaması) içerir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerliği, Baydemir ve arkadaşları (2013) tarafından kapsamlı psikometrik analizlerle değerlendirilmiştir. Çalışmada, verilerin faktör analizi için uygun olduğu ve çok değişkenli normal dağılım varsayımına uyduğu tespit edilmiştir.

Yapısal geçerliği değerlendirmek amacıyla kullanılan Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) uyum ölçütleri incelenmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu desteklemektedir: RMSEA (Kök Ortalama Kare Yaklaşım Hatası) 0,047 (Güven Aralığı: 0,00-0,079), AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi) 0,83 ve GFI (İyilik Uyum İndeksi) 0,91 olarak bulunmuştur. Bu değerler, modelin veriye iyi uyum sağladığını göstermektedir.

Güvenirlik

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği’nin Türkçe formunun iç tutarlılığı, Cronbach alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yapılan analiz sonucunda Cronbach alfa katsayısı 0,69 olarak belirlenmiştir.

Genellikle 0,70 ve üzeri değerler kabul edilebilir güvenirlik düzeyi olarak görülse de, 0,69 değeri sosyal bilimler ve davranış ölçekleri için alt sınırda kabul edilebilir bir iç tutarlılığı işaret etmektedir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Geçerlik çalışması kapsamında öncelikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçları, toplanan verilerin faktör analizi prosedürlerine uygun bir yapı sergilediğini ortaya koymuştur. Bu analiz, temel olarak ölçek maddelerinin hangi faktörler altında toplandığını ve yapısal bütünlüğünü incelemeyi sağlamıştır.

Açıklayıcı aşamayı takiben, ölçeğin yapısal geçerliğini kesinleştirmek amacıyla Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) kullanılmıştır. YEM, ölçeğin 12 maddelik yapısının teorik beklentilerle ve orijinal ölçeğin faktör yapısıyla uyumlu olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: 12 maddeden oluşan, tek boyutlu veya çok boyutlu (adaptasyon çalışmasında yapısal model ile belirlenmiş) bir öz bildirim ölçeği.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme (5 = kesinlikle katılıyorum – 1 = kesinlikle katılmıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal formu Avrupa dillerinde mevcuttur.

Popülasyon Grubu: Kalp Yetersizliği tanısı almış yetişkin hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışmanın yapıldığı popülasyonun yaş aralığına bağlı olarak değişir).

Popülasyon Detayları: Kronik kardiyovasküler hastalığı olan bireyler.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik çalışması, Açıklayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

RMSEA, AGFI, GFI, Cronbach alfa katsayısı, Kardiyoloji, Hasta Eğitimi, Öz Bakım Davranışları, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Canan Baydemir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Çalışmanın yapıldığı tarihte Osmangazi Üniversitesi ile ilişkilidir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Canan Baydemir ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: the-european-heart-failure-self-care-behavior-scale-toad.pdf

Kaynaklar

1. Baydemir, C., Özdamar, K., & Ünalır, A. (2013). Validity of the Turkish version of the European Heart Failure Self-Care Behavior Scale. Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 13(6), 573-579.

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz Bakım Davranışı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için yazarın orijinal makalesine (Baydemir vd., 2013) başvurulması gerekmektedir. Ölçek toplam 12 maddeden oluşmaktadır.