Avrupa Kalp Yetersizliği Öz-Bakım Davranış Ölçeği

Özet

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz-Bakım Davranış Ölçeği (AKYÖBDÖ), kronik kalp yetersizliği hastalarının günlük yaşamda sergiledikleri öz-bakım davranışları düzeyini sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir araçtır. Ölçek, orijinal olarak Avrupa’da geliştirilen bir aracın Türkiye popülasyonuna uyarlanmış (adaptasyon) versiyonudur.

Türkçe uyarlama çalışması Baydemir, Özdamar ve Ünalır tarafından 2013 yılında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlamayı, aynı zamanda psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) bilimsel yöntemlerle incelemeyi hedeflemiştir. AKYÖBDÖ, hastaların kendi sağlık durumlarını yönetme becerilerini ölçerek, tedavi planlarının kişiselleştirilmesine önemli katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kalp Yetersizliği, Öz-Bakım, Öz-Bakım Davranışı, Avrupa Kalp Yetersizliği Öz-Bakım Davranış Ölçeği, Uyarlama, Psikometri, Kardiyoloji, Hemşirelik

Yazarlar

Canan Baydemir, K. Özdamar, A. Ünalır

Amaç

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz-Bakım Davranış Ölçeği’nin temel amacı, kalp yetersizliği olan bireylerin hastalık yönetimine yönelik gerçekleştirdikleri spesifik öz-bakım davranışlarının sıklığını, uygunluğunu ve kalitesini ölçmektir.

Bu ölçek, klinisyenlerin ve araştırmacıların, hastaların semptom izleme, ilaç uyumu, diyet ve egzersiz gibi hayati önem taşıyan alanlardaki performanslarını standardize edilmiş bir biçimde değerlendirmelerine olanak tanır. Elde edilen skorlar, düşük öz-bakım düzeyine sahip riskli hastaların belirlenmesi ve bu hastalar için hedefe yönelik eğitim ve davranışsal destek programlarının geliştirilmesi için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Ölçek, kronik hastalık yönetiminin kritik bir bileşeni olan öz-bakım davranışı yapısını ölçmektedir. Kalp yetersizliği bağlamında öz-bakım, hastanın sadece tedaviye uyumunu değil, aynı zamanda hastalığın ilerlemesini önlemeye yönelik proaktif adımlarını ve kötüleşen semptomlara karşı uygun tepkileri içerir.

Ölçeğin orijinal yapısı, genellikle iki ana boyuttan oluşmaktadır: Öz-Bakım Sürdürme (Self-Care Maintenance), hastanın günlük rutinlere uyumunu ve sağlıklı yaşam tarzı seçimlerini kapsar; ve Öz-Bakım Yönetimi (Self-Care Management), hastanın semptom kötüleşmesini fark etme ve buna müdahale etme becerisini içerir. Türkçe uyarlama çalışması da bu çok boyutlu yapıyı destekleyen kanıtlar sunmayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Baydemir ve arkadaşları (2013) tarafından titizlikle yürütülmüştür. Bu çalışmalar, öncelikle dilsel ve kültürel eşdeğerliği sağlamak üzere çeviri-geri çeviri yöntemlerini kullanmıştır. Ayrıca, uzman görüşleri alınarak ölçeğin kapsam geçerliği (içerik validitesi) incelenmiştir.

Yapı geçerliği test edilirken, orijinal ölçeğin teorik yapısını destekleyip desteklemediğini görmek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda da kalp yetersizliği hastalarının öz-bakım davranışlarını geçerli bir şekilde ölçebileceğini destekleyen güçlü kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Türkçe uyarlamanın güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere yapılmıştır. Bu analizlerde, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde Cronbach Alfa katsayıları elde edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Elde edilen kabul edilebilir güvenirlik değerleri, AKYÖBDÖ’nün klinik ve araştırma ortamlarında stabil ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını pekiştirmek amacıyla Baydemir ve arkadaşlarının (2013) çalışmasında faktör analizi yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin temel aldığı boyut yapısının Türkçe versiyonda da korunup korunmadığını doğrulamayı amaçlamıştır.

Uygulanan faktör analizleri sonucunda, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlara (Öz-Bakım Sürdürme ve Öz-Bakım Yönetimi) güçlü bir şekilde yüklendiği ve teorik yapının Türk popülasyonu için de geçerli olduğu gösterilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin çok boyutlu yapısının kültürel adaptasyon sürecinde bozulmadığını kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert tipi derecelendirme ölçeği (Genellikle 5 veya 6 puanlı Likert formatı kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Kalp Yetersizliği Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Kronik kalp yetersizliği tanısı almış ve stabil durumda olan bireylerin öz-bakım davranışlarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kendi kendine doldurulan anket (Self-report questionnaire) yöntemidir.

Anahtar Kelimeler

EHFScBS, Kardiyoloji, Hasta Eğitimi, Kronik Hastalık Yönetimi, Öz-Bakım Yönetimi, Güvenirlik, Geçerlik, Adaptasyon

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Canan Baydemir)

Yazışma Adresi: Sorumlu yazar Canan Baydemir, uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihte Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kardiyoloji Anabilim Dalı’nda görev yapmaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinlerin, orijinal ölçeği geliştiren kurum/yazar ile Türkçe uyarlama çalışmasının sorumlu yazarı Canan Baydemir ile iletişim kurularak alınması gerekmektedir. Kullanım ücretleri ve izin koşulları telif hakkı sahipleri tarafından belirlenir.

Kaynaklar

• Baydemir, C., Özdamar, K., & Ünalır, A. (2013). Validity of the Turkish version of the European Heart Failure Self-care Behavior Scale. Anadolu Kardiyol Derg, 13(6), 573e579. doi: 10.5152/akd.2013.141
• Uyarlama çalışmasına ait makale bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: avrupa-kalp-yetersizligi-oz-bakim-davranis-olcegi-toad.pdf

Avrupa Kalp Yetersizliği Öz-Bakım Davranış Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddeleri, Baydemir ve arkadaşları (2013) tarafından yayınlanan Türkçe uyarlama çalışmasından veya orijinal ölçek dokümantasyonundan temin edilmelidir.