Kadercilik Eğilimi Ölçeği

Özet

Kadercilik Eğilimi Ölçeği (KEO), Kaya ve Bozkur (2015) tarafından geliştirilmiş, bireylerin olaylar karşısındaki kaderci tutumlarını ve bu eğilimin psikolojik alt yapılarını ölçmeyi amaçlayan geçerli ve güvenilir bir psikometrik araçtır. Ölçek, 24 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanmaktadır. Yapılan açıklayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin dört alt boyutta toplandığı görülmüştür: Önceden Belirlenmişlik, Kişisel Kontrol, Batıl İnanç ve Şans. Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı .86 olarak hesaplanmıştır, bu da yüksek düzeyde güvenilirliğe işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kadercilik, Eğilim, Psikometrik, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenirlik, Yapısal Geçerlik.

Yazarlar

Alim Kaya, Betül Bozkur.

[quads id=5]

Amaç

Kadercilik Eğilimi Ölçeği, bireylerin yaşam olaylarını kontrol etme yeteneklerine dair inançlarını ve bu inançların temelinde yatan kaderci düşünce biçimlerini sistematik olarak belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle psikoloji, eğitim ve sosyoloji alanlarında, bireylerin motivasyon, başarı ve stresle başa çıkma stratejileri üzerindeki kaderci inançların etkilerini araştırmayı hedeflemektedir.

Ölçeğin birincil amacı, kadercilik eğilimi gibi karmaşık bir yapıyı çok boyutlu olarak ele alarak, farklı kaderci tutumların (önceden belirlenmişlik, şans, kontrol algısı) ayrı ayrı değerlendirilmesine olanak sağlamaktır.

Yapı

Kadercilik Eğilimi Ölçeği, 24 maddelik bir yapıda olup, dört temel faktör altında toplanmıştır. Bu faktörler, bireyin olayların nedenlerini dışsal, değiştirilemez veya mistik güçlere atfetme biçimlerini temsil eder.

Ölçeğin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Önceden Belirlenmişlik (8 madde): Olayların tamamen kaçınılmaz olduğuna ve ilahi bir plan dahilinde belirlendiğine dair güçlü inançları ölçer.
• Kişisel Kontrol (6 madde): Bireyin kendi yaşamının sorumluluğunu alma ve sonuçları eylemleriyle etkileme kapasitesine olan inancını ölçer. (Bu alt boyut, kadercilik yapısı içinde tersine kodlanmış maddeler içerebilir.)
• Batıl İnanç (6 madde): Akılcı olmayan, geleneksel veya mistik inançların olayların seyrini belirlediği düşüncesini yansıtan maddelerden oluşur.
• Şans (4 madde): Yaşamdaki başarı veya başarısızlığın büyük ölçüde rastlantısal, tesadüfi olaylara ya da şans faktörüne bağlı olduğu inancını değerlendirir.

Geçerlik

Kadercilik Eğilimi Ölçeği’nin yapı geçerliği, bir pilot uygulama sonrasında elde edilen veriler üzerinden açıklayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin kavramsal yapısının istatistiksel olarak desteklendiğini göstermektedir.

Faktör analizi için verilerin uygunluğu, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity Testi kullanılarak değerlendirilmiştir. KMO değeri .85 olarak belirlenmiştir; bu değer, örneklem yeterliliğinin mükemmel düzeyde olduğunu ifade eder. Bartlett testi de anlamlı (X²=3425,423, df=435, p<.00) bulunmuştur. Faktör yük değerleri .57 ile .76 arasında değişmekte olup, bu aralık, maddelerin ilgili faktörleri yüksek derecede temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal bütünlüğünün güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak yürütülmüştür. Ölçeğin bütünü için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı .86‘dır. Bu sonuç, Kadercilik Eğilimi Ölçeği’nin yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların güvenirlik düzeyleri de oldukça tatmin edicidir. Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları .71 ile .86 arasında değişmektedir. Ayrıca, madde-toplam puan korelasyonlarının .54 ile .74 arasında değişmesi, her bir maddenin genel yapıyı ölçmeye önemli katkı sağladığını ve ölçek maddelerinin homojen bir yapı sergilediğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, kadercilik eğilimi yapısını oluşturan temel bileşenleri belirlemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz, ölçeğin 24 maddesini kuramsal çerçeveye uygun olarak dört farklı alt boyuta ayırmıştır.

Faktör yapısının belirlenmesinde kullanılan istatistiksel kriterler (KMO ve Bartlett Testi), verinin faktör yapısı için ideal olduğunu göstermiştir. Elde edilen dört faktörlü yapı, bireylerin kadercilik algısını; ilahi belirlenimcilik, kişisel etki algısı, batıl inançlar ve şans beklentileri gibi farklı boyutlarda ele alma imkanı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Örnek tepkiler: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a kadar)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler ve Yükseköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Ergenlik Sonrası ve Yetişkinlik Dönemi

Popülasyon Detayları: Ölçek, akademik çalışmalarda ve genel popülasyon araştırmalarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Fatalizm, Kader, Kontrol Odağı, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme, Batıl İnanç.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Alim Kaya)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2015

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar (Alim Kaya) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirme çalışmasına ait temel referans aşağıdadır:

1. Kaya, A. ve Bozkur, B. (2015). Kadercilik Eğilimi Ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 935-946. Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: kadercilik-egilimi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Kadercilik Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddelerinin tamamı kaynakta belirtilmemiş olup, yalnızca yapısal dağılım bilgileri mevcuttur.

Ölçek, toplam 24 maddeden oluşmaktadır ve dört alt boyuta ayrılmıştır:

• Önceden Belirlenmişlik (8 madde)
• Kişisel Kontrol (6 madde)
• Batıl İnanç (6 madde)
• Şans (4 madde)