Din Sağlığı Kadercilik Ölçeği

Özet

Din Sağlığı Kadercilik Ölçeği (Religious Health Fatalism Scale – RHFS), bireylerin sağlık durumlarını ve sonuçlarını tamamen dini veya ilahi bir yazgıya, yani kadercilik inancına bağlama eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, dini inançların sağlık davranışları, hastalık yönetimi ve tedaviye uyum üzerindeki potansiyel engelleyici etkilerini değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Bobov ve Capık (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk kültür ve dil bağlamında geçerlik ve güvenirlik analizleri sunulmuştur. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki sağlık psikolojisi ve din psikolojisi araştırmalarında kullanılmasına olanak sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Din Sağlığı Kaderciliği, Kadercilik, Sağlık İnançları, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Dini Başa Çıkma.

Yazarlar

G. Bobov, Cantürk Capık (Türkçe Uyarlama).

Amaç

Din Sağlığı Kadercilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi sağlıkları üzerindeki kontrol algılarını ve sağlık sonuçlarının ilahi güçler tarafından önceden belirlendiğine dair inançlarının yoğunluğunu nicel olarak belirlemektir. Ölçek, özellikle bireylerin koruyucu sağlık davranışlarından kaçınmasına veya tıbbi tedavilere direnç göstermesine neden olabilecek kaderci tutumları saptamak için tasarlanmıştır. Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, ölçeğin orijinal yapısını ve ölçüm özelliklerini Türk dili ve kültürü için doğrulamaktır.

Yapı

Ölçek, temel olarak Din Sağlığı Kaderciliği (Religious Health Fatalism) yapısını ölçer. Bu yapı, iki ana bileşeni içerir: 1) Sağlık sonuçlarının (hastalık, iyileşme, ölüm) tamamen Tanrı’nın iradesine bağlı olduğu inancı ve 2) Bireysel çabaların (diyet, egzersiz, tıbbi müdahale) bu ilahi yazgıyı değiştirmede etkisiz veya gereksiz olduğu inancı. Bu kaderci inanç, kişinin sağlığını korumak veya iyileştirmek için aktif adımlar atmasını engelleyen bir psikolojik bariyer olarak işlev görebilir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Bobov & Capık, 2020), ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Çalışma, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Geçerlik çalışmaları ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, genel dindarlık, sağlık kontrol odağı) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediğini inceleyen yakınsak ve ayrışan geçerlik kanıtlarını da içermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri ile rapor edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Uyarlama çalışması, ölçeğin farklı kültür ve dillerde olduğu gibi, Türk kültüründe de yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Din Sağlığı Kadercilik Ölçeği’nin faktör yapısı, Türkçe adaptasyon çalışmasında incelenmiştir. Orijinal ölçeğin genellikle tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu varsayılır. Bobov ve Capık (2020) tarafından yapılan faktör analizi, ölçeğin tek bir temel faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Bu tek faktör, bireyin sağlık konularında dini kadercilik düzeyini temsil etmektedir ve bu, ölçeğin teorik yapısıyla uyumludur.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Orijinal ölçek, genellikle Likert tipi derecelendirme kullanır. Bu, katılımcıların maddelere ne kadar katılıp katılmadıklarını belirtmelerini gerektirir.

Language Available: Türkçe (Uyarlama sonrası), İngilizce (Orijinal dil).

Population Group: Yetişkin Popülasyon.

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama yöntemiyle uygulanan kağıt veya çevrimiçi formattaki anket.

Anahtar Kelimeler

Dini İnançlar, Sağlık Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Cantürk Capık (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Cantürk Capık ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücretleri ve telif hakları, yazarın ve yayıncı kuruluşun politikalarına tabidir.

Kaynaklar

1. Bobov, G. & Capık, C. (2020). The reliability and validity of the Religious Health Fatalism Scale in Turkish Language. Journal of Religion and Health, 59, 1080-1095. DOI: https://doi.org/10.1007/s10943-018-0731-y

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: turk-dilinde-din-sagligi-kaderciligi-olceginin-guvenilirligi-ve-gecerliligi-toad.pdf

[quads id=5]

Din Sağlığı Kadercilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Kullanım ve uygulama amacıyla, yayımlanmış makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.