İşitme Kaybı Yaşam Kalitesi Anketi(İŞYAK)

Özet

İşitme Kaybı Yaşam Kalitesi Anketi (İŞYAK), orijinal olarak İşitme Kaybı Olan Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Anketi (Quality of Life Questionnaire for Children with Hearing Loss) olarak bilinen ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, 7 ila 12 yaş arasındaki işitme kaybı olan çocukların yaşam kaliteleri üzerindeki işitsel yetersizliğin etkilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, İşitme Kaybının çocukların sosyal, duygusal ve akademik alanlardaki işlevselliği üzerindeki etkilerini nicel olarak ölçmektir. Uyarlama, uluslararası kabul görmüş psikometrik standartlara uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda kullanım için uygun bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşitme Kaybı Yaşam Kalitesi Anketi, İŞYAK, İşitme Kaybı, Yaşam Kalitesi, Pediatrik Odyoloji, Çocuk Sağlığı, Uyarlama

Yazarlar

Nazan Nemli, İbrahim Bayramoğlu, Yeliz Keleş Kemaloğlu

Amaç

İŞYAK’ın temel amacı, 7-12 yaş grubundaki Türk çocuklarında işitme kaybının çocukların genel yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle işitme cihazı veya koklear implant kullanan çocukların, işitme yetersizliğinden kaynaklanan zorluklarla başa çıkma düzeylerini ve günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıklarını belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Elde edilen veriler, sağlık profesyonellerine (odyologlar, çocuk psikologları ve Otorinolaringoloji uzmanları) bireyselleştirilmiş müdahale programları geliştirmede ve tedavi sonuçlarını izlemede kritik bilgiler sağlar.

Yapı/Ölçülen Psikolojik Yapı

İŞYAK, sağlık ilişkili yaşam kalitesi (HRQoL) yapısını, işitme kaybının etkilediği çeşitli boyutlarda ölçmektedir. Bu boyutlar genellikle çocuğun sosyal etkileşimleri, duygusal durumu, okul performansı ve fiziksel işlevselliği gibi alanları kapsar. İşitme kaybı, sadece işitsel bir sorun olmanın ötesinde, çocuğun psikososyal gelişimini ve akademik başarısını doğrudan etkileyebildiğinden, ölçek bu çok boyutlu yapıyı yakalamayı hedefler.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir çocuğun işitme yeteneğindeki kısıtlılıklar nedeniyle algıladığı refah düzeyidir. Bu, çocuğun kendisi ve ebeveynleri tarafından bildirilen işitme kaybına bağlı zorlukların derecesini içerir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Nemli ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu bilimsel yöntemlerle test etmiştir. Uyarlama süreci, genellikle dilsel eşdeğerlik (çeviri/geri çeviri) ve yapı geçerliği (faktör analizi) çalışmalarını içerir. Ölçeğin, hedef kitlenin (7-12 yaş arası işitme kayıplı çocuklar) yaşam kalitesini doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamak için içerik ve yapı geçerliğinin sağlandığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik değerleri (iç tutarlılık veya test-tekrar test güvenilirliği gibi) açıkça listelenmemiştir. Ancak yayımlanan akademik makale (Nemli et al., 2020), ölçeğin Türk popülasyonunda tutarlı ve güvenilir sonuçlar verdiğini doğrulamış olmalıdır. Güvenirlik çalışması, tipik olarak ölçek maddelerinin birbirleriyle ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasını gerektirir. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin güvenilirliğini destekler.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olarak, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığının belirlenmesi için faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Orijinal ölçeğin faktör yapısı, genellikle yaşam kalitesinin farklı alt alanlarını (örneğin, fiziksel, sosyal, duygusal) temsil eden boyutlara ayrılır. Nemli ve ekibinin çalışmasında, bu faktör yapısının Türk çocuklarının verileriyle uyumlu olup olmadığı incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen kritik bir adımdır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Anket/Öz Bildirim (Ebeveyn veya Çocuk Bildirimi olabilir, ancak adaptasyon çalışması 7-12 yaş grubunu hedeflemektedir.)

Derecelendirme: Orijinal bilgide belirtilmemiştir. (Tipik olarak Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan versiyon)

Popülasyon Grubu: İşitme Kaybı olan çocuklar

Yaş Grubu: 7-12 yaş

Popülasyon Detayları: Türk popülasyonunda işitme kaybı teşhisi konmuş ilkokul çağındaki çocuklar.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçekleme ve çapraz kültürel uyarlama metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Pediatri, Odyoloji, Sağlık İlişkili Yaşam Kalitesi, Psikometri, Gelişimsel Psikoloji, KBB, Türkiye

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nazan Nemli

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan bilgide mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan bilgide mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal adaptasyon çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, telif hakları ve izin süreçleri için sorumlu yazar Nazan Nemli ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için izinler, yayınlandığı dergi ve telif hakları çerçevesinde değerlendirilmelidir.

Kaynaklar

1. Nemli, N., Bayramoğlu, İ., & Kemaloğlu, Y. K. (2020). Turkish adaptation of Quality of Life Questionnaire for Children with Hearing Loss and the assesment of the effects of hearing loss on quality of life among children aged 7-12. International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 130, 1-6. https://doi.org/10.1016/j.ijporl.2019.109813

Makalenin ScienceDirect üzerindeki doğrudan bağlantısı: pdf.sciencedirectassets.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: isitme-kaybi-yasam-kalitesi-anketiisyak-toad.pdf

İşitme Kaybı Yaşam Kalitesi Anketi (İŞYAK) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Kullanım veya inceleme için lütfen ilgili akademik makaleye (Nemli, Bayramoğlu, & Kemaloğlu, 2020) başvurunuz.