İşe Bağlı Gerginlik Ölçeği

Özet

İşe Bağlı Gerginlik Ölçeği (İBGÖ), bireylerin çalışma ortamından kaynaklanan stres ve gerginlik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Sunulan bu giriş, ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Aslan ve arkadaşları (1998) tarafından sağlık alanında çalışan bireyler üzerinde gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik yeterliliğini araştırmıştır. Çalışmada, İBGÖ’nün yapısal bütünlüğü ve ölçüm tutarlılığı, benzer yapılarla olan korelasyon analizleri ve iç tutarlılık katsayıları aracılığıyla değerlendirilmiştir. Ölçek, iş stresi araştırmaları ve mesleki sağlık alanında önemli bir ölçüm aracı olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İşe bağlı gerginlik, iş stresi, güvenirlik, geçerlik, psikometrik özellikler, uyarlama, sağlık çalışanları

Yazarlar

Aslan, S. H., Alparslan, Z. N., Aslan, R. O., Kesepara, C., Ünal, M.

Amaç

İşe Bağlı Gerginlik Ölçeği (İBGÖ)’nin temel amacı, çalışanların işlerinden kaynaklanan psikolojik ve duygusal gerilim seviyelerini standardize edilmiş bir biçimde nicel olarak belirlemektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, özellikle sağlık sektöründe çalışan bireylerin maruz kaldığı mesleki gerginlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilmek için yapılmıştır. Bu uyarlama, Türkiye’deki iş sağlığı ve psikolojisi araştırmalarında kullanılabilecek geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, yüksek düzeyde gerginlik yaşayan grupların veya bireylerin erken tespiti, müdahale programlarının etkinliğinin değerlendirilmesi ve kurumsal stres yönetimi stratejilerinin geliştirilmesi gibi pratik uygulamalara olanak sağlamaktadır.

Yapı

İBGÖ’nün ölçtüğü yapı, literatürde “İşe Bağlı Gerginlik” olarak tanımlanan, iş ortamının talep ve baskılarının bireyde yarattığı olumsuz duygusal ve fizyolojik tepkiler bütünüdür. Bu yapı, genellikle tükenmişlik, iş doyumu eksikliği ve genel ruh sağlığı bozuklukları gibi diğer olumsuz çıktılarla güçlü bir şekilde ilişkilidir. Ölçek, çalışanların iş yükü, rol belirsizliği, kişilerarası çatışmalar ve kariyer gelişimi endişeleri gibi çeşitli iş stresi kaynaklarına verdikleri algılanan tepkileri değerlendirir.

Geçerlik

İBGÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik incelemesi için benzer ölçek geçerliliği yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla, İBGÖ ile kavramsal olarak örtüşen yapılar olan Maslach Tükenmişlik Ölçeği (MTÖ) ve İş Doyumu Ölçeği (İDÖ) kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, İBGÖ’nün ölçtüğü yapının beklenen teorik ilişkileri gösterdiğini ortaya koymuştur.

• İBGÖ puanları ile MTÖ’nün Kabarık Başarı (KB) alt ölçeği ve İDÖ puanları arasında p<0.001 düzeyinde anlamlı negatif korelasyon tespit edilmiştir. Bu sonuç, işe bağlı gerginlik arttıkça algılanan başarı ve iş doyumunun azaldığı yönündeki beklentiyi doğrulamaktadır.
• Ölçek, aynı zamanda MTÖ’nün Duyarsızlaşma (DT) ve Duygusal Tükenme (D) alt ölçekleriyle p<0.001 düzeyinde anlamlı pozitif korelasyon göstermiştir. Bu yüksek korelasyonlar, İBGÖ’nün ölçtüğü gerginlik yapısının, tükenmişliğin temel bileşenleri olan duygusal tükenme ve duyarsızlaşma ile güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu kanıtlamakta ve geçerliliğe dair uygun sınırlar içinde değerlendirilmektedir.

Güvenirlik

İBGÖ’nün iç tutarlılığı, madde bırakma korelasyon katsayıları ve Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak incelenmiştir. İç tutarlılık analizi sonuçları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenirlik sergilediğini göstermektedir:

• Tüm maddeler dahil edildiğinde, Cronbach Alfa katsayısı 0.75 olarak hesaplanmıştır.
• 15. madde ölçekten çıkarıldığında ise Cronbach Alfa değeri 0.78’e yükselmiştir, bu da ölçeğin iç tutarlılığının oldukça yeterli olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin güvenirlik katsayısı, iki yarım test tekniği kullanılarak da hesaplanmıştır. Ölçeğin tek ve çift sayılı maddelerinden oluşan iki yarım testin güvenirliği r:0.75 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin farklı bölümlerinin tutarlı sonuçlar ürettiğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Aslan ve arkadaşlarının (1998) uyarlama çalışması, temel olarak benzer ölçek geçerliliği ve iç tutarlılık güvenirlik analizlerine odaklanmıştır. Kaynakta açıkça bir Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA/AFA) sonucundan bahsedilmemektedir. Ancak, uyarlama ölçeklerinde genellikle orijinal ölçeğin faktör yapısının korunması beklenir. Ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçtüğü varsayılabilir, ancak bu özel uyarlama çalışmasında yapısal geçerlik detayları yerine kriter geçerliği önceliklendirilmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Özellikle uyarlama çalışmasında sağlık alanında çalışanlar)

Yaş Grubu: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, hastane ve sağlık kurumlarında görev yapan profesyoneller üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanır. Katılımcılar, maddelerde belirtilen gerginlik durumlarını kendilerine ne kadar uygun olduğunu belirten 4 seçenekten birini işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

İBGÖ, mesleki stres, sağlık çalışanları, iş doyumu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Likert ölçeği, psikometri

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle orijinal yazarların veya uyarlamayı yapan araştırma ekibinin izni gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Çalışması 1998 yılında yayınlanmıştır.

Ölçeğin orijinal makalesi ve uyarlama detaylarına aşağıdaki linkten ulaşılabilir: dusunenadamdergisi.org

Kaynaklar

1. Aslan, S. H., Alparslan, Z. N., Aslan, R. O., Kesepara, C. ve Ünal, M. (1998). İşe Bağlı Gerginlik Ölçeğinin sağlık alanında çalışanlarda geçerlik ve güvenirliği. Düşünen Adam, 11(2), 4-8.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan erişilebilir: ise-bagli-gerginlik-olcegi-toad.pdf

İşe Bağlı Gerginlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte İşe Bağlı Gerginlik Ölçeği’nin (İBGÖ) maddeleri yer almamaktadır.