İş Yerinde Siber Zorbalık Davranışları Envanteri

Özet

İş Yerinde Siber Zorbalık Davranışları Envanteri, mevcut bir siber zorbalık ölçeğinin Türkçe diline ve kültürel bağlamına uyarlanması amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu uyarlama çalışması, özellikle eğitim örgütleri çalışanlarının maruz kaldığı veya uyguladığı siber zorbalık davranışlarını sistematik bir şekilde ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçek, iş ortamında elektronik iletişim araçları (e-posta, sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları) aracılığıyla gerçekleştirilen rahatsız edici ve düşmanca eylemleri değerlendirerek, kurumsal psikoloji ve örgütsel davranış alanlarında önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siber Zorbalık, İş Yeri Zorbalığı, Örgütsel Davranış, Eğitim Örgütleri, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Songül KARABATAK, Mustafa Alaoğlu.

Amaç

Bu envanterin temel amacı, iş yerinde görülen siber zorbalık davranışlarının sıklığını ve türünü, Türk kültürüne özgü bir örneklem üzerinde geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Ölçek, özellikle eğitim kurumlarında çalışan bireylerin, meslektaşları veya yöneticileri tarafından dijital ortamda uygulanan potansiyel taciz edici eylemleri algılama düzeylerini ölçmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, araştırmacılara ve insan kaynakları uzmanlarına, iş yerindeki dijitalleşmenin getirdiği yeni zorlukları ve zorbalık dinamiklerini anlamada somut veriler sağlamaktadır. Bu sayede, kurumlar siber zorbalığı önlemeye yönelik hedefe odaklanmış müdahale stratejileri geliştirebilirler.

Yapı

İş Yerinde Siber Zorbalık Davranışları Envanteri, iş yeri bağlamında gerçekleşen siber zorbalık (Cyberbullying) yapılarını ölçmektedir. Bu yapı, geleneksel iş yeri zorbalığından farklı olarak, elektronik iletişim kanalları üzerinden yapılan saldırgan eylemleri içerir. Bu tür davranışlar genellikle itibar zedeleyici, dışlayıcı veya tehdit edici nitelikte olabilir ve kurbanın profesyonel yaşamını olumsuz etkilemeyi hedefler.

Ölçeğin alt boyutları (eğer varsa), genellikle elektronik ortamda taciz, bilgi manipülasyonu, dışlama veya itibar zedeleme gibi spesifik siber zorbalık biçimlerini yansıtacak şekilde yapılandırılmıştır. Uyarlama çalışması, bu orijinal yapısal boyutların Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamayı amaçlamıştır.

Geçerlik

Orijinal kaynakta geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmese de, Karabatak ve Alaoğlu (2020) tarafından yürütülen bir uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermek zorundadır. Bu bağlamda, çalışmada yapı geçerliği (Construct Validity) büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısına uygunluğunu test ederek, ölçeğin gerçekten de İş Yerinde Siber Zorbalık davranışlarını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlar. Ayrıca, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş olması beklenir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmalarının temel bileşenlerinden biri olan güvenirlik (Reliability), ölçeğin tutarlılığını ifade eder. Bu çalışma kapsamında, ölçeğin iç tutarlılığının Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanmış olması muhtemeldir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini belirtir.

Uyarlama çalışmasında ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği yönteminin de kullanılmış olma ihtimali bulunmaktadır. Bu, ölçeğin belirli bir zaman dilimi içinde tekrarlı uygulamalarda benzer sonuçlar verip vermediğini gösterir.

Faktör Analizi

Karabatak ve Alaoğlu’nun (2020) uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yabancı dildeki orijinal ölçeğin boyutlarının Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını test etmek için genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) öncelikli olarak kullanılır.

DFA sonuçları, ölçeğin çok boyutlu yapısının (örneğin, itibar zedeleme, sosyal dışlama, tehdit) Türk eğitim örgütleri çalışanları popülasyonunda da korunduğunu ve iyi uyum indekslerine sahip olduğunu göstermelidir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamlaştırmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik envanterlerin çoğu 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanır (örneğin: Hiçbir Zaman – Her Zaman).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İş yeri çalışanları, özellikle eğitim örgütleri personeli (öğretmenler, yöneticiler, idari personel).

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Nüfus)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Karabatak ve Alaoğlu (2020) tarafından eğitim örgütleri bağlamında gerçekleştirildiği için, örneklem grubunu Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı okullarda görev yapan öğretmenler ve/veya idareciler oluşturmuştur.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Envanteri (Self-Report Inventory).

Anahtar Kelimeler

İş Yerinde Zorbalık, Dijital Taciz, Örgütsel Psikoloji, Güvenirlik, Geçerlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Songül KARABATAK

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2020 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya daha geniş çaplı araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazar Songül Karabatak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metin erişimi ve detaylı psikometrik sonuçları, Karabatak ve Alaoğlu (2020) makalesinde bulunabilir. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: is-yerinde-siber-zorbalik-davranislari-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

Karabatak, S. ve Alaoğlu, M. (2020). İş Yerinde Siber Zorbalık Davranışları Envanteri: Eğitim örgütleri için uyarlama çalışması. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 11(22), 257-276.

İş Yerinde Siber Zorbalık Davranışları Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için Karabatak ve Alaoğlu (2020) makalesine başvurulması gerekmektedir.