İş Hayatı Kalitesi Ölçeği

Özet

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği (İHKÖ), çalışanların iş yerindeki yaşam kalitesini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal formunun Türk kültürüne adaptasyonu ve geçerlilik/güvenilirlik çalışmalarının sunulduğu bir uyarlama çalışmasıdır. İHKÖ, bireylerin iş yaşamındaki temel ihtiyaçlarını (fiziksel, ekonomik, sosyal, psikolojik) kapsayan yedi alt boyutta toplam 16 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin Türkçe formunun geçerliliği, orijinal ölçek yapısıyla benzerliğini teyit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak kanıtlanmıştır.

Ölçek, 7’li Likert Ölçeği formatında derecelendirilmekte olup, iş hayatı kalitesinin multidisipliner yapısını ölçmek için tasarlanmıştır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk çalışan popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

İş Hayatı Kalitesi, Çalışma Yaşam Kalitesi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Personel Yönetimi, Örgütsel Psikoloji.

Yazarlar

Selda Taşdemir Afsar, Esin Burcu.

Amaç

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, çalışanların iş yaşamı kalitesine ilişkin algılarını, tatmin düzeylerini ve ihtiyaçlarının karşılanma derecelerini sistematik ve yapılandırılmış bir şekilde ölçmektir. Ölçek, çalışan refahını etkileyen kritik faktörleri belirleyerek örgütsel müdahaleler için temel sağlamayı hedefler.

Ölçeğin Türk kültürü bağlamındaki uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısının korunarak Türkiye’deki iş gücü üzerinde güvenilir bir değerlendirme yapılmasına olanak tanımak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve İnsan Kaynakları profesyonelleri için kültürel olarak uygun bir ölçüm aracı sunulmuştur.

Yapı

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği, çalışanların iş yerindeki ihtiyaçlar hiyerarşisine dayanan multidisipliner bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, bu ihtiyaçları karşılanma düzeylerine göre değerlendiren 7 farklı alt boyuttan oluşur. Bu boyutlar, çalışanın temel fiziksel gereksinimlerinden başlayarak, sosyal etkileşim ve kişisel gelişime kadar geniş bir yelpazeyi kapsamaktadır.

Ölçeğin temel aldığı yapı, İş Hayatı Kalitesi kavramının sadece maaş ve çalışma koşullarından ibaret olmadığını, aynı zamanda saygı, bilgi erişimi ve kendini gerçekleştirme gibi daha üst düzey ihtiyaçları da içerdiğini vurgular. Toplam 16 maddeden oluşan bu yapı, çalışanların genel iş tatmini ve refah düzeylerinin kapsamlı bir değerlendirmesini sunar.

Geçerlilik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlilik analizleri, orijinal formun kuramsal olarak belirlenmiş faktör yapısının Türk örnekleminde de doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek üzere yoğunlaşmıştır. Bu amaçla, istatistiksel açıdan güçlü bir yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA) uygulanmıştır.

DFA sonuçları, Çalışma Hayatı Kalitesi Ölçeği’nin Türkçe formunun, orijinal ölçeğin spesifik kuramsal temellere dayanan faktör yapısıyla yüksek düzeyde benzerlik gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı Türk kültürü bağlamında tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ve dolayısıyla yeterli yapı geçerliliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık ve ölçüm stabilitesini değerlendirmek amacıyla kapsamlı güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Boyutlar arasındaki korelasyon matrisi incelendiğinde, tüm boyutlar arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Bu durum, ölçeğin alt boyutlarının, ölçülen genel yapının (İş Hayatı Kalitesi) farklı yönlerini tutarlı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Ölçekten elde edilen toplam puanın güvenilirliği ve geçerliliği, hem güvenilirlik katsayıları hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları dikkate alındığında yeterli düzeyde bulunmuştur. Boyut bazında yapılan detaylı analizlerde, NSh ve NS olarak belirtilen boyutlar dışındaki tüm alt boyutlardan elde edilen puanların da yeterli düzeyde güvenilirlik sağladığı gözlemlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin genel olarak sağlam bir psikometrik yapıya sahip olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği’nin Türk kültürüne adaptasyon sürecinde, ölçeğin orijinal formunda belirlenen faktör yapısının korunup korunmadığını test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, önceden belirlenmiş bir teorik modelin veri ile ne kadar uyumlu olduğunu test eden güçlü bir istatistiksel yöntemdir.

Yapılan analizler, orijinal ölçek yapısının (7 faktörlü yapı) Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Bu sonuç, İHKÖ’nün 7 alt boyutu kapsayan kuramsal temelinin kültürel farklılıklara rağmen geçerliliğini sürdürdüğünü ve ölçeğin yapısal eşitliğinin sağlandığını ifade etmektedir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Öz Bildirim)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dili bilinmemekle birlikte İngilizce olması muhtemeldir.

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: İş hayatında aktif olarak yer alan bireyler.

Test Metodolojisi: 7’li Likert Ölçeği formatında derecelendirme (1= Bütünüyle uygun değil – 7= Bütünüyle uygun). Ölçek 7 alt boyut ve toplam 16 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Yeri Refahı, Çalışan İhtiyaçları, Psikometrik Ölçekler, Yapısal Eşitlik, Örgütsel Gelişim, İnsan Kaynakları, İş Hayatı Kalitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin adaptasyon çalışması 2014 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgisi için sorumlu yazar Selda Taşdemir Afsar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

is-hayati-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Taşdemir Afsar, S., & Burcu, E. (2014). The adaptation and validation of Quality of Work Life Scale to Turkish culture. Applied Research Quality Life, 9, 897–910. DOI 10.1007/s11482-013-9276-0.

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

İş Hayatı Kalitesi Ölçeği, 7 alt boyutta toplam 16 maddeden oluşmaktadır:

• Sağlık ve Güvenlik İhtiyacı (3 madde)
• Ekonomik ve Aile İhtiyacı (3 madde)
• Sosyal İhtiyaçlar (2 madde)
• Saygı İhtiyaçları (2 madde)
• Gerçekleşme İhtiyaçları (2 madde)
• Bilgi İhtiyaçları (2 madde)
• Estetik İhtiyaçları (2 madde)