İş Güvenliği Uzmanlarının Sorunları Ölçeği (Challenges of Occupational Safety Specialists Scale)

Özet

İş Güvenliği Uzmanlarının Sorunları Ölçeği, 2019 yılında Şeyhmus Aksoy ve Nuri Mamatoğlu tarafından geliştirilmiş olan, iş güvenliği uzmanlarının mesleki görevlerini yerine getirirken karşılaştıkları zorlukları sistematik olarak ölçmeyi amaçlayan kapsamlı bir araçtır. Ölçek, hem uygulamaya yönelik temel zorlukları hem de kurumsal yapıdan kaynaklanan organizasyonel engelleri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Toplam 34 maddeden oluşan bu geliştirme çalışması, yapısal geçerliğini Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (AFA ve DFA) ile kanıtlamış, yüksek iç tutarlılık güvenirlik katsayıları elde etmiştir.

Ölçek, Ana Sorunlar (6 faktör) ve Organizasyonel Sorunlar (1 faktör) olmak üzere iki ana bileşen altında toplanmıştır. Bu yapı, uzmanların işveren bilinci eksikliği, kaynak yetersizliği ve mevzuattan doğan zorluklar gibi çeşitli alanlardaki algılarını ölçmekte kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

İş Güvenliği Uzmanlığı, Mesleki Sorunlar, İş Sağlığı ve Güvenliği, Ölçek Geliştirme, Organizasyonel Zorluklar, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Şeyhmus Aksoy, Nuri Mamatoğlu

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, Türkiye’de görev yapan iş güvenliği uzmanlarının mesleki faaliyetleri sırasında karşılaştıkları zorlukları ve engelleri sistematik bir şekilde belirlemek ve ölçmektir. Ölçek, özellikle işverenlerin tutumları, çalışanların katılım seviyeleri ve yasal/mevzuat kaynaklı kısıtlamalar gibi uzmanların performansını doğrudan etkileyen faktörleri tespit etmeye odaklanmıştır.

Elde edilen veriler, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki politika yapıcılar ve eğitim kurumları için uzmanların karşılaştığı pratik sorunlara yönelik somut kanıtlar sunarak iyileştirme stratejilerinin geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedeflemektedir.

Yapı

İş Güvenliği Uzmanlarının Sorunları Ölçeği, uzmanların deneyimlediği zorlukları iki ana boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir: Ana Sorunlar ve Organizasyonel Sorunlar. Ölçek toplam 34 maddeden oluşmaktadır.

Ana Sorunlar Ölçeği, iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirirken karşılaştıkları dışsal ve içsel zorlukları kapsamaktadır. Organizasyonel Sorunlar Ölçeği ise daha çok kurumsal yapı ve yönetim süreçlerinden kaynaklanan tek bir boyutu temsil etmektedir. Bu ayrım, uzmanların sorunlarının kaynağını (çevresel mi yoksa kurumsal mı) daha net anlamayı sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizler, organizasyonel sorunların ana sorunlardan ayrı bir ölçek olarak değerlendirilmesi gerektiğini göstermiştir.

• Ana Sorunlar Ölçeği: AFA ve DFA sonuçları, 28 maddeden oluşan 6 faktörlü bir yapıyı desteklemiştir.

• Organizasyonel Sorunlar Ölçeği: Analizler sonucunda bu alt ölçek için 6 maddeden oluşan tek (1) faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• Organizasyonel Sorunlar Ölçeği: Cronbach Alfa iç tutarlık güvenirliği değeri .818 olarak hesaplanmıştır.

• Ana Sorunlar Ölçeği: Cronbach Alfa iç tutarlık güvenirliği değeri oldukça yüksek bir değer olan .954 olarak bulunmuştur.

Faktör Analizi

Ölçek, faktör analizleri sonucunda toplam 7 faktör ve 34 madde ile iki ana yapı altında toplanmıştır. Ana Sorunlar Ölçeği, uzmanların karşılaştığı spesifik zorlukları detaylandırmak üzere altı faktöre ayrılmıştır:

• İşverenin Yetersiz Farkındalığı: 13 madde

• Yetersiz Kaynak Sağlanması: 3 madde

• Çalışanların Önemsememesi: 3 madde

• Çalışanların Katılım İsteksizliği: 3 madde

• Mevzuattan Kaynaklanan Sorunlar: 3 madde

• Yasadan Kaynaklanan Sorunlar: 3 madde

Organizasyonel Sorunlar Ölçeği ise 6 maddeden oluşan tek bir faktör olarak ayrılmış ve bu faktörün organizasyon içi süreçleri temsil ettiği belirlenmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 6’lı Likert Ölçeği. Derecelendirme seçenekleri şunlardır: 1=kesinlikle katılmıyorum, 2=katılmıyorum, 3=kısmen katılmıyorum, 4=kısmen katılıyorum, 5=katılıyorum ve 6=kesinlikle katılıyorum.

Language Available: Türkçe

Population Group: İş Güvenliği Uzmanları

Age Group: Yetişkin Çalışan Popülasyonu

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde çeşitli sektörlerde görev yapan İş Güvenliği Uzmanları.

Test Methodology: Özbildirim (Self-report)

Anahtar Kelimeler

İş sağlığı, Mesleki riskler, Organizasyonel psikoloji, Güvenirlik, Likert Ölçeği, AFA, DFA, İşveren Bilinci.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Şeyhmus AKSOY

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı veya adaptasyonu ile ilgili izinler için sorumlu yazar Şeyhmus Aksoy ile doğrudan e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Aksoy, Ş., & Mamatoğlu, N. (2019). Challenges of Occupational Safety Specialists Scale: A scale development study. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(2), 76-84. doi:10.35365/ctjpp.19.1.09

Dergiye erişim linki: ktppdergisi.com

Orijinal makalenin PDF dosyası şuradan indirilebilir: is-guvenligi-uzmanlarinin-sorunlari-olcegi-challenges-of-occupational-safety-specialists-scale-toad.pdf

İş Güvenliği Uzmanlarının Sorunları Ölçeği Maddeleri (Challenges of Occupational Safety Specialists Scale)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddesi, orijinal dilde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

1m: Hizmet verdiğim işler(ler)inde işveren, çalışanları gerekli makine, ekipman, cihaz, araç ve gereçleri sağlamadan çalıştırır.