Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Yaşam Kalitesi Ölçeği, bir Ostomi (stoma) ile yaşayan bireylerin yaşam kalitesini ve bu durumun getirdiği sosyal, fiziksel ve psikolojik etkileri değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, Karadağ, Öztürk ve Çelik (2011) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Toplamda 21 maddeden oluşan bu ölçek, karma bir derecelendirme sistemi kullanarak bireylerin genel memnuniyet düzeylerini ve stoma fonksiyonu, cinsellik, beden imajı gibi spesifik alanlardaki deneyimlerini ölçmektedir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, Türk popülasyonunda yüksek güvenirlik ve geçerlik değerleri göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Stoma, Yaşam Kalitesi, Ostomi, Uyarlama, Psikometri, Beden İmajı, Kronik Hastalık, Stoma Fonksiyonu.

Yazarlar

Karadağ, A., Öztürk, D., Çelik, B.

[quads id=5]

Amaç

Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin temel amacı, cerrahi bir işlem sonucu stoma açılmış olan bireylerin bu yeni duruma adaptasyon süreçlerini ve yaşam kalitelerinde meydana gelen değişiklikleri bilimsel yöntemlerle ölçmektir. Ölçek, hem klinik ortamlarda hem de araştırmalarda, stomalı bireylere yönelik bakım ve destek programlarının etkinliğini değerlendirmek için standart bir araç sağlamaktadır.

Bu ölçeğin Türkçeye uyarlanmasındaki spesifik amaç, uluslararası alanda kabul görmüş bir aracı, Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, yerel araştırmacılara güvenilir bir ölçüm imkanı sunmaktır. Bu sayede, ostomili hastaların yaşam kalitesini iyileştirmeye yönelik kanıta dayalı müdahalelerin geliştirilmesine katkıda bulunulması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, stomalı bireylerin yaşam kalitesini çok boyutlu olarak ele alan bir yapıya sahiptir. Ölçülen psikolojik yapı, bireyin genel yaşam memnuniyetini stoma varlığı bağlamında değerlendiren subjektif bir değerlendirmedir. Ölçek, fiziksel semptomlar, sosyal kısıtlamalar, psikolojik stres ve beden imajı algısı gibi kritik alanları kapsar.

Ölçeğin maddeleri, bireyin günlük yaşam aktivitelerini, sosyal ilişkilerini, iş hayatını, cinsel yaşamını ve stomanın işlevselliğine dair kaygılarını ele alarak stomanın yaşam kalitesi üzerindeki kapsamlı etkisini belirler.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu ve maddelerin teorik olarak belirlenen faktörlere uygun şekilde yüklendiğini göstermiştir.

DFA uygulaması, yapısal eşitlik modellemesi için yaygın olarak kullanılan Lisrel 8.80 programı (Jöreskog ve Sörbom, 2007) kullanılarak yapılmıştır. Bu durum, ölçeğin yapısal geçerliğinin modern ve kabul görmüş istatistiksel yöntemlerle desteklendiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach α katsayısı ile değerlendirilmiştir. Tüm ölçek için hesaplanan güvenirlik katsayısı 0.87 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu işaret etmektedir. Cronbach α değeri, psikometrik açıdan mükemmel kabul edilen sınırlara yakındır.

Alt boyutların güvenirlik katsayıları da kabul edilebilir düzeydedir:

• İş/sosyal yaşam alt boyutu için: 0.77
• Cinsellik/beden imajı alt boyutu için: 0.72
• Stoma fonksiyonu alt boyutu için: 0.76

Faktör Analizi

Ölçek, toplam 21 maddeden oluşmakta olup, uyarlama çalışmasında 4 temel faktörden meydana geldiği Doğrulayıcı Faktör Analizi ile doğrulanmıştır. Maddeler, bireyin stoma sonrası yaşamındaki farklı zorluk alanlarını temsil eden alt boyutlara dağılmıştır.

Ölçekte yer alan maddelerin alt boyutlara göre dağılımı şöyledir:

• Bireyin yaşamından genel memnuniyeti alt boyutu (2 madde)
• İş/sosyal yaşam alt boyutu (6 madde)
• Cinsellik/beden imajı alt boyutu (5 madde)
• Stoma fonksiyonu alt boyutu (6 madde)
• Ekonomik durum (1 madde)
• Cilt tahrişi (1 madde)

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 21 maddelik, kendini raporlama ölçeği. Derecelendirme formatı karma (mixed) yapıdadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ostomi (Stoma) açılmış bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışmada spesifik yaş aralığı belirtilmemiştir, ancak ostomili yetişkin hastalar hedeflenmiştir).

Popülasyon Detayları: Stoma cerrahisi geçirmiş hastalar (kolostomi, ileostomi veya ürostomi). Çalışma, Türk hastanelerinde yatan veya ayakta tedavi gören bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: İlk iki madde 0 ile 100 arasında bir görsel analog veya sayısal derecelendirme ölçeği kullanır (0: tam memnuniyetsizliği, 100: tam memnuniyeti). Kalan 19 madde ise 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır (1= asla – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

Stoma Yaşam Kalitesi, Kolostomi, İleostomi, Ürostomi, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Deniz Öztürk

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2011 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için yasal izinler ve telif hakları, sorumlu yazar (Deniz Öztürk) veya yayıncı kuruluş (Kolon Rektum Hastalıkları Dergisi) ile iletişime geçilerek teyit edilmelidir. Ölçek, akademik araştırmalarda genellikle yazarlara atıf yapılarak kullanılabilir.

Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: stoma-yasam-kalitesi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Karadağ, A., Öztürk, D. ve Çelik, B. (2011). Ostomili bireylere yönelik Yaşam Kalitesi Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Kolon Rektum Hastalıkları Dergisi, 2, 173-181.

Jöreskog, K. G., & Sörbom, D. (2007). LISREL 8.80. Scientific Software International.

[quads id=5]

Stoma Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri yerine, kaynakta belirtilen alt boyutlar ve madde sayıları listelenmiştir:

• Bireyin yaşamından genel memnuniyeti alt boyutu (2m)
• İş/sosyal yaşam alt boyutu (6m)
• Cinsellik/beden imajı alt boyutu (5m)
• Stoma fonksiyonu alt boyutu (6m)
• Ekonomik durum (1m)
• Cilt tahrişi (1m)