Örgüt Kültüründe İş Güvenliği Ölçeği

Özet

Örgüt Kültüründe İş Güvenliği Ölçeği, yüksek riskli endüstriyel ortamlarda çalışanların algıladığı iş güvenliği kültürünün boyutlarını ve seviyesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle tersaneler gibi tehlikeli çalışma koşullarına sahip bölgelerdeki örgütsel kültürü ve yönetimin iş güvenliği taahhüdünü değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek, İstanbul Teknik Üniversitesi’nde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında Örgüt Kültürü ile iş güvenliği arasındaki ilişkiyi yapısal olarak incelemek üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme sürecinde 43 maddeden oluşan ölçeğin yapı geçerliği faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleriyle kapsamlı bir şekilde test edilmiş, iç tutarlılığı ise yüksek düzeyde güvenirlik katsayısı (Cronbach’s Alpha: 0.921) ile kanıtlanmıştır. Ölçek, çalışanların iş güvenliği uygulamalarına yönelik yönetimsel sorumluluk, geribildirim mekanizmaları ve kaza raporlama istekliliği gibi kritik alanlardaki algılarını 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle toplamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

İş Güvenliği Kültürü, Örgüt Kültürü, İş Sağlığı ve Güvenliği, Tersane, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenirlik

Yazarlar

Uluç Mörek

Amaç

Ölçeğin temel amacı, örgütsel kültürün bir alt bileşeni olan iş güvenliği kültürünü sistematik ve bilimsel yöntemlerle ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu araç, özellikle riskli sektörlerdeki (örneğin, denizcilik ve tersanecilik) yönetim kademelerinin iş güvenliğine olan bağlılığını, çalışanların güvenlik uygulamalarına katılımını ve genel güvenlik iklimini nicel olarak belirlemeyi amaçlar.

Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara, iş yerindeki güvenlik performansını artırmak için hangi kültürel faktörlere odaklanmaları gerektiğini tespit etmede somut veriler sağlamayı hedeflemektedir. Ölçek, Türkiye’deki iş güvenliği alanındaki literatüre katkıda bulunmak ve yüksek riskli çalışma ortamlarında kültürel müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için kritik bir araç olarak konumlandırılmıştır.

Yapı

Ölçek, temel olarak Örgüt Kültüründe İş Güvenliği yapısını ölçmektedir. Bu yapı, çalışanların deneyimlediği ve yönetimin sergilediği davranışlar aracılığıyla tezahür eden güvenlik değerleri, inançları ve normları bütünüdür. Ölçülen temel boyutlar genellikle şunları içerir:

• Yönetim Taahhüdü ve Sorumluluğu (Yönetimin güvenliğe verdiği önem ve aktif katılımı).
• İletişim ve Geribildirim Mekanizmaları (Güvenlikle ilgili sorunların açıkça tartışılması ve geribildirim alınması).
• Risk Algısı ve Raporlama İsteği (Kazaların ve tehlikeli durumların raporlanmasına yönelik kültürel tutum).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliğini test etmeye odaklanmıştır. Yapı geçerliği için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak amaçlanan faktörlere uygun bir şekilde gruplandığını ve ölçeğin teorik yapıyı temsil ettiğini göstermiştir.

Faktör analizine geçiş yapılmadan önce, veri setinin analize uygunluğu detaylıca incelenmiştir. Bu kapsamda, örneklem yeterliliğini değerlendirmek amacıyla Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı hesaplanmış ve verilerin çok değişkenli normal dağılım varsayımını karşılayıp karşılamadığı Bartlett küresellik testi ile incelenmiştir. Bu testlerin olumlu sonuçlanması, faktör analizinin uygulanabilirliğini sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, güvenirlik analizleri ile yüksek düzeyde kanıtlanmıştır. Ölçeğin bütünü için hesaplanan Cronbach’s Alpha katsayısı 0.921 olarak rapor edilmiştir.

Genellikle psikometrik ölçeklerde 0.70 üzerindeki Cronbach’s Alpha değeri kabul edilebilir düzeyde güvenirlik gösterirken, 0.90 üzerindeki değerler mükemmel iç tutarlılığa işaret eder. Bu sonuç, Örgüt Kültüründe İş Güvenliği Ölçeği’nin maddelerinin birbirleriyle yüksek korelasyon içinde olduğunu ve ölçmek istedikleri ortak yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliği, iki aşamalı bir faktör analizi süreciyle belirlenmiştir. İlk olarak, veri setinin faktör analizi için uygunluğu test edilmiştir. Bu ön testler şunlardır:

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Katsayısı: Örneklem yeterliliğini ve maddeler arasındaki korelasyonların faktörleştirme için uygunluğunu değerlendirmiştir.
• Bartlett Küresellik Testi: Korelasyon matrisinin birim matris olup olmadığını, yani maddeler arasında anlamlı ilişkiler bulunup bulunmadığını belirlemiştir.

Bu ön koşulların sağlanmasının ardından, ölçeğin boyut yapısını ortaya çıkarmak için faktör analizine geçilmiştir. Son olarak, elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunu ve genellenebilirliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, ölçeğin yapısal modelinin veri ile uyum gösterdiğini teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 43 maddeden oluşan, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Derecelendirme: Her zaman, Sık Sık, Bazen, Nadiren, Hiçbir Zaman.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Endüstriyel çalışanlar ve yöneticiler.

Yaş Grubu: Yetişkin çalışan popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Çalışma, Tuzla tersaneler bölgesinde görev yapan çalışanlar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Yüz yüze veya anket yoluyla öz-bildirim yöntemi kullanılmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir ve telif hakları yazar ve bağlı olduğu üniversiteye aittir. Ticari kullanımı için yazarından izin alınması gerekebilir.

Referanslar

Mörek, U. (2013). Örgüt kültüründe iş güvenliği ölçeğinin geçerlik ve güvenirliği, Tuzla tersaneler bölgesi örneği (Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul).

• Tez YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden edinilmiştir: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
• Tez detaylarına bu bağlantıdan ulaşılabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: orgut-kulturunde-is-guvenligi-olcegi-toad.pdf

Örgüt Kültüründe İş Güvenliği Ölçeği Maddeleri

43 maddeden oluşmaktadır.

26. Tersane yönetimimiz kendini çalışanlarının iş güvenliğinden sorumlu tutar 53.9 23.3 15.1 4.9 2.9

27. Tersane yönetimimiz iş güvenliği ile ilgili problemli durumlardan haberdar olmaya özel çaba harcar 50.6 24.9 15.1 8.2 1.2

28. Tersane yönetimimiz kazaları rapor altına almaya isteklidir 58.4 24.1 11.4 5.7 0.4

29. Tersane yönetimimiz iş güvenliği için her yönden geribildirim almaya çalışır