Fiziksel Aktiviteye Katılım Motivasyonu Ölçeği

Özet

Fiziksel Aktiviteye Katılım Motivasyonu Ölçeği (FAKMÖ), bireylerin motivasyon düzeylerini ve fiziksel aktivitelere katılma nedenlerini belirlemek amacıyla Gönül Tekkurşun Demir ve Halil İbrahim Cicioğlu tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, toplamda 16 maddeden ve üç farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireysel, çevresel ve nedensizlik faktörleri altında toplanarak, katılımcıların fiziksel aktiviteye yönelik içsel ve dışsal güdülerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirme çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizleriyle desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel aktivite, spor psikolojisi, motivasyon, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, Likert, faktör analizi.

Yazarlar

Gönül Tekkurşun Demir, Halil İbrahim Cicioğlu.

[quads id=5]

Amaç

FAKMÖ’nün temel amacı, bireylerin fiziksel aktivitelere neden katıldıklarını veya neden katılmakta güçlük çektiklerini belirleyen motivasyonel faktörleri bilimsel olarak ölçebilecek, Türkçe geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu ölçek, spor bilimleri ve eğitim alanlarında, bireylerin aktiviteye bağlılıklarını ve sürdürülebilirliklerini etkileyen psikolojik değişkenleri saptamak için tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme süreci, spor ve egzersiz psikolojisi alanındaki teorik çerçeveler temel alınarak yürütülmüştür. Bu sayede, fiziksel aktiviteye katılımı teşvik eden veya engelleyen nedenlerin anlaşılmasına önemli bir katkı sağlanmıştır.

Yapı

Fiziksel Aktiviteye Katılım Motivasyonu Ölçeği, motivasyonun geniş bir yelpazesini kapsayan üç temel alt boyutta yapılandırılmıştır. Bu yapı, hem içsel hem de dışsal motivasyon kaynaklarının yanı sıra, motivasyon eksikliğini (amotivation) de değerlendirme kapasitesine sahiptir. Toplam 16 madde, katılımcıların aktiviteye yönelik tutum ve inançlarını değerlendirmektedir.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireyin fiziksel aktiviteye yönelik algılanan fayda ve nedenlerini üç ana faktör altında incelemektedir:

• Bireysel Nedenler: Kişisel tatmin, iyi hissetme ve içsel memnuniyet gibi içsel motivasyon kaynaklarını yansıtan maddelerden oluşur.
• Çevresel Nedenler: Sosyal kabul, tanınma, dışsal ödüller ve çevreden gelen baskılar gibi dışsal motivasyon kaynaklarını yansıtır.
• Nedensizlik: Bireyin aktiviteye katılımının amacını veya faydasını net olarak bilememe durumunu, yani motivasyon eksikliğini (amotivation) temsil eden maddelerden oluşur.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla yapılan analizlerde, faktör analizi için örneklem uygunluğunun yüksek olduğu saptanmıştır.

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Örneklem Uygunluğu Katsayısı: ,867 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için oldukça uygun olduğunu ve maddeler arasındaki korelasyonun yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.
• Bartlett Sphericity Testi: Ki Kare (χ²) değeri 1777,414 olarak hesaplanmıştır (p < .001). Bu anlamlı sonuç, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin birim matris olmadığını, dolayısıyla faktör analizinin yapılabilirliğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

FAKMÖ’nün iç tutarlılık ve yarıya bölme güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlı ve kararlı sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): Alt boyutlar için Cronbach Alfa değerleri ,82 ile ,89 arasında değişmektedir. Bu aralık, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyin üzerinde yüksek bir iç tutarlılığa işaret etmektedir.
• Yarıya Bölme Güvenirliği (Spearman Brown): İki yarı güvenirlik katsayıları ,76 ile ,89 arasında değişmektedir. Bu bulgu, ölçeğin farklı yarılarının benzer sonuçlar ürettiğini ve genel olarak yüksek bir güvenirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, açıklayıcı faktör analizi sonucunda net bir şekilde ayrışan üç temel faktörden oluşmaktadır. Bu üç faktör, toplam 16 maddeyi kapsamaktadır ve motivasyonun doğası gereği farklı kaynaklarını temsil etmektedir.

Faktör yapısı ve madde dağılımı aşağıdaki gibidir:

• Bireysel Nedenler: 6 madde (Örnek madde: Kendimi iyi hissettirir.)
• Çevresel Nedenler: 6 madde (Örnek madde: Okulda adımın tanınmasını sağlar.)
• Nedensizlik: 4 madde (Örnek madde: Benim için avantaj sağlar mı bilmiyorum.)

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 16 maddelik öz bildirim ölçeği. Derecelendirme, 5’li Likert tipi format kullanılarak yapılmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Fiziksel aktivitelere katılan genel popülasyon veya öğrenciler.

Yaş Grubu: Çalışmada açıkça belirtilmemiştir, ancak referans makale içeriğine göre genellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemindeki bireylere uygulanabilir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, ilgili popülasyon üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların, her bir maddeye ne kadar katıldıklarını belirtmeleri istenen 5’li Likert skalası (1=Kesinlikle Katılmıyorum – 5=Kesinlikle Katılıyorum) kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Motivasyon ölçeği, spor bilimleri, egzersiz psikolojisi, faktör yapısı, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, amotivation, KMO, Spearman Brown.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gönül TEKKURŞUN DEMİR

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen akademik kurum adresi kullanılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Demir, G. T. ve Cicioğlu, H. İ. (2018). Fiziksel Aktiviteye Katılım Motivasyonu Ölçeği (FAKMÖ): Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Human Sciences, 15(4), 2479-2492.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: j-humansciences.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: fiziksel-aktiviteye-katilim-motivasyonu-olcegi-fakmo-toad.pdf

[quads id=5]

Fiziksel Aktiviteye Katılım Motivasyonu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

16 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Bireysel Nedenler (6m): Kendimi iyi hissettirir.
• Çevresel Nedenler (6m): Okulda adımın tanınmasını sağlar.
• Nedensizlik (4m): Benim için avantaj sağlar mı bilmiyorum.