Etik Üst Biliş Ölçeği

Öz

Etik Üst Biliş Ölçeği (EÜBÖ), orijinal İngilizce formunun Türk kültürüne uyarlama çalışması neticesinde geliştirilen psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin ahlaki muhakeme ve karar verme süreçleri hakkındaki üst bilişsel farkındalıklarını ve düzenleme yeteneklerini ölçmeyi amaçlamaktadır. 2020 yılında Duruk, Fırat ve Akgün tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçede geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, toplamda 20 maddeden oluşmakta olup, etik üst biliş yapısının dört farklı alt boyutunu temsil etmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanlarında, bireylerin etik karar verme yetkinliklerini derinlemesine incelemek için güçlü bir araç sağlamaktadır. Elde edilen bulgular, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve iç tutarlılığını desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Üst Biliş, Ahlaki Muhakeme, Metabiliş, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, TMMS, Etik Üst Biliş

Yazarlar

Umut Duruk, Esra Açıkgül Fırat, Ayşe Akgün

[quads id=5]

Amaç

Etik Üst Biliş Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin ahlaki düşünce süreçleri üzerine düşünme, bu süreçleri izleme ve düzenleme kapasitelerini değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle akademik ortamlarda ve etik eğitim programlarında, öğrencilerin ve profesyonellerin etik farkındalık düzeylerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, orijinal Moral Metacognition Scale’in Türk örneklemine uygunluğunu test etmek ve kültürel bağlamda psikometrik özelliklerini ortaya koymak amacıyla uyarlanmıştır. Bu uyarlama, Türkçede etik üst biliş kavramını araştıran çalışmalar için temel bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki üst biliş (metacognition) kuramının ahlaki alanla kesişimini temsil eden Etik Üst Biliş yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin kendi ahlaki düşünce ve yargılama süreçleri hakkında sahip olduğu bilgiyi (üst bilişsel bilgi) ve bu süreçleri kontrol etme yeteneğini (üst bilişsel düzenleme) içerir.

Etik Üst Biliş, genellikle dört ana alt boyutta incelenir: Ahlaki Farkındalık (bireyin ahlaki sorunları tanıma yeteneği), Ahlaki Değerlendirme (ahlaki sonuçları tahmin etme ve yargılama), Ahlaki İzleme (etik süreçleri takip etme) ve Ahlaki Düzenleme (etik davranışları yönlendirmek için stratejileri kullanma). Ölçek, bu dört alt boyutta yer alan toplam 20 madde aracılığıyla bu karmaşık yapıyı değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlanması sürecinde, yapı geçerliği temel olarak incelenmiştir. Yapı geçerliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek için gerçekleştirilmiştir.

Duruk ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin dört faktörlü yapısının Türk kültüründe de geçerli olup olmadığı analiz edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik alt boyutlarla tutarlı olduğunu ve etik üst biliş yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermiştir. Yüksek kaliteli akademik kaynaklara göre geçerlik kavramı hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu bağlantıya başvurabilirsiniz: Geçerlik.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin ölçtüğü özelliği ne kadar tutarlı ve hatasız ölçtüğünün bir göstergesidir.

Uyarlama çalışmasında, Etik Üst Biliş Ölçeği’nin genel formu ve dört alt boyutu için yüksek düzeyde iç tutarlılık değerleri rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayılar, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını kanıtlamaktadır. Güvenirlik çalışmalarının metodolojisine ilişkin detaylar için bu bağlantıya başvurulabilir: Güvenirlik.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak dört alt boyuttan oluştuğu doğrulanmıştır.

Yapılan analizler (genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA), 20 maddenin dört faktör altında toplandığını ve bu faktörlerin ahlaki üst bilişin temel bileşenlerini temsil ettiğini göstermiştir. Bu dört faktörlü yapı, Türk örnekleminde teorik olarak beklenen model ile iyi bir uyum sergilemiştir. Faktör analizi yöntemleri hakkında daha fazla bilgi için bu kaynağı inceleyebilirsiniz: Faktör Analizi.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama. Orijinal bir ölçeğin Türkçeye çevrilerek geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Format: 20 maddeden oluşan, dört alt boyuta sahip öz bildirim envanteri.

Derecelendirme: Orijinal kaynakta belirtilmemekle birlikte, benzer psikometrik araçlarda yaygın olarak kullanılan 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örn: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Eğitim bilimleri alanında yapılan çalışmalar ışığında, genellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkin popülasyon).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için genellikle çeşitli üniversitelerin lisans veya yüksek lisans öğrencileri örneklem olarak alınmıştır.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını işaretlediği kağıt veya çevrimiçi öz bildirim formatında gerçekleştirilir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Etik Eğitim, Ahlak Psikolojisi, Üst Bilişsel Düzenleme, Psikometri

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Esra Açıkgül Fırat

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresleri: Veri mevcut değil.

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Uyarlama ve geçerlik/güvenirlik çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari kullanım ve büyük ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Esra Açıkgül Fırat) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

1. Duruk, U., Firat, E. A., & Akgun, A. (2020). Turkish Moral Metacognition Scale (TMMS): The Study of Adaptation, Validation and Reliability, International Online Journal of Educational Sciences, 12(3), 150-161.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: iojes.net

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: etik-ust-bilis-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Etik Üst Biliş Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, dört alt boyutta yer alan toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin içeriği ve alt boyut dağılımı için referans makaleye başvurulması gerekmektedir.