Instagram Bağımlılığı Ölçeği

Öz

Instagram Bağımlılığı Ölçeği (IBÖ), bireylerin Instagram sosyal medya platformuna yönelik geliştirdikleri potansiyel bağımlılık düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle aşırı kullanım, zorlayıcı davranışlar, yoksunluk belirtileri ve yaşam alanlarında ortaya çıkan çatışma gibi bağımlılık bileşenlerini değerlendirmeyi hedefler.

Ölçeğin Türkçeye adaptasyonu, 2021 yılında Kavaklı ve İnan tarafından gerçekleştirilmiş olup, bu çalışma ölçeğin Türkiye popülasyonunda kültürel geçerliliğini ve güvenilirliğini sağlamak üzere tasarlanmıştır. IBÖ, hem akademik araştırmalarda hem de klinik taramalarda bireylerin sosyal medya kullanım risklerini hızlı ve güvenilir bir şekilde belirlemek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Instagram, Bağımlılık, Sosyal Medya Bağımlılığı, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Kavaklı, İnan.

Yazarlar

Mehmet Kavaklı, Ercan İnan.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin Instagram kullanma davranışlarının zorlayıcı, kontrol edilemez ve bireyin günlük yaşam işlevselliğini olumsuz etkileyen bir nitelik taşıyıp taşımadığını saptamaktır. Ölçek, özellikle genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri arasında yaygınlaşan sosyal medya bağımlılığı riskini belirlemek için güçlü bir tarama aracı sunar.

IBÖ’nün uyarlama çalışması, orijinal Instagram Addiction Scale (IAS) formunun kültürel ve dilsel eşdeğerliğini koruyarak, Türkiye’deki araştırmacılara bağımlılık düzeylerini objektif olarak ölçebilecekleri bilimsel bir araç sağlamayı amaçlamıştır. Bu sayede, sosyal medya bağımlılığına yönelik önleyici ve tedavi edici müdahale programları için temel veri elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı

Instagram Bağımlılığı Ölçeği, problematic Instagram kullanımı kavramsal çerçevesine dayanır ve genellikle Griffiths’in bileşen modelini takip eder. Ölçek, bağımlılığın altı temel bileşenini ölçen maddeler içerir: Belirginlik (Salience), Duygudurum Değişimi (Mood Modification), Tolerans, Yoksunluk (Withdrawal), Çatışma (Conflict) ve Nüksetme (Relapse).

Ölçek maddeleri, kullanıcının Instagram‘a aşırı derecede odaklanması (uyanır uyanmaz kontrol etme), olumsuz duygusal durumlardan kaçınmak veya rahatlamak için platformu kullanması ve platformdan uzak kaldığında huzursuzluk veya sinirlilik hissetmesi gibi davranışsal ve bilişsel saplantıları değerlendirmektedir. Bu çok boyutlu yapı, sosyal medya bağımlılığının karmaşık doğasını yakalamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik

Kavaklı ve İnan (2021) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal formundaki faktör yapısının Türk örnekleminde de uygun uyum indeksleri gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak varsayılan yapıyı başarıyla ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin diğer geçerlik türleri de incelenmiştir. Ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, Instagram Bağımlılığı Ölçeği puanlarının, akademik başarısızlık, kaygı veya depresyon gibi ilgili psikolojik yapılarla beklenen yönde anlamlı ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, IBÖ’nün geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık analizleri yoluyla değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışmasında, Instagram Bağımlılığı Ölçeği’nin genel iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) yüksek bulunmuştur; bu da ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Yüksek alfa katsayısı, ölçekten elde edilen puanların hatasızlık düzeyinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret eder.

Güvenirlik analizleri, ayrıca test-tekrar test yöntemini de içerebilir. Bu analizler, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağlama yeteneğini gösterir. Elde edilen yüksek korelasyon değerleri, ölçek puanlarının zamandan bağımsız olarak tutarlı olduğunu ve rastgele ölçüm hatalarının düşük olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

Instagram Bağımlılığı Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliliğinin belirlenmesinde hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiş ve bağımlılığın temel bileşenlerini temsil eden faktörlerin Türk örnekleminde de ayrışabildiğini göstermiştir.

Faktör yükleri, her bir maddenin kendi faktörü altında güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur, bu da maddelerin ölçmeyi amaçladıkları bağımlılık boyutunu başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır. Faktör yapısının korunması, ölçeğin kültürlerarası karşılaştırmalı çalışmalarda da kullanılmasına olanak tanır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe, (Orijinal dil: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de aktif Instagram kullanıcıları.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği kullanılarak puanlama yapılır. Yanıt seçenekleri 1 (Asla) ile 5 (Her Zaman) arasında değişmektedir. Ölçekten alınan toplam puanın yüksek olması, bireyin Instagram bağımlılığı riskinin yüksek olduğunu gösterir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar Mehmet Kavaklı ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari amaçlı kullanımlar veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarlar tarafından ek izinler ve ücretler talep edilebilir.

Kaynaklar

Kavaklı, M., & İnan, E. (2021). Psychometric properties of the Turkish version of Instagram Addiction Scale (IAS). Journal of Clinical Psychology Research, 5(2), 86-97. https://doi.org/10.5455/kpd.26024438m000037

Ek Kaynak Linki: ejmanager.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: instagram-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Instagram Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

Aşağıda, ölçeğin bağımlılık düzeyini gösteren bazı örnek maddeleri yer almaktadır:

• 1. Instagram’a sıklıkla fotoğraf ya da video yüklerim.
• 4. Paylaşımlarımı kaç kişinin gördüğünü, beğendiğini ya da yorum yaptığını sürekli kontrol ederim.
• 8. Bazı düşüncelerden uzaklaşmak istediğimde Instagram kullanırım.
• 9. Instagram’ı gerçeklerden uzaklaşmak için kullanırım.
• 15. Uyandığımda yaptığım ilk şey Instagram’a girmektir.