İnstagram Kulllanım Nedenleri Ölçeği

Özet

İnstagram Kullanım Nedenleri Ölçeği (İKÖNÖ), bireylerin Instagram sosyal medya platformunu kullanma motivasyonlarını ve altta yatan nedenlerini ölçmek amacıyla Anlı, Sevinç, Güneş ve Yazgı (2020) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle kullanıcıların sosyal onay, eğlence arayışı, bilgi edinme ve olumsuz duygusal durumlardan kaçınma gibi temel güdülerini belirlemeyi amaçlar.

Ölçek, toplam 15 maddeden ve dört temel alt boyuttan oluşmaktadır: Popülerlik ve Saygınlık, Eğlenme, Diğerlerini Takip Etme ve Sorunlardan Kaçış. Maddeler, 5’li Likert Ölçeği formatında (1= hiç – 5= her zaman) derecelendirilmektedir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda Instagram kullanım nedenlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Instagram, kullanım nedenleri, motivasyon, Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği, psikometri, geçerlik, güvenirlik, sosyal onay.

Yazarlar

Gülten Anlı, Hümeyra Sevinç, Zeynep Güneş, Zeynep Yazgı.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin Instagram sosyal medya platformunu kullanmaya iten spesifik psikososyal motivasyonları bilimsel olarak belirlemek ve bu nedenleri kategorize etmektir. Bu bağlamda, ölçek, kullanıcıların platformda neden zaman geçirdiklerini ve hangi sosyal veya kişisel ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştıklarını ortaya çıkarmayı hedefler.

Bu aracın geliştirilmesi, Instagram kullanım nedenlerinin akademik literatüre sağlam bir ölçüm aracı olarak kazandırılmasına hizmet etmiş, böylece bu nedenlerin diğer psikolojik değişkenlerle (örneğin, sosyal medya bağımlılığı, yalnızlık, öz saygı) ilişkisinin incelenmesi için sağlam bir zemin oluşturulmuştur.

Yapı

İnstagram Kullanım Nedenleri Ölçeği, sosyal medya kullanımını güdüleyen ve faktör analiziyle belirlenmiş dört temel psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapılar, kullanıcıların sosyal etkileşim, eğlence ve duygusal düzenleme ihtiyaçlarına odaklanır.

Ölçekte yer alan dört alt boyut ve madde sayıları şunlardır:

• Popülerlik ve Saygınlık: Kullanıcının sosyal çevresinde kabul görmek, beğeni toplamak ve prestij kazanmak için platformu kullanması. (5 madde)
• Eğlenme: Vakit geçirme, oyalanma ve içerik tüketiminden keyif alma motivasyonu. (4 madde)
• Diğerlerini Takip Etme: Başkalarının hayatları, ilgi alanları veya güncel olaylar hakkında bilgi edinme, izleme ve takip etme isteği. (3 madde)
• Sorunlardan Kaçış: Gerçek hayattaki stres, can sıkıntısı veya olumsuz duygusal deneyimlerden uzaklaşmak için platformu bir kaçış mekanizması olarak kullanma. (3 madde)

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında hem yapı geçerliliği hem de benzer ölçekler geçerliliği incelenmiştir. Yapı geçerliliğini belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış ve dört faktörlü yapı doğrulanmıştır. Tüm maddelerin faktör yük değerlerinin .65 ile .85 arasında değişmesi, maddelerin ilgili alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Benzer ölçekler geçerliliği (kriter geçerliliği) incelemesinde, ölçek puanlarının Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği puanları ile ilişkisi Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ile hesaplanmıştır. Analiz sonucunda, İnstagram Kullanım Nedenleri Ölçeği toplam puanları ile Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği puanları arasında r = .49 (p < .001) düzeyinde pozitif ve anlamlı bir korelasyon tespit edilmiştir. Bu bulgu, yüksek motivasyonla Instagram kullanımının, sosyal medya bağımlılığı eğilimiyle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa Katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. 15 maddelik ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı α = .82 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin bütününde yüksek derecede güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir.

Alt faktörlerin iç tutarlılık katsayıları ise faktör bazında aşağıdaki gibi belirlenmiştir:

• Popülerlik ve Saygınlık: α = .84 (Yüksek)
• Eğlenme: α = .79 (İyi)
• Sorunlardan Kaçış: α = .68 (Kabul Edilebilir)
• Diğerlerini Takip Etme: α = .63 (Sınırda Kabul Edilebilir)

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) öncesinde, örneklemin yeterliliğini değerlendirmek için Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi yapılmıştır. KMO değeri .833 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, veri setinin faktör analizi için son derece uygun olduğunu göstermektedir.

Analiz sonucunda, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan dört faktörlü bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Madde faktör yük değerleri .65 ile .85 arasında değişerek, maddelerin faktörlere olan katkısının güçlü ve tutarlı olduğunu teyit etmiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Psikometrik/Öz Bildirim)

Format: 15 madde ve 4 alt boyutlu 5’li Likert Ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Sosyal medya kullanıcıları

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Instagram platformunu aktif olarak kullanan bireyler.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiç – 5= her zaman). Yüksek puanlar, ilgili kullanım nedeninin daha baskın olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal medya, kullanım motivasyonları, psikoloji, popülerlik, eğlence, kaçış, Hümeyra Sevinç.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında yayımlanan akademik bir makale ile kullanıma sunulmuştur. Ticari veya araştırma amaçlı kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Hümeyra Sevinç ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: instagram-kulllanim-nedenleri-olcegi-toad.pdf

Makalenin Dergipark linki: dergipark.org.tr

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen ilgili kurum adresi.

Kaynaklar

Anlı, G., Sevinç, H., Güneş, Z. ve Yazgı, Z. (2020). İnstagram Kullanım Nedenleri Ölçeğinin geliştirilmesi ve ölçeğin bazı değişkenler açısından incelenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(75), 1185-1197. doi: 10.17755/esosder.526620

İnstagram Kulllanım Nedenleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçekte toplam 15 madde ve 4 alt boyut bulunmaktadır.

• Popülerlik ve saygınlık (5 madde)
• Eğlenme (4 madde)
• Diğerlerini takip etme (3 madde)
• Sorunlardan kaçış (3 madde)

Örnek maddeler:

1. İnsanların beğenisini kazanmak için
2. Oyalanmak için
3. Yalnız kalmamak için