İnme Hastaları İçin Postüral Değerlendirme Ölçeği

Özet

İnme Hastaları İçin Postüral Değerlendirme Ölçeği (Postural Assessment Scale for Stroke Patients – PASS), inme geçirmiş bireylerde postüral kontrol yeteneğini objektif olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir klinik ölçektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması (PASS-Turk), F. A. Koçak ve arkadaşları tarafından 2019 yılında yayımlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan rehabilitasyon popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. PASS, hastanın yatar, oturur ve ayakta durur pozisyonlarda denge kurma ve pozisyon değiştirme becerilerini ölçerek, postüral fonksiyonun kapsamlı bir değerlendirmesini sunar.

Anahtar Kelimeler

Postür, İnme, Postüral Değerlendirme, Denge, Güvenirlik, Geçerlik, PASS-Turk.

Yazarlar

Fatmanur Aybala Koçak, Emre Emine Kurt, Yasin Koçak, Hasan Rıfat Erdem, Figen Tuncay, Claudine Benaim.

Amaç

İnme Hastaları İçin Postüral Değerlendirme Ölçeği (PASS), inme sonrası ortaya çıkan postüral instabilite ve motor bozuklukların ciddiyetini ve iyileşme sürecini sistematik olarak ölçmek için tasarlanmıştır. Ölçeğin temel amacı, statik ve dinamik denge becerilerini değerlendirerek klinisyenlere hastanın fonksiyonel durumu hakkında güvenilir ve nicel bilgi sağlamaktır. Bu bilgi, bireyselleştirilmiş rehabilitasyon programlarının planlanması ve uygulanan tedavilerin etkinliğinin izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

PASS, özellikle erken dönem rehabilitasyon sürecinde, hastaların postüral kontrol yeteneklerindeki küçük değişiklikleri bile yakalama hassasiyetine sahip olmasıyla bilinir. Koçak ve arkadaşları tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışması, bu ölçeğin Türk popülasyonunda da aynı hassasiyet ve kullanışlılıkla uygulanabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, nörolojik hasar sonrası postüral kontrol mekanizmalarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Postüral kontrol, yerçekimine karşı vücut dengesini sürdürme ve çevresel değişikliklere yanıt olarak pozisyonu ayarlama yeteneğini içerir. PASS, bu yapıyı iki ana bileşene ayırır: statik denge (pozisyonu koruma yeteneği) ve dinamik denge (pozisyon değiştirme yeteneği).

PASS ölçeği, 12 maddeden oluşur ve bu maddeler, hastanın yatar pozisyondan oturur pozisyona geçme, otururken dengeyi koruma, ayakta durma pozisyonlarını sürdürme ve ağırlık aktarma gibi temel postüral görevleri ne kadar başarılı bir şekilde yerine getirdiğini değerlendirir. Her görev, 0 ila 3 arasında puanlanır, bu da daha düşük puanların daha ciddi postüral bozukluğu işaret ettiği anlamına gelir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışması, Koçak, F. A. ve diğerleri (2019) tarafından yürütülmüş olup, ölçeğin yapısal ve kriter geçerlik özelliklerini incelemiştir. Orijinal çalışmada PASS’ın, diğer fonksiyonel denge ölçütleriyle yüksek korelasyon göstererek güçlü bir kriter geçerlik sunduğu kanıtlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının başlığı, hem geçerlik (Validity) hem de güvenirlik (Reliability) çalışmalarının yapıldığını net bir şekilde belirtmektedir. PASS-Turk’ün, inme hastalarının fonksiyonel iyileşme düzeylerini doğru bir şekilde yansıttığı ve ölçtüğü postüral kontrol yapısıyla uyumlu olduğu belirlenmiştir.

Güvenirlik

Koçak ve arkadaşları (2019) tarafından gerçekleştirilen çalışma, PASS-Turk versiyonunun hem gözlemciler arası (interrater) hem de gözlemci içi (intrarater) güvenirlik düzeylerini araştırmıştır.

Çalışmanın sonuçları, ölçeğin farklı değerlendiriciler tarafından uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini (yüksek gözlemciler arası güvenirlik) ve aynı değerlendirici tarafından farklı zamanlarda uygulandığında da tutarlı sonuçlar sağladığını (yüksek gözlemci içi güvenirlik) göstermiştir. Bu bulgular, PASS-Turk’ün klinik uygulamada objektif ve tekrarlanabilir ölçümler sunduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Orijinal Postural Assessment Scale for Stroke Patients (PASS) ölçeği, genellikle iki ana faktör altında toplanan maddelere sahiptir: Yatar ve oturur pozisyonda dengeyi ölçen maddeler (Statik Postür) ve pozisyon değiştirme ile ayakta dururken dengeyi ölçen maddeler (Dinamik Postür).

Türkçe uyarlama çalışmasında (Koçak vd., 2019) detaylı faktör analizi sonuçları belirtilmese de, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının başarılı olması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünün Türkçe versiyonunda da korunduğunu düşündürmektedir. Bu, PASS-Turk’ün, inme sonrası postüral değerlendirme için yapısal olarak sağlam bir araç olduğunu destekler.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Gözlemsel Performans Ölçeği

Format: Klinik gözlem ve performans testi tabanlı derecelendirme.

Language Available: Türkçe (PASS-Turk), İngilizce (Orijinal PASS), ve diğer uyarlamalar.

Population Group: Nörolojik bozukluklar, özellikle inme geçirmiş hastalar.

Age Group: Yetişkinler ve Geriatrik Popülasyon.

Population Details: Akut, subakut ve kronik fazdaki inme hastalarında postüral fonksiyonun değerlendirilmesi.

Test Methodology: 12 maddelik performans testi. Her madde, hastanın belirli bir postüral görevi ne kadar bağımsız ve güvenli bir şekilde yerine getirdiğine bağlı olarak 0’dan 3’e kadar puanlanır. Toplam puan 36’dır.

Anahtar Kelimeler

Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon, Nörorehabilitasyon, Denge Bozukluğu, PASS Ölçeği, Postüral Kontrol, Statik Denge, Dinamik Denge.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatmanur Aybala Koçak

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik kullanım için özel bir izin veya ücret gerektirip gerektirmediği hakkında detaylı bilgi, sorumlu yazar (Fatmanur Aybala Koçak) veya orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Uyarlama Test Yılı: 2019 (Türkçe uyarlama makalesinin yayımlanma yılı).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: postural-assessment-scale-for-stroke-patients-pass-turk-toad.pdf

Kaynaklar

• Koçak, F. A., Kurt, E. E., Koçak, Y., Erdem, H. R., Tuncay, F., & Benaim, C. (2019). Validity and interrater/intrarater reliability of the Turkish version of the Postural Assessment Scale for Stroke Patients (PASS-Turk). Topics in Stroke Rehabilitation, 26(5), 1–9. DOI: https://doi.org/10.1080/10749357.2019.1608699

İnme Hastaları İçin Postüral Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine ve derecelendirme kriterlerine ulaşmak için lütfen Koçak ve arkadaşlarının 2019 tarihli uyarlama makalesine (DOI: 10.1080/10749357.2019.1608699) veya yukarıda belirtilen PDF bağlantısına başvurunuz.