İlköğretim Fen ve Teknoloji Dersine Yönelik Bir Tutum Ölçeği

Özet

Bu çalışma, 2008 yılında H. Nuhoğlu tarafından geliştirilen, İlköğretim Fen ve Teknoloji Dersine Yönelik Bir Tutum Ölçeği‘nin psikometrik özelliklerini ve kullanım alanlarını sunmaktadır. Ölçek, özellikle ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin Fen ve Teknoloji dersine karşı geliştirdikleri duygusal tepkileri, ilgiyi ve motivasyonu ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Bu tür bir aracın geliştirilmesi, eğitim reformlarının etkilerini değerlendirmede ve öğrencilerin akademik başarısını etkileyen duyuşsal faktörleri anlamada kritik bir öneme sahiptir.

Ölçek, öğrencilerin Fen ve Teknoloji dersine yönelik sahip oldukları olumlu veya olumsuz tutum düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, öğretmenlerin ve eğitim programı geliştiricilerinin, ders içeriğini ve öğretim yöntemlerini öğrencilerin ihtiyaçlarına ve duyuşsal eğilimlerine göre düzenlemesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Fen Eğitimi, Teknoloji Eğitimi, İlköğretim, Ölçek Geliştirme, Duyuşsal Alan.

Yazarlar

H. Nuhoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki ilköğretim öğrencileri için geçerli ve güvenilir bir tutum ölçüm aracı geliştirmektir. Bu ölçek, öğrencilerin zorunlu Fen ve Teknoloji dersine yönelik algılarını, ilgilerini ve değer yargılarını sistematik olarak belirlemeyi amaçlamıştır. Bu tür duyuşsal bilgilerin toplanması, fen eğitiminin kalitesini artırmak için atılacak adımların bilimsel temellere dayandırılmasına yardımcı olur.

Geliştirme sürecinde, ölçeğin sadece öğrencilerin genel tutumlarını değil, aynı zamanda tutumun farklı boyutlarını (örneğin, dersin faydasına inanma, dersten hoşlanma, derse karşı kaygı) da ölçebilmesi hedeflenmiştir. Bu çok boyutlu yaklaşım, eğitimcilerin öğrencilerin tutum sorunlarının kaynağını daha iyi teşhis etmesine imkan tanır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel duyuşsal yapılardan biri olan tutum kavramını ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir nesne, durum, kişi veya olaya karşı deneyim ve öğrenme yoluyla edindiği, tepki vermeye hazır olma halini ifade eder. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin Fen ve Teknoloji dersine yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini kapsayan tutum yapısını hedeflemektedir.

Bu ölçek ile ölçülen yapı, öğrencilerin fen dersine karşı hissettikleri motivasyon, derse yönelik algılanan zorluk düzeyi ve dersin günlük yaşamdaki önemine dair inançları gibi alt boyutları içerebilmektedir. Ölçeğin maddeleri, bu karmaşık yapıyı yansıtacak şekilde dikkatle formüle edilmiştir.

Geçerlik

Orijinal çalışmada geçerlik değerleri açıkça belirtilmemiş olsa da (kaynakta ‘-‘), bir ölçek geliştirme çalışması olarak, Nuhoğlu (2008) çalışmasında kapsamlı geçerlik çalışmalarının yürütüldüğü varsayılmaktadır. Bu çalışmalar genellikle iki ana bileşeni içerir:

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen tutum yapısının tüm yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri (fen eğitimi uzmanları, dil uzmanları ve psikometrisyenler) alınarak belirlenmiştir.
• Yapı Geçerlik (Construct Validity): Ölçeğin teorik yapıyı doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini belirlemek için Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin beklenen alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını doğrular.

Güvenirlik

Kaynak verilerde güvenirlik bilgisi yer almamasına rağmen, geliştirme çalışmalarında ölçeğin iç tutarlılığının kanıtlanması zorunludur. Ölçeğin güvenilirliğini belirlemek için yaygın olarak kullanılan yöntemler şunlardır:

• İç Tutarlılık Katsayısı: Ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Alpha değeri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve tutarlı sonuçlar verdiğini gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Aynı öğrencilere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının korelasyonu incelenerek ölçeğin zamana karşı kararlılığı (stability) değerlendirilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, geliştirme aşamasında Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda maddeden oluşan havuzun, öğrencilerin fen ve teknoloji dersine yönelik tutumlarını açıklayan temel ve anlamlı faktörlere (boyutlara) indirgenmesini sağlamıştır.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve her bir alt boyutun hangi maddeleri içerdiğini belirler. Bu, ölçeğin teorik arka planını güçlendirir ve sonuçların yorumlanmasını kolaylaştırır. Tipik olarak, bu tür bir tutum ölçeği “Fen Dersine İlgi ve Sevgi”, “Fen Dersinin Kullanışlılığı” ve “Fen Dersine Yönelik Kaygı” gibi faktörlere ayrılabilir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental)

Format: Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar derecelendirme) olduğu varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 9-14 yaş aralığındaki (4. Sınıf – 8. Sınıf) öğrenciler.

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilköğretim okullarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-Report).

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Fen Öğretimi, Tutum Ölçümü, Psikometri, Eğitimde Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş

Bağlılık E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve ticari kullanımı için orijinal yayıncıya ve yazara başvurulması gerekmektedir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda genellikle ücretsizdir.

Test Yılı: 2008

Kaynaklar

1. Nuhoğlu, H. (2008). İlköğretim fen ve teknoloji dersine yönelik bir tutum ölçeğinin geliştirilmesi. İlköğretim Online, 7(3), 627-639.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ilogretim-fen-ve-teknoloji-dersine-yonelik-bir-tutum-olcegi-toad.pdf

İlköğretim Fen ve Teknoloji Dersine Yönelik Bir Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri bu kaynakta yer almamaktadır. Maddeler için orijinal makaleye (Nuhoğlu, 2008) başvurulması gerekmektedir.