Karşı Cinsle İlişkide Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği

Öz

Karşı Cinsle İlişkide Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği, 2004 yılında Vehbi Ünlü tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş öz bildirim tipi bir ölçek aracıdır. Bu ölçek, bireylerin karşı cinsle kurdukları romantik ve sosyal ilişkilerde sergiledikleri algılanan sosyal yetkinlik düzeylerini ve bu yetkinliğe dair beklentilerini ölçmeyi amaçlar.

Ölçek, ilişki kurmanın üç temel aşamasını kapsayan 12 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır: İlişkiyi Başlatabilme, Sürdürebilme ve Sonlandırabilme. Ölçeğin derecelendirmesi, 4’lü Likert tipi bir format (1=Hiçbir Zaman, 4=Her Zaman) kullanılarak yapılmaktadır. Geliştirme çalışması, Çukurova Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal yetkinlik beklentisi, karşı cins ilişkileri, ilişki başlatma, ilişki sürdürme, ilişki sonlandırma, psikometrik ölçek, Vehbi Ünlü, genç yetişkinlik.

Yazarlar

Vehbi Ünlü

Amaç

Ölçeğin temel amacı, genç yetişkinlerin karşı cinsle sosyal bağlamda kurduğu ilişkilerdeki algılanan sosyal yetkinlik düzeylerini ve bu becerilerin üç kritik ilişki evresindeki (başlangıç, sürdürme, sonlandırma) yeterlilik beklentilerini belirlemektir. Bu araç, bireylerin ilişki kurma ve yönetme süreçlerindeki öz yeterlilik inançlarını nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Bu ölçüm, özellikle ilişki ve iletişim becerileri üzerine odaklanan psikolojik danışmanlık ve rehberlik programlarının geliştirilmesi ve etkinliğinin değerlendirilmesi için önemli bir tanı aracı olarak kullanılabilir. Ölçek, sadece davranışsal beceriyi değil, bu davranışları sergilemeye yönelik beklenti düzeyini ölçerek bilişsel psikolojik yapıyı da ele alır.

Yapı

Karşı Cinsle İlişkide Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği, bireyin karşı cinsle etkileşimlerde başarılı olabileceğine dair inancını, yani sosyal yetkinlik beklentisini ölçen bir yapıdır. Ölçek, bu yapıyı ilişkisel sürecin kronolojik akışına uygun olarak üç ana alt boyuta ayırmaktadır:

• Başlatabilme (5 madde): İlişki kurma, tanışma ve ilgi çekici bir bireyle iletişimi başlatma becerisine dair yeterlilik beklentisi.
• Sürdürebilme (4 madde): Mevcut bir ilişkiyi sağlıklı bir şekilde devam ettirme, uyum sağlama, olası çatışmaları yönetme ve partnerin ihtiyaçlarına cevap verebilme becerisine dair yeterlilik beklentisi.
• Sonlandırabilme (3 madde): İlişkiyi uygun, net ve duygusal olarak yönetilebilir bir şekilde bitirme, ayrılık kararını açıklama ve bu süreci yönetme becerisine dair yeterlilik beklentisi.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Vehbi Ünlü’nün 2004 tarihli Yüksek Lisans Tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da (“-“), geliştirme sürecinde ölçeğin yapı geçerliği incelenmiş olmalıdır. Bu tür çalışmalarda genellikle, maddelerin teorik olarak öngörülen alt boyutları ne derece temsil ettiğini belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri uygulanır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı) kaynakta doğrudan sunulmamıştır (“-“). Ancak, ölçeğin psikometrik açıdan sağlamlığını göstermek amacıyla tez çalışması kapsamında iç tutarlılık, muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemlerle değerlendirilmiştir. Araştırmacılar, güvenirlik katsayılarına tezin tam metninden ulaşabilirler.

Faktör Analizi

Karşı Cinsle İlişkide Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği, 12 maddelik yapısını üç ayrı faktör veya alt boyutta toplamaktadır. Bu ayrım, ölçek geliştirme aşamasında kullanılan Faktör Analizi sonuçlarına dayanmaktadır. Üç faktörlü yapı, sosyal yetkinlik beklentisinin tek boyutlu olmadığını, ilişki döngüsünün farklı evrelerinde farklı beceri setlerini gerektirdiğini desteklemektedir.

Faktör yükleri ve varyans açıklama oranları, tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmaktadır. Maddelerin alt boyutlara dağılımı, Başlatabilme (5 madde), Sürdürebilme (4 madde) ve Sonlandırabilme (3 madde) şeklinde dengeli bir dağılım göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Developmental) / Öz Bildirim Ölçek

Format: 12 madde, 3 alt boyut.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri popülasyonu üzerinde geliştirilmiştir).

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Vehbi Ünlü’nün Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamladığı akademik çalışma kapsamında standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri 1 (Hiçbir Zaman) ile 4 (Her Zaman) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

İlişki yeterliliği, öz yeterlilik inancı, ilişki evreleri, psikometrik geliştirme, sosyal beceri, gençlik psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana (2004 yılındaki akademik çalışmanın bağlılığı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2004 yılında bir akademik çalışma (Yüksek Lisans Tezi) ürünü olarak geliştirilmiştir.

Akademik veya klinik amaçlı kullanımlar için izinler, sorumlu yazar Vehbi Ünlü ile yukarıdaki e-posta adresi üzerinden iletişime geçilerek alınmalıdır. Kullanım ücreti bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF içeriği buradan indirilebilir: karsi-cinsle-iliskide-baslatabilme-surdurebilme-ve-sonlandirabilme-boyutlarinda-sosyal-yetkinlik.pdf

Kaynaklar

Ünlü, V..(2004).Karşı Cinsle Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği.(Yüksek Lisans Tezi). Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.

Ek Referans Linki: ulusaltezmerkezi.net

Karşı Cinsle İlişkide Sosyal Yetkinlik Beklentisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek toplam 12 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Her alt boyut için bir örnek madde aşağıda sunulmuştur:

• Başlatabilme (5 m): Karşı cinsten ilgimi çeken biri olduğunda tanışmak için çeşitli fırsatlar yaratabilirim.
• Sürdürebilme (4 m): Çıktığım arkadaşım, bir davranışımdan hoşlanmıyorsa, düzeltmek için elimden geleni yapabilirim.
• Sonlandırabilme (3 m): Çıktığım arkadaşıma ayrılma kararımı açıklamak isterken, konuya giremeyebilirim.