İki Aşamalı Tanı Testi

Özet

Bu akademik çalışma, öğrencilerin genetik kavramlar hakkındaki bilgi düzeylerini ve yaygın kavram yanılgılarını tespit etmek amacıyla geliştirilen bir ölçeğe odaklanmaktadır. Söz konusu ölçek, literatürde yaygın olarak kullanılan ve hem bilgi düzeyini hem de bu bilginin gerekçesini ölçerek daha derinlemesine bir teşhis sağlayan İki Aşamalı Tanı Testi formatında tasarlanmıştır. Bu geliştirme çalışması, testin psikometrik özelliklerini, özellikle de geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir.

Test, temel genetik konularındaki öğrenme güçlüklerini belirlemeyi hedefleyerek, eğitimcilerin öğretim stratejilerini bu yanılgıları giderecek şekilde ayarlamasına olanak tanır. Çalışmanın temel amacı, fen bilimleri eğitimi alanında kullanılabilecek, bilimsel olarak sağlam bir tanı aracı sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

Genetik kavramlar, İki aşamalı tanı testi, Kavram yanılgısı, Psikometrik geliştirme, Biyoloji eğitimi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Mustafa Çakır, B. Aldemir

Amaç

İki Aşamalı Tanı Testi’nin temel amacı, lise ve üniversite öğrencilerinin genetik bilimi kapsamındaki temel kavramları ne ölçüde doğru anladıklarını belirlemektir. Geleneksel çoktan seçmeli testler genellikle sadece doğru cevapları ölçerken, iki aşamalı testler öğrencilerin hem cevabını hem de bu cevaba ulaşma nedenini (gerekçesini) sormaktadır. Bu format, öğrencinin doğru cevaba şans eseri mi ulaştığını yoksa gerçekten kavramı mı anladığını ayırt etmede kritik rol oynar.

Ölçek, özellikle Mendel genetiği, kalıtım ve hücresel bölünme (mayoz) gibi karmaşık konulardaki yaygın ve dirençli kavram yanılgılarını ortaya çıkarmak üzere geliştirilmiştir. Bu sayede, eğitim programlarının ve materyallerinin öğrencilerin zorlandığı spesifik alanlara yönelik olarak iyileştirilmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikometrik açıdan Genetik Kavramlar Bilgisi yapısını ölçmektedir. Bu yapı, aşağıdaki gibi alt alanlara ayrılmış temel biyolojik mekanizmaları ve terminolojiyi kapsar:

• Alellerin tanımı, konumu ve işlevi.
• Fenotip ve genotip arasındaki ayrım ve fenotip oranlarının hesaplanması.
• Hücresel bölünme süreçleri (özellikle mayoz) ve gamet oluşumu.
• Saf ırk (homozigot) ve melez (heterozigot) kavramlarının anlaşılması.

Testin iki aşamalı yapısı, yalnızca bilişsel bilgi düzeyini değil, aynı zamanda öğrencinin muhakeme yeteneğini ve bu kavramlara dair sahip olduğu alternatif çerçeveleri de teşhis etmeyi mümkün kılar. Bu, saf bilgi testlerinden farklı olarak, kavramsal değişimin sağlanması için gerekli olan başlangıç noktalarını belirlemeye yardımcı olur.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesine dair kaynak makale, testin geçerlik çalışmasını içerdiğini belirtmektedir. Ancak, bu özet içeriğinde spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, yapı geçerliği, kapsam geçerliği veya ayırt edici geçerlik) sunulmamıştır. Bir tanı testi olarak, bu ölçeğin en önemli geçerlik türü, ölçtüğü genetik kavramları gerçekten ölçebildiğini gösteren Kapsam Geçerliği ve farklı bilgi seviyelerindeki öğrencileri doğru şekilde ayırabilen Yapı Geçerliği‘dir.

İki aşamalı testlerin doğası gereği, kavram yanılgılarını doğru bir şekilde teşhis etme yeteneği, testin tanısal geçerliğini (diagnostic validity) belirleyen temel faktördür. Orijinal çalışma, geliştirme aşamasında uzman görüşleri ve pilot uygulamalar yoluyla bu geçerlik türlerini sağlamaya odaklanmıştır.

Güvenirlik

Kaynak materyalde spesifik güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa veya test-tekrar test güvenilirliği) belirtilmemiştir. Ancak, geliştirme çalışmaları genellikle iç tutarlılık (internal consistency) analizlerini içerir. İki aşamalı tanı testlerinde güvenirlik, testin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme kapasitesi ile ilişkilidir.

Testin güvenilirliği, özellikle ilk aşamada doğru cevabı veren öğrencilerin ikinci aşamada da doğru gerekçeyi seçme oranlarıyla yakından ilişkilidir. Yüksek güvenirlik, elde edilen tanısal sonuçların kararlı ve tekrarlanabilir olduğu anlamına gelir.

Faktör Analizi

Genellikle bir ölçek geliştirme (Geliştirme) çalışmasının parçası olarak Faktör Analizi uygulanır. Bu analiz, test maddelerinin hangi temel kavramsal alt boyutları ölçtüğünü belirlemeye yarar. İki Aşamalı Tanı Testi bağlamında, faktör analizinin, testin ölçtüğü yapıların (örneğin, kalıtım mekanizmaları, hücresel süreçler) tek bir genel faktör altında mı toplandığını yoksa bağımsız alt faktörlere mi ayrıldığını ortaya koyması beklenir.

Sağlanan madde örnekleri (Alleller, Fenotip, Saf Irk), testin Mendel Genetiği‘nin farklı ama birbiriyle ilişkili temel bileşenlerini ölçtüğünü düşündürmektedir. Faktör analizi, bu bileşenlerin teorik yapı ile ne kadar uyumlu olduğunu belirleyerek yapı geçerliğine katkıda bulunur.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Study) / Tanı Testi

Format: İki Aşamalı Çoktan Seçmeli Test (Two-Tier Multiple Choice Test). İlk aşama bilgi sorusu, ikinci aşama ise bu cevabın gerekçesini sorgular.

Language Available: Türkçe

Population Group: Lise veya Üniversite öğrencileri (Fen Bilimleri eğitimi alanlar)

Age Group: Genç yetişkinler ve ergenler (15-22 yaş aralığı)

Population Details: Çalışma, genetik kavramları öğrenmekte olan öğrenci grupları üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Psikometrik yöntemler kullanılarak geliştirilmiş, kavram yanılgılarını teşhis etmeye yönelik yapılandırılmış ölçme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Biyoloji, Eğitim bilimleri, Fenotip, Mayoz, Homozigot, Heterozigot, Ölçek geliştirme, Mustafa Kemal Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir. (Sorumlu Yazar: Mustafa Çakır)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir makale kapsamında geliştirilmiş olup, ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir. Kullanım izinleri için sorumlu yazar Mustafa Çakır ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Testin yayınlandığı ve geliştirildiği yıl 2011‘dir.

Orijinal makaleye ait bağlantı: sbed.mku.edu.tr

Testin orijinal PDF dosyası aşağıda belirtilmiştir: The original PDF can be downloaded here: iki-asamali-tani-testi-toad.pdf

Kaynaklar

• Çakır, M., Aldemir,B. (2011). İki aşamalı genetik kavramlar tanı testi geliştirme ve geçerlik çalışması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8 (16), 335-353.

İki Aşamalı Tanı Testinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Allellin tanımı ve konumu ( m 1 )
Fenotip, fenotip oranı, mayoz ve gametlere ayrılma ( m 4 )
Saf ırk kavramı, homozigot ve heterozigot kavramları ( m 6 )