Human Papilloma Virüsü (HPV) Bilgi Ölçeği

Özet

Human Papilloma Virüsü (HPV) Bilgi Ölçeği (HPV-BÖ), Human Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonu, bulaşma yolları, korunma yöntemleri ve tarama testleri hakkında bireylerin bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir araçtır. Ölçek, Feyza Demir tarafından 2019 yılında Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde yürütülen yüksek lisans tezi kapsamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanarak kullanıma sunulmuştur. Toplam 33 maddeden ve dört alt boyuttan oluşan bu ölçek, bilgi düzeyini doğru/yanlış cevaplar üzerinden değerlendiren bir yapıya sahiptir.

Anahtar Kelimeler

HPV, Human Papilloma Virüsü, Bilgi Düzeyi, HPV Aşısı, Tarama Testi, Psikometrik Ölçek, Uyarlama.

Yazarlar

Feyza Demir

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin Human Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonu, bulaşma yolları, risk faktörleri, korunma yöntemleri (aşı dahil) ve özellikle servikal kanser taramasına yönelik uygulanan Pap Smear ve HPV DNA testleri gibi tarama prosedürleri hakkındaki mevcut bilgi düzeylerini objektif bir şekilde belirlemektir.

Bu ölçek, sağlık eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede, bilgi eksikliklerini tespit etmede ve toplumsal farkındalık çalışmalarının planlanmasında önemli bir araç olarak hizmet vermektedir.

Yapı

Ölçek, sağlık psikolojisi ve halk sağlığı alanında kritik öneme sahip olan HPV’ye dair bilişsel yapıyı, yani bilgi düzeyini ölçmeyi hedeflemektedir. Bu yapı, dört temel faktör altında toplanmıştır. Ölçekten alınan yüksek puanlar, ilgili konulardaki bilgi düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Ölçek, 33 madde ve 4 alt boyuttan oluşur. Maddeler, katılımcıların bilgi seviyesini belirlemek üzere tasarlanmıştır ve puanlama, doğru cevap sayısına göre yapılır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal Geçerlik çalışmaları, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ile incelenmiştir. Bu analizde, toplam açıklanan varyans değeri ile yapının ölçülmek istenen özelliği ne derecede açıkladığı ortaya konulmuştur.

Geçerlik sürecinde, faktörlerin daha anlamlı ve yorumlanabilir hale getirilmesi amacıyla faktör rotasyonları (döndürme) gerçekleştirilmiştir. İki tür faktör döndürme yöntemi bulunmaktadır: Dik (ortogonal) döndürme ve Eğik (oblique) döndürme yöntemleri. Uygulamada en sık kullanılan dik döndürme yöntemi olan Varimaks yöntemi kullanılarak faktörlerin netleştirilmesi sağlanmıştır.

Güvenirlik

İç tutarlılık analizleri, güvenirlik katsayısının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. HPV Bilgi Ölçeği (HPV-BÖ), katılımcı cevaplarının ya “doğru” ya da “yanlış” olduğu ikili veri yapısına sahip bir bilgi testidir.

Bu tür ikili veri yapılarındaki ölçeklerde (doğru-yanlış, evet-hayır gibi) hesaplanan Cronbach α değeri, KR-20 katsayısına (Kuder-Richardson Formülü 20) eşit olmaktadır. Bu nedenle iç tutarlılığın güvenirliğini belirlemek için Cronbach α güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bu yöntem, ölçekteki tüm maddelerin aynı değişkeni ölçtüğü varsayımına dayanır.

Orijinal ölçeğin 29 maddesi için hesaplanan Cronbach α değeri 0,83 olarak bildirilmiştir. Bu değer, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Güvenirlik katsayısının yüksek olması, ölçeğin tutarlı sonuçlar verdiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Yapılan Faktör Analizi çalışmaları sonucunda ölçek, toplam 33 maddeden ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu faktörler, HPV hakkındaki bilgi alanlarını sistematik olarak ayırmaktadır:

1. 1. Faktör: Genel HPV Bilgisi (16 Madde): 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 ve 16. maddeler bu alt boyutu oluşturur. Maddeler, HPV risk faktörleri, bulaşma yolu, korunma yöntemleri ve HPV enfeksiyonu tedavisine ilişkin genel bilgi sorularını içerir. Alınabilecek toplam puan 0-16 arasında değişir. Yüksek puan, genel HPV bilgisinin yüksek olduğunu yansıtır.

2. 2. Faktör: HPV Tarama Testi Bilgisi (6 Madde): 17, 18, 19, 20, 21 ve 22. maddeler ölçeğin ikinci alt boyutudur. Bu maddeler, servikal kanser taramasına yönelik yapılan Pap Smear ve HPV DNA testine ilişkin bilgi sorularını kapsamaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek toplam puan 0-6 arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, HPV tarama testlerine ilişkin bilginin yüksek düzeyde olduğunu gösterir.

3. 3. Faktör: Genel HPV Aşı Bilgisi (5 Madde): 23, 24, 25, 26 ve 27. maddeler üçüncü alt boyutu oluşturur. Bu maddeler, HPV enfeksiyonu ve ilgili hastalıkların önlenmesine yönelik uygulanan HPV aşılarının koruyuculuğuyla ilgili bilgi sorularından oluşmaktadır. Puan aralığı 0-5’tir ve alınan yüksek puanlar, HPV aşısının koruyuculuğu hakkındaki genel bilginin yüksek olduğunu yansıtır.

4. 4. Faktör: Mevcut HPV Aşılama Programına Yönelik Bilgi (6 Madde): 28, 29, 30, 31, 32 ve 33. maddeler son alt boyutu oluşturmaktadır. Bu maddeler; HPV aşılarının kimlere, hangi yaş aralığında ve kaç doz uygulanmasıyla ilgili bilgi sorularını içerir. Toplam puan 0-6 arasında değişir ve yüksek puanlar, HPV aşısının uygulanması ile ilgili koşullar hakkındaki bilginin yüksek olduğunu ortaya koyar.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 33 madde, 4 Faktör. Temelde ikili (Doğru/Yanlış) bilgi testi olarak tasarlanmıştır. Ancak derecelendirme kısmında 5’li Likert derecelendirmesi de belirtilmiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Türkiye popülasyonu üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Yaş Grubu: Yetişkin ve genç yetişkin popülasyon (Tez çalışması hedef kitlesi).

Popülasyon Detayları: Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde yürütülen yüksek lisans tezine dayanmaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek maddelerine verilen cevaplar, doğru ve yanlış olarak puanlanır. Alt boyut puanları, doğru cevap sayısının toplanmasıyla elde edilir. Derecelendirme seçenekleri ise şu şekildedir: “(1) kesinlikle katılmıyorum”, (2) “katılmıyorum”, (3) “kararsızım”, (4) “katılıyorum” ve (5) “kesinlikle katılıyorum”.

Anahtar Kelimeler

Varimaks, İç Tutarlılık, KR-20, Sağlık Bilgisi, Psikometri, Sağlık Eğitimi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Feyza Demir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019 (Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı veya adaptasyonu için sorumlu yazar Feyza Demir ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Demir, F. (2019). Human papilloma virüsü (HPV) bilgi ölçeği’nin türkçe geçerlik ve güvenirliği (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul.

Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: human-papilloma-virusu-hpv-bilgi-olcegi-toad.pdf

Human Papilloma Virüsü (HPV) Bilgi Ölçeği Maddeleri

ölçek 33 madde 4 faktörden oluşmaktadır

• 1. Faktör: Genel HPV bilgisi: 1., 2., 3., 4., 5., 6., 7., 8., 9., 10., 11., 12., 13., 14., 15. ve 16. maddeler ölçeğin ilk alt boyutunu oluşturmaktadır. Ölçeğin birinci alt boyutunda yer alan 16 maddede; HPV risk faktörleri, bulaşma yolu, korunma yöntemleri, HPV enfeksiyonu tedavisine ilişkin genel bilgi soruları yer almaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek toplam puan 0-16 arasında değişmektedir ve alınan yüksek puanlar HPV genel bilgisinin yüksek olduğunu yansıtmaktadır.

• 2. Faktör: Mevcut HPV aşılama programına yönelik bilgi: 28., 29., 30., 31., 32. ve 33. maddeler ölçeğin son boyutunu oluşturmaktadır. Ölçeğin dördüncü boyutunda yer alan altı maddede; HPV aşılarının kimlere, hangi yaş aralığında ve kaç doz uygulanmasıyla ilgili bilgi sorular yer almaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek toplam puan 0-6 arasında değişmektedir ve alınan yüksek puanlar HPV aşısının uygulanması ile ilgili koşullar hakkındaki bilginin yüksek olduğunu ortaya koymaktadır.

• 3. Faktör: Genel HPV aşı bilgisi: 23., 24., 25., 26. ve 27. maddeler ölçeğin üçüncü alt boyutudur. Üçüncü alt boyutta yer alan beş madde; HPV enfeksiyonu ve ilgili hastalıkların önlenmesine yönelik uygulanan HPV aşılarının koruyuculuğuyla ilgili bilgi sorularından oluşmaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek toplam puan 0-5 arasında değişmektedir ve alınan yüksek puanlar HPV aşısının koruyuculuğu hakkındaki genel bilginin yüksek olduğunu yansıtmaktadır.

• 4.Faktör: HPV tarama testi bilgisi: 17., 18., 19., 20., 21., 22. maddeler ölçeğin ikinci alt boyutunu oluşturmaktadır. İkinci alt boyutta yer alan altı madde; servikal kanser taramasına yönelik yapılan pap smear ve HPV DNA testine ilişkin bilgi soruları yer almaktadır. Bu alt boyuttan alınabilecek toplam puan 0-6 arasında değişmektedir. Bu alt boyuttan alınan yüksek puanlar HPV tarama testlerine ilişkin bilginin yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymaktadır.