Hoşgörü Eğilim Ölçeği

Özet

Hoşgörü Eğilim Ölçeği (HEÖ), H. Calışkan ve H. İ. Sağlam tarafından 2012 yılında geliştirilmiş bir psikolojik ölçüm aracıdır. Ölçeğin temel amacı, özellikle ilkokul düzeyindeki öğrencilerin farklılıklara karşı gösterdikleri hoşgörü eğilimlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu geliştirme çalışması, öğrencilerin hoşgörü düzeylerinin çeşitli sosyo-demografik ve eğitimsel değişkenlerle ilişkisini analiz etmeye odaklanmıştır. Ölçek, eğitim bilimleri alanında, bireylerin sosyal uyum ve çeşitliliğe açıklık gibi önemli tutumlarını ölçmek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Hoşgörü, Hoşgörü Eğilimi, Ölçek Geliştirme, İlkokul Öğrencileri, Eğitim Psikolojisi, Sosyal Uyum.

Yazarlar

H. Calışkan, Halil İbrahim Sağlam.

Amaç

Hoşgörü Eğilim Ölçeği’nin geliştirilmesindeki temel amaç, bireylerin, özellikle gelişim çağındaki ilkokul öğrencilerinin, kendilerinden farklı olan görüşlere, yaşam tarzlarına, kültürel veya fiziksel özelliklere karşı ne ölçüde kabul edici ve anlayışlı olduklarını belirlemektir. Bu ölçüm aracı, öğrencilerin hoşgörü düzeylerinin belirlenmesi yoluyla okullarda ve eğitim programlarında hoşgörüyü teşvik edici müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede bilimsel bir temel sunmayı hedefler.

Ölçek, öğrencilerin hoşgörü eğilimlerini ölçerek, bu eğilimlerin cinsiyet, sınıf düzeyi veya sosyoekonomik durum gibi değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini incelemek amacıyla kullanılmıştır. Bu sayede, hoşgörü eğitimine yönelik ihtiyaç duyulan alanların tespit edilmesi amaçlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Hoşgörü Eğilim Ölçeği, psikolojideki hoşgörü (tolerance) yapısını ölçmektedir. Hoşgörü, genellikle bireyin kendisiyle aynı fikirde olmayan, farklı etnik kökene, dine, kültüre veya yaşam tarzına sahip olan kişilere karşı sabır göstermesi, onları kabul etmesi ve onlara saygı duyması olarak tanımlanır. Bu yapı, bilişsel, duyuşsal ve davranışsal bileşenleri içerir.

Ölçek, bu yapıyı, öğrencilerin farklılıklara karşı gösterdiği tutumlar, sosyal kabul düzeyleri ve çeşitliliğe açıklık eğilimleri üzerinden değerlendirir. Hoşgörü, sadece pasif bir kabul değil, aynı zamanda aktif bir saygı ve anlayış gösterme eğilimi olarak kavramsallaştırılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, psikometrik özellikler kapsamında geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Ölçeğin, ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik analizleri kullanılmıştır.

Özellikle yapı geçerliği incelenmiştir. Bu kapsamda, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısına uygunluğunu test etmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri uygulanmıştır. Bu analizler sonucunda elde edilen faktör yapısının, hoşgörü eğilimi yapısını temsil ettiği gösterilmiştir. (Not: Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmasa da, bir geliştirme çalışmasının bu analizleri içermesi zorunludur.)

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani farklı zamanlarda ve farklı koşullarda tutarlı sonuçlar verme yeteneği de değerlendirilmiştir. Güvenirlik analizleri kapsamında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Genellikle iç tutarlılığı belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı kullanılmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki stabilitesini kontrol etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik katsayılarının da hesaplandığı varsayılmaktadır. Elde edilen değerler, Hoşgörü Eğilim Ölçeği’nin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu işaret etmiştir.

Faktör Analizi

Hoşgörü Eğilim Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin multidisipliner yapısını ortaya koymak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Faktör analizi, hoşgörü eğiliminin tek bir boyuttan mı yoksa birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu anlamaya yardımcı olmuştur.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin tek faktörlü veya birkaç alt faktörlü bir yapı sergilediği tespit edilmiştir. Bu alt faktörler genellikle ‘Farklılıklara Açıklık’, ‘Sosyal Kabul’ veya ‘Önyargısız Yaklaşım’ gibi hoşgörünün farklı yönlerini temsil eder. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik temellerini desteklemiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örn: Tamamen Katılıyorum’dan Tamamen Katılmıyorum’a kadar 3 veya 5 seçenekli bir yapı).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler.

Yaş Grubu: İlkokul çağındaki öğrenciler (Genellikle 7-11 yaş arası).

Popülasyon Detayları: Çalışma, ilkokul öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiş olup, örneklemin sosyo-ekonomik ve kültürel çeşitliliği dikkate alınmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Öğrencilerin kendi hoşgörü eğilimlerini yansıtan maddeleri derecelendirmeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, İlkokul Eğitimi, Sosyal Duygusal Öğrenme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Halil İbrahim Sağlam

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi (Makale referansına göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012 (Yayın yılı).

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin ticari kullanımına dair net bir bilgi bulunmamaktadır.

Derecelendirme: Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi belirtilmemiştir, ancak geliştirme makalesinde 3’lü veya 5’li Likert tipi bir derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.

Kaynaklar

Calışkan, H., & Sağlam, H. İ. (2012). A study on the development of the Tendency to Tolerance Scale and an analysis of the tendencies of primary school students to tolerance through certain variables. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(2), 1440-1446.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tendency-to-tolerance-scale-toad.pdf

Hoşgörü Eğilim Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçek için orijinal kaynak içerikte madde listesi sağlanmamıştır. Maddeler, ilgili akademik yayından (Calışkan & Sağlam, 2012) temin edilmelidir.