Ders Çalışmaya Motive Olmayı Artıran ve Azaltan Ebeveyn Tepkileri Ölçeği

Özet

Ders Çalışmaya Motive Olmayı Artıran ve Azaltan Ebeveyn Tepkileri Ölçeği (DÇMAATEÖ), öğrencilerin ders çalışma süreçlerine yönelik ebeveynlerinin gösterdiği tepkilerin, öğrencilerin akademik motivasyon düzeylerini nasıl etkilediğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, ebeveyn davranışlarının öğrencilerin içsel ve dışsal motivasyonları üzerindeki hem destekleyici hem de köstekleyici etkilerini değerlendirmeyi hedefler. Bu araç, özellikle eğitim psikolojisi ve gelişim psikolojisi alanlarında, aile içi dinamikler ile akademik başarı arasındaki ilişkiyi incelemek için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

2016 yılında Eryılmaz ve Mammadov tarafından geliştirilen bu ölçek, ebeveynlerin çocuklarının ders çalışma alışkanlıklarına verdikleri olumlu ve olumsuz tepkileri sistematik bir şekilde ayrıştırmayı amaçlamaktadır. Ölçek, öğrencilerin algıladığı ebeveyn desteği veya baskısının akademik davranışlar üzerindeki etkilerini anlamlandırmak için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tepkileri, Ders Çalışma Motivasyonu, Akademik Başarı, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Aile Dinamikleri

Yazarlar

Eryılmaz, A., Mammadov, M.

Amaç

Ders Çalışmaya Motive Olmayı Artıran ve Azaltan Ebeveyn Tepkileri Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin ders çalışmaya yönelik motivasyon düzeylerini artırıcı ve azaltıcı yönde etki eden ebeveyn davranışlarını ve tepkilerini belirlemek ve ölçmektir. Bu ölçek, ebeveynlerin bilinçli veya bilinçsiz olarak uyguladığı eğitimsel yaklaşımların öğrenci motivasyonu üzerindeki etkisini nicel hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Araştırmacılar için, bu ölçek, ebeveyn müdahalelerinin hangi biçimlerinin motivasyonu desteklediğini (örneğin, özerkliği destekleme) ve hangi biçimlerinin motivasyonu düşürdüğünü (örneğin, aşırı baskı veya kontrol) ortaya koyarak, etkili ebeveynlik eğitim programlarının geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır. Ölçek, öğrencilerin bakış açısıyla ebeveyn tepkilerini değerlendirdiği için, algılanan ebeveyn kontrolünün akademik sonuçlar üzerindeki etkisini incelemekte kritik bir rol oynar.

Yapı

Ölçek, temelde iki ana psikolojik yapıyı ölçmektedir: Motivasyonu Artırıcı Ebeveyn Tepkileri ve Motivasyonu Azaltıcı Ebeveyn Tepkileri. Bu yapı, öz-belirleme teorisi (Self-Determination Theory) çerçevesinde ebeveynlerin öğrencilerin temel psikolojik ihtiyaçlarını (özerklik, yeterlilik ve ilişkililik) ne ölçüde desteklediği veya engellediği varsayımına dayanır.

Motivasyonu Artırıcı Tepkiler alt yapısı, öğrencinin çabasını takdir etme, özerk öğrenmeyi teşvik etme ve duygusal destek sağlama gibi olumlu davranışları kapsar. Buna karşılık, Motivasyonu Azaltıcı Tepkiler alt yapısı, eleştiri, cezalandırma, aşırı kontrol ve öğrencinin iç motivasyonunu zedeleyen baskıcı yöntemleri içerir. Bu ikili yapı, ebeveyn etkileşimlerinin karmaşık doğasını yakalamayı hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Eryılmaz & Mammadov, 2016), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü gösteren çeşitli geçerlik çalışmaları yapılmıştır. Özellikle ölçeğin iki ana faktörlü yapısının doğrulanması için yapısal geçerlik kanıtlarına odaklanılmıştır.

Geliştirme çalışmasında, ölçeğin maddelerinin ilgili yapılarla ilişkisini gösteren faktör yükleri incelenmiş ve kuramsal beklentilerle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle (örneğin, akademik başarı veya genel motivasyon ölçekleri) ilişkileri incelenerek ölçüt bağımlı geçerlik kanıtları sunulmuştur, ancak detaylı geçerlik katsayıları bu kısa özette yer almamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, tutarlılık ve istikrar derecesini göstermektedir. Geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık güvenilirliği genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilmiştir. Yüksek Alfa katsayıları, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Eryılmaz ve Mammadov (2016) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir düzeyde veya yüksek iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapılmış olması muhtemeldir, bu da ölçeğin kararlı bir ölçüm aracı olduğunu destekler.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin beklenen iki ana boyutta toplandığını göstermiştir: Motivasyonu Artıran Tepkiler ve Motivasyonu Azaltan Tepkiler.

Bu faktör yapısı, ebeveyn tepkilerinin tek boyutlu değil, öğrencilerin motivasyonunu destekleyici ve engelleyici olmak üzere iki farklı ve bağımsız boyutta ele alınması gerektiğini desteklemektedir. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise bu iki faktörlü yapının örneklem verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmış ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu tespit edilmiştir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçme aracıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme. (Orijinal makale detay vermese de, sosyal bilimlerde geliştirilen bu tür ölçekler genellikle 4’lü veya 5’li Likert formatındadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Ebeveynlerinin tepkilerini değerlendiren ergen veya genç yetişkin öğrenciler.)

Yaş Grubu: Ortaokul, Lise veya Üniversite öğrencileri (Geliştirme makalesi genellikle ortaöğretim veya yükseköğretim öğrencilerini hedef almıştır.)

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirilmesi, Türkiye’deki çeşitli eğitim kademelerinden toplanan öğrenci örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu, ölçeğin Türk eğitim bağlamında geçerliliğini desteklemektedir.

Test Metodolojisi: Öğrencilerden, ebeveynlerinin ders çalışma konusundaki tipik tepkilerini ne sıklıkta gösterdiklerini belirtmeleri istenir. Ölçek, öğrencinin algıladığı ebeveyn davranışını ölçer.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Desteği, Akademik Motivasyon, Kontrol Algısı, Ebeveynlik Stilleri, Psikometri, Öz-Belirleme Teorisi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Bağlılık E-posta Adresleri: Mevcut değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Yazışma Adresi: Mevcut değil (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, A. Eryılmaz ve M. Mammadov tarafından 2016 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal makaleye atıfta bulunularak serbesttir, ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımına dair bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: ders-calismaya-motive-olmayi-artiran-ve-azaltan-ebeveyn-tepkileri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Eryılmaz, A. & Mammadov, M. (2016). Developing the Scales of Parent Reactions for Increasing and Decreasing Students’ Study Motivation. Kalem International Journal of Education and Human Sciences, 6(11), 495-517. http://dx.doi.org/10.23863/kalem.2017.69

• Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: kalemacademy.com

Ders Çalışmaya Motive Olmayı Artıran ve Azaltan Ebeveyn Tepkileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmadığı için, yalnızca orijinal referans bilgisi korunmuştur.)

Ölçek maddeleri, orijinal makale (Eryılmaz & Mammadov, 2016) içerisinde yer almaktadır. Genel olarak maddeler, ebeveynlerin ders çalışmayı teşvik etmek veya engellemek amacıyla kullandığı spesifik ifadeler ve davranışlar üzerine odaklanmaktadır.