Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği

Özet

Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği, örgüt psikolojisi alanında kullanılan ve yöneticilerin astlarına yönelik hizmet odaklı liderlik davranışlarını ölçmeyi amaçlayan psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Z. H. Öner tarafından 2008 yılında Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Ölçek, hizmetkar liderlik kavramının Türkiye organizasyonlarındaki geçerliliğini ve iş bağlılığı, örgütsel adalet gibi kritik değişkenlerle olan ilişkisini incelemek üzere kullanılmıştır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçeğin temel amacı, liderliğin geleneksel hiyerarşik anlayışından farklı olarak, çalışanların ihtiyaçlarına öncelik veren, onları geliştirmeyi ve güçlendirmeyi amaçlayan hizmetkar yöneticilik boyutlarını değerlendirmektir. Bu uyarlama, Türk akademik literatürüne önemli bir katkı sağlamış ve hizmetkar liderlik araştırmalarının zeminini oluşturmuştur.

Anahtar Kelimeler

Hizmetkar Yöneticilik, Liderlik, Örgütsel Adalet, İş Bağlılığı, Uyarlama, Psikolojik Ölçek.

Yazarlar

Öner, Z. H. (Uyarlayan)

[quads id=5]

Amaç

Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği‘nin Türkçe uyarlamasının birincil amacı, bu liderlik stilini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamaktır. Ölçek, çalışanların yöneticilerini hizmetkar liderlik boyutlarında nasıl algıladıklarını sistematik olarak belirlemeye hizmet eder. Uyarlama çalışması, özellikle hizmetkar liderlik ile örgütsel adalet arasındaki aracı etkiyi ve iş karmaşıklığı ile uyum duygusunun düzenleyici rollerini inceleyen kapsamlı bir doktora tezi bağlamında geliştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirilmesi, Türk işletmelerinde ve kamu kuruluşlarında liderlik tarzlarının çalışan memnuniyeti, motivasyonu ve iş bağlılığı üzerindeki etkilerini ampirik olarak test etme ihtiyacından doğmuştur. Bu amaçla, ölçek maddelerinin kültürel duyarlılığının ve dilsel kesinliğinin sağlanması büyük önem taşımaktadır.

Yapı

Ölçek, Robert Greenleaf’in felsefi temellerini attığı Hizmetkar Yöneticilik (Servant Leadership) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, liderin birincil motivasyonunun hizmet etmek olduğu ve gücü paylaşarak, çalışanların gelişimine yatırım yaparak ve topluluğa katkıda bulunarak karakterize edilen etik bir liderlik modelidir. Hizmetkar yöneticilik, genellikle sekiz veya dokuz temel boyutta incelenir.

Ölçek, tipik olarak, liderin çalışanları dinlemesi, empati kurması, iyileştirmesi, farkındalık yaratması, ikna etmesi, kavramsallaştırması, öngörü sahibi olması, hizmetkarlık etmesi ve çalışanların büyümesine bağlılık göstermesi gibi alt boyutları içerir. Öner’in (2008) çalışmasında kullanılan orijinal ölçeğin boyutlarının, Türk örnekleminde de tutarlı bir şekilde temsil edilip edilmediği faktör analizi ile doğrulanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak içeriğinde geçerlik bilgileri belirtilmemiştir (“-“). Ancak, doktora tezi bağlamında bir uyarlama çalışması yürütüldüğü göz önüne alındığında, geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmalıdır. Bu çalışmalar genellikle yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt geçerliğini içerir.

Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen hizmetkar liderlik yapısını ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemek için faktör analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak incelenir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, örgütsel adalet veya transformasyonel liderlik) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği de değerlendirilmiş olmalıdır (yakınsak ve ıraksak geçerlik).

Güvenirlik

Kaynak içeriğinde güvenirlik değerleri de belirtilmemiştir (“-“). Uyarlama çalışmalarında güvenirlik, genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile rapor edilir. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Bir psikolojik ölçek olarak, Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun kabul edilebilir güvenirlik düzeylerine sahip olması beklenir (genellikle Cronbach Alfa katsayısının 0.70 ve üzeri olması). Ek olarak, test-tekrar test güvenirliği veya iki yarı güvenirlik yöntemleri de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültüründe de korunup korunmadığını test etmek için uygulanmıştır. Orijinal Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği genellikle birden fazla alt boyuta sahiptir.

Öner (2008) muhtemelen, ölçeğin madde yüklerinin ve faktör yapısının Türk örnekleminde de teorik modele uygunluğunu kontrol etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanmıştır. Bu analiz, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve kültürlerarası eşdeğerliğini sağlamak için hayati öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak, muhtemelen Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert). Ancak bu bilgi kaynakta yer almamaktadır.

Language Available: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (Muhtemelen İngilizce)

Population Group: Çalışanlar ve yöneticiler (Örgütsel bağlamda liderlik algısını ölçmek amacıyla).

Age Group: Yetişkin iş gücü (Genellikle 18+).

Population Details: Doktora tezinde kullanılan örneklem muhtemelen Türkiye’deki farklı sektörlerden çalışanlardan oluşmuştur.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-Report) veya Gözlemci Bildirimi (Yöneticinin çalışanlar tarafından değerlendirilmesi).

Anahtar Kelimeler

Liderlik, Hizmetkar Liderlik, Örgütsel Adalet, İşyeri Psikolojisi, Doktora Tezi, Psikolojik Ölçek.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2008 (Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları, orijinal ölçeğin yazarlarına aittir. Öner (2008) tarafından yapılan uyarlama, akademik araştırma amaçlı kullanıma yöneliktir. Akademik kullanımlar için genellikle izin gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: hizmetkar-yoneticilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Öner, Z. , H. (2008). The mediating effect of organizational justice: Moderating roles of sense of coherence and job complexity on the relationship between servant leadership and work engagement (Doctoral dissertation). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Bu doktora tezine ait YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Hizmetkar Yöneticilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen doktora tezinin incelenmesi gerekmektedir.