Hizmet Robotu Entegrasyon İsteklilik (HREİ) Ölçeği

Özet

Hizmet Robotu Entegrasyon İsteklilik (HREİ) Ölçeği, bireylerin hizmet sektöründe kullanılan otonom robot teknolojilerini kabul etme ve günlük yaşamlarına entegre etme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması Özkan, Akkaya ve Özkan (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk kültürü ve diline uygunluğunu, psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) ise yüksek düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu ölçek, özellikle Hizmet Robotu teknolojilerinin yaygınlaşmaya başladığı günümüz bağlamında, tüketici davranışlarını ve teknoloji kabul düzeylerini incelemek için kritik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Hizmet Robotu, Robot Entegrasyonu, İsteklilik, Teknoloji Kabulü, Uyarlama, Psikometri, Tüketici Davranışı.

Yazarlar

Ayşegül Özkan, Burak Akkaya, Hakan Özkan.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin hizmet robotlarını kullanmaya veya bu robotların sağladığı hizmetleri kabul etmeye yönelik genel eğilimlerini ve isteklilik düzeylerini belirlemektir. Özkan ve arkadaşları tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal geçerliliğini ve güvenilirliğini Türk örnekleminde test etmeyi ve böylece bu alandaki araştırmalara sağlam bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Bu ölçek, hizmet sektöründeki teknolojik dönüşümlerin sosyal ve psikolojik etkilerini incelemek isteyen araştırmacılar için değerli bir kaynak teşkil etmektedir. Özellikle bankacılık, sağlık, perakende ve turizm gibi robot kullanımının arttığı alanlarda kullanıcı kabulünü öngörme potansiyeline sahiptir.

Yapı

HREİ Ölçeği, Hizmet Robotu Entegrasyon İstekliliği adı verilen psikolojik bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin algılanan fayda, kullanım kolaylığı, sosyal etki ve risk algısı gibi faktörlerin birleşimi sonucunda, hizmet robotlarını günlük etkileşimlerine dahil etme konusundaki pozitif veya negatif tutumunu ifade eder.

Yapısal olarak, ölçek genellikle çok boyutlu olup, robotların sunduğu hizmet kalitesine duyulan güven, robotlarla etkileşim kurma arzusu ve robotların hizmet süreçlerine dahil edilmesine yönelik genel kabul düzeylerini kapsayan alt boyutlardan oluşmaktadır. Bu, sadece kullanım niyetini değil, aynı zamanda teknolojiye yönelik genel bir eğilimi de yansıtır.

Geçerlik

Özkan, Akkaya ve Özkan (2020) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik analizleri yapılmıştır. Çalışmada, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin ölçtüğü yapıyı yeterince temsil ettiğini doğrulamıştır.

Ek olarak, ayırt edici ve yakınsak geçerlik kanıtları sunularak, HREİ Ölçeği’nin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla tutarlı bir ilişki içinde olduğu, ancak onlardan farklı bir yapıyı ölçtüğü belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk kültüründe kullanıma uygun, güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, Cronbach Alfa değeri ile raporlanmıştır. Özkan ve arkadaşları (2020) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin genel Cronbach Alfa değerinin yüksek olduğu ve bu durumun, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterdiği belirtilmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, HREİ Ölçeği’nin Türk örnekleminde güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Adaptasyon çalışması, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermiş; bu durum, ölçeğin gelecekteki araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama sürecinde, Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmacılar, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulamıştır. DFA sonuçları, orijinal ölçekteki faktör yapısının Türk veri setinde de kabul edilebilir uyum indeksleri ile doğrulandığını göstermiştir.

Bu analizler, Hizmet Robotu Entegrasyon İstekliliği kavramının birden fazla bileşen tarafından temsil edildiğini ve her bir bileşenin ilgili madde grubu tarafından doğru bir şekilde yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin teorik temellerini güçlendirerek, ölçeğin farklı alt boyutlarının ayrı ayrı incelenmesine olanak tanımaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçekler genellikle bu formatı kullanır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Tüketiciler, Hizmet Robotu Kullanıcıları veya Potansiyel Kullanıcılar.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Türkiye’deki hizmet robotu teknolojileriyle etkileşimde bulunma potansiyeli olan bireyler üzerinde test edilmiştir.

Test Methodology: Anket yöntemiyle veri toplama, Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Cronbach Alfa iç tutarlılık hesaplamaları kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

HREİ, Robotik, Tüketici Kabulü, Teknoloji Entegrasyonu, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, DFA.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Ayşegül Özkan)

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Türkçe’ye 2020 yılında Ayşegül Özkan, Burak Akkaya ve Hakan Özkan tarafından uyarlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretler konusunda sorumlu yazar Ayşegül Özkan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Makale, açık erişimli bir dergide yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Özkan, A., Akkaya, B., & Özkan, H. (2020). Hizmet Robotu Entegrasyon İsteklilik (HREİ) Ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. BMIJ, 8(3), 3710-3750. DOI: http://dx.doi.org/10.15295/bmij.v8i3.1591

Makalenin tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: bmij.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: hizmet-robotu-entegrasyon-isteklilik-hrei-olcegi-toad.pdf

Hizmet Robotu Entegrasyon İsteklilik (HREİ) Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Kaynak içerikte Hizmet Robotu Entegrasyon İsteklilik (HREİ) Ölçeği’nin maddeleri (itemleri) sunulmamıştır. Maddelere erişim ve tam ölçek içeriği için yayımlanan makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar Ayşegül Özkan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.