Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği

Özet

Bu giriş, Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği‘nin (HÖEÖ) Türk kültürüne adaptasyon ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi çalışmasını özetlemektedir. Ölçek, bireylerin hipertansiyon yönetiminde gerekli sağlık davranışlarını sürdürme ve zorluklarla başa çıkma konusundaki inançlarını ölçmek amacıyla uyarlanmıştır. Orijinal ölçeğin güvenilirliğini ve geçerliliğini Türk popülasyonunda test eden bu çalışma, sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara hipertansiyon hastalarının öz-etkililik düzeylerini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Türkoğlu ve Kılıç (2021) tarafından gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, kardiyovasküler hemşirelik alanında, hastaların tedaviye uyumunu ve yaşam tarzı değişikliklerini destekleyen müdahalelerin etkinliğini ölçmek için kritik bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hipertansiyon, Öz-etkililik, Psikometrik Ölçek, Ölçek Uyarlama, Kardiyovasküler Hemşirelik, Sağlık Davranışı, Kronik Hastalık.

Yazarlar

Nihan Türkoğlu, Derya Kılıç.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hipertansiyon tanısı almış bireylerin, hastalıklarını yönetme süreçlerinde sergiledikleri öz-etkililik inançlarını değerlendirmektir. Bu, ilaç takibi, diyet düzenlemesi, fiziksel aktivite ve stres yönetimi gibi kritik sağlık davranışlarını ne kadar başarılı bir şekilde uygulayabileceklerine dair kişisel algılarını nicel olarak ölçmeye olanak tanır.

Türkoğlu ve Kılıç (2021) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sağlayarak, Türk sağlık sisteminde öz-etkililik temelli girişimlerin etkinliğini değerlendirmek için standart bir araç sunmayı amaçlamıştır. Bu ölçek, özellikle hemşirelik uygulamalarında eğitim ve danışmanlık programlarının hedeflenmesinde yol göstericidir.

Yapı

Ölçek, Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir yere sahip olan öz-etkililik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Hipertansiyon bağlamında bu yapı, bireyin zorlayıcı koşullar altında bile kan basıncını kontrol altında tutmak için gerekli eylemleri başarıyla gerçekleştirme yeteneğine olan inancını temsil eder.

Ölçek maddeleri, hastanın tedaviye uyumu, yaşam tarzı değişikliklerini sürdürme kapasitesi ve hastalığın getirdiği psikososyal zorluklarla başa çıkma gücü gibi alt boyutları kapsayarak çok boyutlu bir değerlendirme sunar. Yüksek öz-etkililik puanı, daha iyi hastalık yönetimi ve olumlu sağlık sonuçları ile güçlü bir şekilde ilişkilidir.

Geçerlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Türkoğlu & Kılıç, 2021), ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yapı geçerliliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen öz-etkililik yapısını Türk popülasyonunda ne kadar doğru bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ayrıca, ölçeğin kapsam geçerliliği için alanında uzman görüşlerine başvurulmuş ve dilsel eşdeğerlik çalışmaları titizlikle yapılmıştır. Bu süreçler, ölçek maddelerinin kültürel olarak uygunluğunu ve hipertansiyon öz-etkililik kavramını doğru bir şekilde temsil ettiğini doğrulamıştır. Bu çalışmalar, ölçeğin Türk kültüründe geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, Türk popülasyonunda iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ile incelenmiştir. İç tutarlılık analizi, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçme derecesini belirleyerek sonuçların tutarlılığını ortaya koyar. Genellikle 0.70 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin güvenilirliğinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu işaret eder.

Türkoğlu ve Kılıç’ın çalışmasında elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları, Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği’nin Türk hastalarında tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verdiğini göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Adaptasyon çalışmasında, orijinal ölçek yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, öz-etkililik yapısının alt boyutlarının (örneğin, ilaç takibi öz-etkililiği, yaşam tarzı değişikliği öz-etkililiği) Türk kültüründe de ayrışıp ayrışmadığını incelemiştir.

Uygulanan faktör analizinin sonuçları, ölçek maddelerinin beklenen faktörlere yüksek yükler verdiğini ve orijinal ölçeğin teorik yapısının büyük ölçüde korunduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve kültürel adaptasyonun başarısını teyit eden önemli bir bulgudur.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle 5 veya 6 puanlı Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır. (Örneğin: Hiç yapamam / Tamamen yapabilirim).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (İngilizce).

Popülasyon Grubu: Hipertansiyon tanısı konmuş yetişkin hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Kronik hastalık yönetiminde öz-etkililik düzeylerini belirlemek amacıyla klinik veya topluluk örneklemlerinde uygulanır.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt tabanlı veya dijital anket formatında bireysel olarak uygulanır.

Anahtar Kelimeler

Hastalık Yönetimi, Öz-yeterlik, Türk Adaptasyonu, Psikometri, Sağlık Eğitimi, Kardiyovasküler Hastalıklar, Güvenilirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır (Sorumlu Yazar: Nihan Türkoğlu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve ticari amaçlarla çoğaltılması için sorumlu yazar Nihan Türkoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için orijinal makaleye atıf yapılması zorunludur.

Orijinal makale bağlantısı: jag.journalagent.com

Kaynaklar

Türkoğlu, N., & Kılıç, D. (2021). Turkish Reliability and Validity Study of the Hypertension Self-Efficacy Scale. Turk J Cardiovasc Nurs, 12(29), 190-195. doi: 10.5543/khd.2021.21-13-19

Bu ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışmasının orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: hipertansiyon-oz-etkililik-olcegi-toad.pdf

Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için lütfen referans verilen orijinal makaleye veya sorumlu yazar Nihan Türkoğlu’na başvurunuz.