Öğrenen Örgüt Profili Ölçeği

Özet

Öğrenen Örgüt Profili Ölçeği (ÖÖPÖ), örgütlerin öğrenme kapasitesini ve Peter Senge’nin belirlediği beş disiplini temel alan özelliklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. S. Şahin, Ç. Çakır ve N. Öztürk tarafından 2014 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, Türk kültürü bağlamında psikometrik özelliklerinin (geçerlik ve güvenirlik) incelenmesi amacıyla kullanılmıştır. Ölçek, toplam 36 maddeden oluşmakta olup, örgütsel öğrenme profilini beş farklı alt boyutta ölçmektedir. Yanıtlar 6’lı Likert ölçeği kullanılarak toplanmaktadır (1= kesinlikle katılmıyorum, 6= kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öğrenen Örgüt, Öğrenen Örgüt Profili Ölçeği, Örgütsel Öğrenme, Kişisel Ustalık, Paylaşılan Vizyon, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Sevilay Şahin, Çiğdem Çakır, Nalan Öztürk.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, örgütsel öğrenme disiplinlerini ölçen orijinal ölçeği Türk kültürüne ve diline uyarlayarak, Türkiye’deki kurum ve kuruluşların öğrenen örgüt özelliklerini ne düzeyde taşıdığını belirlemektir. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik olarak uygunluğunu, özellikle geçerlik ve güvenirlik katsayılarını güçlü istatistiksel yöntemlerle doğrulamayı hedeflemiştir. Ölçek, yöneticilere ve araştırmacılara örgütsel gelişim alanında sağlam bir değerlendirme aracı sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, Peter Senge’nin “Beşinci Disiplin” adlı eserinde detaylandırdığı, bir örgütün sürekli öğrenme ve adaptasyon yeteneğini gösteren beş temel öğrenen örgüt disiplini üzerine kurulmuştur. Bu yapı, 36 madde ile beş ayrı alt boyutta değerlendirilmektedir:

• Kişisel Ustalık (Personal Mastery): Bireylerin sürekli olarak kişisel vizyonlarını netleştirmeleri ve yeteneklerini geliştirmeleri taahhüdü.
• Paylaşılan Vizyon (Shared Vision): Örgüt üyelerinin ortak bir amaç ve geleceğe dair vizyon oluşturma ve bu vizyonu sahiplenme derecesi.
• Takım Halinde Öğrenme (Team Learning): Takımların birlikte düşünme, kolektif zekayı kullanma ve eyleme geçme yeteneği.
• Zihni Modeller (Mental Models): Örgüt üyelerinin, dünyayı nasıl algıladıklarına dair köklü varsayımlarının (zihni modeller) farkındalığı ve bunların sorgulanması.
• Sistem Düşüncesi (Systems Thinking): Olayların birbirine bağlılığını, etkileşimlerini ve büyük resmi görme yeteneği. Bu boyut, diğer dört disiplini bir arada tutan bütünleştirici unsur olarak kabul edilir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, önerilen beş faktörlü modelin Türkçe veri seti için uygunluğunu kanıtlamıştır. Minimum ki-kare değerinin (χ² = 2096.31, sd = 577, p = 0.00) anlamlı olduğu tespit edilmiştir, bu da modelin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermektedir.

Modelin uyum indeksleri, kabul edilebilir ve iyi uyum standartları içerisinde yer almaktadır. Elde edilen değerler şunlardır: RMSEA= 0.08 (kabul edilebilir sınır), NFI=0.97, CFI=0.98, IFI=0.99, RFI=0.98. GFI (0.81) ve AGFI (0.78) değerleri ise kabul edilebilir alt sınırlara yakın bulunmuştur, ancak genel olarak modelin iyi bir uyum sergilediği sonucuna varılmıştır. Ölçeğin alt boyutları arasındaki korelasyon katsayısı 0.85 olarak bulunmuştur, bu da boyutların yüksek düzeyde ilişkili olduğunu, ancak ayrı yapılar olarak varlığını koruduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı istikrar açısından yüksek sonuçlar vermiştir. Ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı, Cronbach’s Alpha değeri 0.96 olarak hesaplanmıştır. Bu son derece yüksek değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda mükemmel bir tutarlılık sergilediğini kanıtlamaktadır.

Ölçeğin zamana karşı istikrarını değerlendiren test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise 0.89 olarak bulunmuştur. Bu yüksek katsayı, ölçüm sonuçlarının zaman içinde oldukça kararlı olduğunu ve ölçeğin uzun vadede güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş beş faktörlü yapısını Türkçe örneklemde desteklemiştir. 36 madde ve 5 alt boyuttan oluşan bu yapı, DFA sonucunda elde edilen yüksek uyum indeksleri (özellikle CFI ve NFI değerleri) ile doğrulanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin öğrenen örgüt kavramının beş temel disiplinini ölçme yeteneğinin yapısal olarak geçerli olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Toplam 36 madde, 5 alt boyutlu, öz bildirim temelli Likert formatı.

Language Available: Türkçe

Population Group: Örgütsel bağlamda görev yapan çalışanlar ve yöneticiler.

Age Group: Yetişkin (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçek, örgütlerin öğrenme kapasitesini belirlemek üzere tasarlanmıştır ve özellikle kurumsal gelişim, insan kaynakları yönetimi ve örgütsel davranış alanlarında kullanılmaktadır.

Test Methodology: 6’lı Likert ölçeği derecelendirmesi (1= kesinlikle katılmıyorum – 6= kesinlikle katılıyorum). Ölçekten elde edilen yüksek toplam puanlar, örgütün öğrenen örgüt özelliklerini yüksek düzeyde taşıdığını gösterir.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Gelişim, Psikometri, Cronbach Alpha, DFA, Peter Senge, Örgütsel Davranış.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Sevilay Şahin)

Correspondence Address: Gaziantep Üniversitesi, Sosyal Bilimler Dergisi, Gaziantep, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik amaçlarla kullanımı genellikle referans gösterilerek mümkün olsa da, resmi izinler ve potansiyel ücret bilgisi için sorumlu yazar Sevilay Şahin ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Şahin, S., Çakır, Ç., ve Öztürk, N. (2014). Öğrenen Örgüt Profili Ölçeği’nin Türkçe’ ye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 153-168.

Makalenin orijinal bağlantısı: jss.gantep.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogrenen-orgut-profili-olcegi-toad.pdf

Öğrenen Örgüt Profili Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 36 madde içermekte olup, maddeler aşağıdaki 5 alt boyutta toplanmıştır:

• Kişisel Ustalık
• Paylaşılan Vizyon
• Takım Halinde Öğrenme
• Zihni Modeller
• Sistem Düşüncesi