Hiperortamda Gezinim Performansı Ölçeği

Özet

Hiperortamda Gezinim Performansı Ölçeği (Hyper-MNP), kullanıcıların dijital hiperortamlar veya web siteleri içinde gezinme performanslarını ve deneyimlerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Ölçek, kullanıcı deneyiminin üç temel psikometrik bileşenini, yani memnuniyet, bilişsel yük ve gezinim sırasında yaşanan oryantasyon kaybı (kaybolma hissi) yapılarını ölçmeyi hedefler.

Bu enstrüman, özellikle eğitim teknolojileri ve insan-bilgisayar etkileşimi alanlarında, çevrimiçi öğrenme materyallerinin veya web arayüzlerinin kullanılabilirlik ve etkinlik düzeylerini nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır. Ölçek, toplam 15 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hiperortamda gezinim performansı, Hyper-MNP, bilişsel yük, kullanıcı memnuniyeti, kaybolma hissi, psikometrik geliştirme, Likert ölçeği.

Yazarlar

Mehmet Fırat, I. K. Yurdakul.

Amaç

Bu ölçek, bireylerin dijital ve hiper bağlantılı ortamlarda (web siteleri, e-öğrenme platformları vb.) bilgiye erişim ve gezinme süreçlerini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, gezinim performansının altında yatan duygusal ve bilişsel faktörleri (memnuniyet, bilişsel yük ve kaybolma) güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçerek, dijital arayüz tasarımcılarına ve eğitimcilere geri bildirim sağlamaktır.

Ölçek, kullanıcıların gezinim hedeflerine ne kadar etkili ve verimli ulaştıklarını, bu süreçte ne kadar zihinsel çaba sarf ettiklerini ve sistem içindeki oryantasyonlarını ne kadar koruyabildiklerini belirlemeye odaklanmıştır. Bu sayede, kullanıcı deneyimini optimize etmek için gerekli iyileştirmeler belirlenebilir.

Yapı

Ölçek, hiperortamda gezinim performansı yapısını ölçen ve üç ana boyuttan oluşan çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu boyutlar, kullanıcıların gezinim deneyimini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır:

• Memnuniyet: Kullanıcının gezinme kolaylığı ve elde ettiği sonuçlardan duyduğu genel tatmin düzeyi.
• Bilişsel Yük: Kullanıcının web sitesinde bilgi ararken veya sayfalar arasında bağlantı kurmaya çalışırken maruz kaldığı zihinsel çaba ve dikkat zorluğu.
• Kaybolma: Kullanıcının hiperortamda nerede olduğunu, nereye gittiğini veya hedefine nasıl ulaşacağını bilememe durumu (oryantasyon kaybı).

Ölçek toplamda 15 madde içermekte olup, her bir madde yukarıda belirtilen boyutlardan birine hizmet etmektedir. Ölçek, kullanıcıların bu maddelere 5’li Likert tipi bir derecelendirme ile cevap vermesini gerektirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, boyutlar arası korelasyonlar ve istatistiksel yordama analizleri ile desteklenmiştir. Yapısal analizler, boyutlar arasında anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir: memnuniyet ile bilişsel yük arasında .65; bilişsel yük ile kaybolma arasında .82; kaybolma ile memnuniyet arasında ise .57 düzeyinde korelasyonlar rapor edilmiştir.

Yordama gücü açısından, memnuniyet boyutunun .67 (p<.01), bilişsel yük boyutunun .97 (p<.001) ve kaybolma boyutunun .71 (p<.01) düzeyinde yordandığı belirlenmiştir. Madde toplam korelasyonları .513 ile .766 arasında değişmekte olup, t değerlerinin yüksek düzeyde anlamlı (p<.001) olması, maddelerin ilgili yapıyı ölçme yeterliliğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Hiperortamda Gezinim Performansı Ölçeği, yüksek düzeyde güvenirlik özelliklerine sahiptir. Ölçeğin tümüne ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) α=.90 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve yüksek içsel bütünlüğe sahip olduğunu göstermektedir.

Zamana bağlı kararlılığı incelemek amacıyla yapılan test-tekrar test korelasyon analizleri sonucunda, maddelerin korelasyon katsayıları .762 ile .954 arasında değişmektedir. Bu yüksek korelasyon aralığı, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı ve kararlı sonuçlar üretme yeteneğinin güçlü olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısının ampirik olarak doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda elde edilen Kay-Kare değeri (χ2 = 145.705) ve serbestlik derecesi (df) 85 olarak rapor edilmiştir. Bu değerler kullanılarak hesaplanan χ2/df oranı 1.67 çıkmıştır, bu oran modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyuma sahip olduğunu göstermektedir.

Model uyum indeksleri (Goodness of Fit Indices) de ölçeğin yapısal uygunluğunu desteklemektedir. RMSEA değeri .079, GFI değeri .86, AGFI değeri 0.80, CFI değeri .917 ve NFI değeri .861 olarak belirlenmiştir. Bu uyum indeksleri, modelin verilerle yüksek düzeyde bir uyum sergilediğini ve ölçeğin üç boyutlu yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını göstermektedir. Modelin istatistiksel olarak (p<.01) düzeyinde anlamlı olduğu tespit edilmiştir.

Enstrüman

Test Çeşidi: Geliştirme (Özgün psikometrik ölçek geliştirme çalışması)

Format: 15 maddelik, üç boyutlu öz bildirim ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal geliştirme dili)

Popülasyon Grubu: Dijital hiperortam kullanıcıları (Özellikle eğitim teknolojisi bağlamında web sitesi kullanıcıları)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya yükseköğrenim öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, web tabanlı sistemlerde ve hiper bağlantılı öğrenme materyallerinde gezinim yapan bireylerin performansını ve deneyimini değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert derecelendirme sistemi kullanmaktadır. Cevap seçenekleri, 1= hiçbir zaman ile 5= her zaman arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hyper-MNP, Doğrulayıcı Faktör Analizi, RMSEA, psikometri, web gezinimi, kullanıcı deneyimi, yapı geçerliliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanan akademik makaleyle tanıtılmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve potansiyel ücretler hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Mehmet Fırat ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. Orijinal makale 2016 yılında yayımlanmıştır.

Referanslar

Firat, M., ve Yurdakul, I. K. (2016). The development of Hyper-MNP: Hyper-media navigational performance scale. Education and Information Technologies, 21(1), 149-169.

Makalenin orijinal bağlantısı: link.springer.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: hiperortamda-gezinim-performansi-olcegi-toad.pdf

Hiperortamda Gezinim Performansı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Web sitesinde istediğim bilgilere kolayca ulaştım.

Sitede gezinirken dikkatimi toplamakta zorlandım.

Bu Web sitesinde istediğim bilgiye ulaşmak için çaba sarf ettim.

Sayfalar arasında dolaşırken zaman kaybettim.

Bu Web sitesinde gezinmek hoşuma gitti.

Ölçekte toplam 15 madde yer almaktadır.