Aile Rol Performansı Ölçeği

Özet

Aile Rol Performansı Ölçeği (ARPO), bireylerin aile ortamı içerisindeki rollerini yerine getirme düzeylerini değerlendirmek amacıyla kullanılan psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2014 yılında Akın ve Uğur tarafından gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile Türk kültürüne uygunluğu saptanmıştır. Ölçek, temel olarak görev performansı ve ilişki performansı olmak üzere iki alt boyutta aile rol yeterliliğini ölçmektedir. Bu araç, aile danışmanlığı, sosyal psikoloji ve gelişim psikolojisi alanlarında araştırma ve uygulamalara katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Aile Rol Performansı, Ölçek Uyarlaması, Görev Performansı, İlişki Performansı, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Ahmet Akın, E. Uğur.

Amaç

Aile Rol Performansı Ölçeği, bireylerin aile sistemi içindeki işlevselliklerini ve sorumluluklarını ne ölçüde yerine getirdiklerini saptamayı amaçlar. Ölçek, bu performansı, aile üyelerine yönelik pratik sorumlulukları içeren görev performansı ve duygusal destek, iletişim ve yakınlık gibi psikososyal boyutları içeren ilişki performansı olmak üzere iki ayrı fakat ilişkili boyutta değerlendirir.

Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, aile içi işlev bozukluklarını veya rol çatışmalarını erken teşhis etme ve müdahale programlarının etkinliğini ölçme konusunda sistematik veriler sağlamak için geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı Aile Rol Performansıdır. Bu yapı, bireyin ailesine karşı üstlendiği normatif ve etkileşimsel beklentileri karşılama yeterliliğini ifade eder. Ölçek, bu yapıyı iki ana bileşen altında ele alır:

• Görev Performansı (Task Performance): Aileye ait maddi ve pratik sorumlulukların (örneğin, ev yönetimi, finansal katkı, bakım sağlama) yerine getirilme derecesini ölçer.
• İlişki Performansı (Relationship Performance): Aile üyeleri arasındaki duygusal alışverişin, empati, iletişim ve karşılıklı desteğin kalitesini ve miktarını değerlendirir. Yüksek ilişki performansı, sağlıklı ve destekleyici aile içi bağların göstergesidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, orijinal formun ve Türkçe uyarlamasının güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Yapısal geçerlik analizleri, ölçeğin beklenen iki faktörlü yapısını doğrulamıştır. Maddelerin faktör yükleri, her iki alt boyut için de oldukça yüksek değerler sergilemektedir; Görev Performansı için 0.93 ile 0.96 arasında, İlişki Performansı için ise 0.88 ile 0.96 arasında değişmektedir.

Chen ve diğerleri (2014) tarafından yürütülen uyum geçerliği (concurrent validity) çalışmasında, alt boyutlar ile ilgili diğer yapılar arasında anlamlı korelasyonlar bulunmuştur:

• Aile Rol Uyumu: Görev performansı ile pozitif bir ilişki (r= .34) ve ilişki performansı ile daha güçlü pozitif bir ilişki (r= .68) saptanmıştır.
• Aile İçi Duygusal Destek: İlişki performansı ile pozitif bir ilişki (r= .37) bulunurken, görev performansı ile neredeyse nötr bir ilişki (r= -.02) gözlemlenmiştir. Bu sonuçlar, alt boyutların teorik olarak farklı yapıları ölçtüğünü ve beklenen ayrışmayı sağladığını desteklemektedir.

The original PDF document detailing the validity study can be downloaded here: aile-rol-performansi-olcegi-toad.pdf

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemiyle, Cronbach alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin alt boyutlarının kabul edilebilir ve yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Görev Performansı alt boyutu için Cronbach alfa katsayısı: 0.70.
• İlişki Performansı alt boyutu için Cronbach alfa katsayısı: 0.91.

Özellikle İlişki Performansı alt boyutunun güvenirlik düzeyi mükemmel kabul edilirken, Görev Performansı alt boyutunun katsayısı sosyal bilimler için kabul edilebilir minimum sınırın üzerinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen faktör analizi çalışmaları, orijinal ölçeğin hipotez edilen iki boyutlu yapısını (Görev Performansı ve İlişki Performansı) desteklemiştir. Analizlerde belirlenen faktör yükleri, maddelerin ilgili oldukları faktörlere yüksek düzeyde doygunluk gösterdiğini kanıtlamaktadır. Faktör yüklerinin 0.88 ile 0.96 arasında değişmesi, ölçeğin yapısal bütünlüğünün ve madde seçimin başarısının önemli bir göstergesidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Yanıt seçenekleri: “1” Hiç uygun değil ile “5” Tamamen uygun arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama çalışması)

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu (Aile rolü üstlenen bireyler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Genellikle yetişkinler)

Popülasyon Detayları: Belirtilmemiştir (Uyarlama çalışması detayları için kaynak makaleye başvurulmalıdır).

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-report scale)

Anahtar Kelimeler

Aile, Rol, Performans, Psikolojik Ölçek, Türkçeye Uyarlama, Cronbach Alfa, Aile Danışmanlığı, Duygusal Destek.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Türkçe Uyarlama)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Ahmet Akın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin PDF formatındaki bağlantısı aşağıdadır. aile-rol-performansi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Akın, A. ve Uğur, E. (2014). Aile Rol Performansı Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Aile Çocuk Ve Eğitim Dergisi, 4(2), 125-133.

Aile Rol Performansı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam metnine ulaşmak için referans gösterilen makalenin incelenmesi gerekmektedir.